<?xml version="1.0" encoding="utf-8"?>
<?xml-stylesheet type="text/xsl" href="/static/taisho.xsl"?>
<TEI xmlns:cb="http://www.cbeta.org/ns/1.0" xml:lang="lzh-Hant-HK" xml:id="ZW01n0007">
<teiHeader>
	<fileDesc>
		<titleStmt>
			<title>Buddhist Texts not contained in the Tripiṭaka, Electronic version, No. 7 阿毗達磨俱舍論實義疏</title>
			<title xml:lang="zh-Hant">藏外佛敎文獻數位版, No. 7 阿毗達磨俱舍論實義疏</title>
			<author>尊者安惠造　蘇軍整理</author>
			<respStmt>
				<resp>Electronic Version by</resp>
				<name>CBETA</name>
			</respStmt>
		</titleStmt>
		<editionStmt>
			<edition>XML TEI P5</edition>
			<respStmt xml:id="resp1"><resp>corrections</resp><name>orig</name></respStmt>
			<respStmt xml:id="resp2"><resp>corrections</resp><name>ZangWai</name></respStmt>
			<respStmt xml:id="resp3"><resp>corrections</resp><name>CBETA</name></respStmt>
			<respStmt xml:id="resp4"><resp>corrections</resp><name>CBETA.maha</name></respStmt>
		</editionStmt>
		<extent>1卷</extent>
		<publicationStmt>
			<idno type="CBETA">
				<idno type="canon">ZW</idno>.<idno type="vol">1</idno>.<idno type="no">7</idno>
			</idno>
			<distributor>
				<name>中華電子佛典協會 (CBETA)</name>
				<address>
					<addrLine><email>service@cbeta.org</email></addrLine>
				</address>
			</distributor>
			<availability>
				<p>Available for non-commercial use when distributed with this header intact.</p>
			</availability>
			<date>2022-10-12 23:43:51 +0800</date>
		</publicationStmt>
		<sourceDesc>
			<bibl>
				<title level="s">Buddhist Texts not contained in the Tripiṭaka</title>
				<title level="s" xml:lang="zh-Hant">藏外佛敎文獻</title>
				<title level="m" xml:lang="zh-Hant">阿毗達磨俱舍論實義疏</title>
			</bibl>
		</sourceDesc>
	</fileDesc>
	<encodingDesc>
		<projectDesc>
			<p xml:lang="en" cb:type="ly">Text as provided by Mr. Fang Guangchang</p>
			<p xml:lang="zh-Hant" cb:type="ly">方廣錩大德提供</p>
		</projectDesc>
		<editorialDecl>
			<punctuation resp="#resp1"><p>新式標點</p></punctuation>
		</editorialDecl>
		<tagsDecl>
			<namespace name="http://www.tei-c.org/ns/1.0">
				<tagUsage gi="rdg">
					<listWit>
						<witness xml:id="wit.cbeta">【CB】</witness>
						<witness xml:id="wit.orig">【藏外】</witness>
					</listWit>
				</tagUsage>
			</namespace>
		</tagsDecl>
		</encodingDesc>
	<profileDesc>
		<langUsage>
			<language ident="en">English</language>
			<language ident="zh-Hant">Chinese (Traditional)</language>
		</langUsage>
	</profileDesc>
	<revisionDesc>
		<change when="2013-05-20">
			<name>CW</name><name>Ray Chou 周邦信</name>P4 to P5 conversion by p4top5a.py, intended for publication
		</change>
		<change when="2009-03-13T09:55:10">
			Zhou Bang-Xin (ed.) Created initial TEI XML version with BASICX.BAT
		</change>
	</revisionDesc>
</teiHeader>
<text><body>
<milestone unit="juan" n="3"/>
<pb ed="ZW" xml:id="ZW01.0007.0169a" n="0169a"/>
<lb ed="ZW" n="0169a01"/>
<lb ed="ZW" n="0169a02"/><cb:div type="other"><cb:mulu type="其他" level="1">題解</cb:mulu><head>《阿毗達磨俱舍論實義疏》</head>
<lb ed="ZW" n="0169a03"/><byline cb:type="other">整理者　蘇　軍</byline>
<lb ed="ZW" n="0169a04"/>
<lb ed="ZW" n="0169a05"/><p cb:type="head1" xml:id="pZW01p0169a0501">〔題解〕</p>
<lb ed="ZW" n="0169a06"/><p xml:id="pZW01p0169a0601">《阿毗達磨俱舍論實義疏》，印度佛敎典籍。安慧著，譯者不
<lb ed="ZW" n="0169a07"/>詳。卷數不詳。</p>
<lb ed="ZW" n="0169a08"/><p xml:id="pZW01p0169a0801">據《唯識述記》記載，安慧曾「卽糅雜集，救《俱舍論》，破
<lb ed="ZW" n="0169a09"/>正理師」，所指的應該就是此《實義疏》的創作。在《實義疏》
<lb ed="ZW" n="0169a10"/>中，安慧以駁斥衆賢一系的正理師、護救<name role="" type="person">世親</name>的《俱舍論》爲主
<lb ed="ZW" n="0169a11"/>要目的，故在許多問題上都遵循了<name role="" type="person">世親</name>的思想。同時，他並不固
<lb ed="ZW" n="0169a12"/>執一家之言，而是積極吸收衆賢等人的合理說法，旁徵博引，多
<lb ed="ZW" n="0169a13"/>方論證，因而在對一些具體問題的討論中發展了《俱舍論》的思
<lb ed="ZW" n="0169a14"/>想。所以，本疏對於研究安慧本人的思想以及說一切有部的理論
<lb ed="ZW" n="0169a15"/>發展，都有著重要的價値。同時，由於安慧的引用，疏中還包括
<lb ed="ZW" n="0169a16"/>了一些已經散佚的印度佛敎史上的思想材料，爲深入研究印度佛
<lb ed="ZW" n="0169a17"/>敎思想提供了新資料。</p>
<lb ed="ZW" n="0169a18"/><p xml:id="pZW01p0169a1801">本疏首題「阿毗達磨俱舍論卷第三，尊者安惠造」，尾題「釋
<lb ed="ZW" n="0169a19"/>門法律法嚴奉寫記」，卷中有硃筆校改，據紙張、字體、行款，可
<lb ed="ZW" n="0169a20"/>斷定爲晚唐時期的寫本。</p>
<lb ed="ZW" n="0169a21"/><p xml:id="pZW01p0169a2101">本疏未爲我國歷代經錄所載，亦未爲歷代大藏經所收。敦煌
<lb ed="ZW" n="0169a22"/>遺書中有漢文譯本及回鶻文本。漢文譯本收藏在中國北京圖書館，
<lb ed="ZW" n="0169a23"/>共兩號：L3736號與北新1440號。L3736號是從北新1440號上斷
<lb ed="ZW" n="0169a24"/>裂下來的殘卷，爲工作人員最近整理北圖敦煌遺書時新的發現。
<lb ed="ZW" n="0169a25"/>另外，伯希和特藏的敦煌遺書中也有一號《俱舍論實義疏》的漢
<lb ed="ZW" n="0169a26"/>文譯本，共五卷。《大正藏》曾依之進行整理，並收入第29卷中。
<pb ed="ZW" xml:id="ZW01.0007.0170a" n="0170a"/>
<lb ed="ZW" n="0170a01"/>但其內容僅相當於該疏的節抄，而本文獻所包括的則是《俱舍論
<lb ed="ZW" n="0170a02"/>實義疏》卷三的全部內容。回鶻文本收藏於倫敦<name role="" type="person">大英博物館</name>，編
<lb ed="ZW" n="0170a03"/>號爲Or.8128--75A/75B，爲册子形式，共兩册。上有漢文書寫
<lb ed="ZW" n="0170a04"/>的頁碼，當是從漢文譯本轉譯而成。</p>
<lb ed="ZW" n="0170a05"/><p xml:id="pZW01p0170a0501">整理本以北京圖書館藏L3736、北新1440號爲底本。無校本。
<lb ed="ZW" n="0170a06"/>但《實義疏》中所抄的《俱舍論》原文，則依《大正藏》本進行
<lb ed="ZW" n="0170a07"/>了校定。故校記中出現的《俱舍論》字樣，指的皆爲《大正藏》
<lb ed="ZW" n="0170a08"/>本。特此說明，文中不再一一註明。</p></cb:div>
<lb ed="ZW" n="0170a09"/>
<lb ed="ZW" n="0170a10"/><cb:div type="other"><cb:mulu type="其他" level="1">錄文</cb:mulu><head>〔錄文〕</head>
<lb ed="ZW" n="0170a11"/>
<lb ed="ZW" n="0170a12"/><cb:juan fun="open" n="3"><cb:jhead>阿毗達磨俱舍論實義疏卷第三</cb:jhead></cb:juan>
<lb ed="ZW" n="0170a13"/><byline cb:type="author">尊者安惠造</byline>
<lb ed="ZW" n="0170a14"/>
<lb ed="ZW" n="0170a15"/><cb:div type="orig"><p xml:id="pZW01p0170a1501">論：已說諸蘊及處、界攝，當說其義。此蘊、處、界別義云
<lb ed="ZW" n="0170a16"/>何？</p></cb:div>
<lb ed="ZW" n="0170a17"/><cb:div type="commentary"><p xml:id="pZW01p0170a1701">釋曰：何以有斯問？起以蘊中事與處、界無有差別，如於蘊
<lb ed="ZW" n="0170a18"/>中，除無爲外，餘所說事，處、界亦然。雖其義三處不殊，然猶
<lb ed="ZW" n="0170a19"/>未知以何義故三科異名，故發此問。</p></cb:div>
<lb ed="ZW" n="0170a20"/><cb:div type="orig"><p xml:id="pZW01p0170a2001">論：頌曰：</p><lg xml:id="lgZW01p0170a2004"><l>聚生門種族，</l><l>是蘊<anchor xml:id="nkr_note_orig_0170001" n="0170001"/>處界義。</l></lg>
<pb ed="ZW" xml:id="ZW01.0007.0171a" n="0171a"/>
<lb ed="ZW" n="0171a01"/><p xml:id="pZW01p0171a0101">論曰：諸有爲法和合聚義是蘊義<anchor xml:id="nkr_note_orig_0171001" n="0171001"/>。</p></cb:div>
<lb ed="ZW" n="0171a02"/><cb:div type="commentary"><p xml:id="pZW01p0171a0201">釋曰<anchor xml:id="nkr_note_orig_0171002" n="0171002"/>：□…□欲顯示三科別異之義，先以三法□…□義，
<lb ed="ZW" n="0171a03"/>顯三差別。言三法者，一聚，二生門，三種族。此三如此，卽蘊、
<lb ed="ZW" n="0171a04"/>處、界。或復於此三科之中有彼三義，非異名也。謂聚、生門、
<lb ed="ZW" n="0171a05"/>種族是蘊、處、界之義，依主釋也。如何得知聚是蘊義？論自答
<lb ed="ZW" n="0171a06"/>云：</p></cb:div>
<lb ed="ZW" n="0171a07"/><cb:div type="orig"><p xml:id="pZW01p0171a0701">論：如契經言，諸所有<anchor xml:id="nkr_note_orig_0171003" n="0171003"/>色，若過去，若未來，若現在，若
<lb ed="ZW" n="0171a08"/>內若外，若粗若細<anchor xml:id="nkr_note_orig_0171004" n="0171004"/>，若劣若勝，若遠若近，如是一切略爲一聚，
<lb ed="ZW" n="0171a09"/>說名色蘊。由此聚義，蘊義得成。</p></cb:div>
<lb ed="ZW" n="0171a10"/><cb:div type="commentary"><p xml:id="pZW01p0171a1001">釋曰：以此經言：「如是一切諸所有色，略爲一聚，說名色
<lb ed="ZW" n="0171a11"/>蘊」，由此故知聚是蘊義。</p></cb:div>
<lb ed="ZW" n="0171a12"/><cb:div type="orig"><p xml:id="pZW01p0171a1201">論：於此經中<anchor xml:id="nkr_note_orig_0171005" n="0171005"/>，無常已滅名過去，若未已生名未來<anchor xml:id="nkr_note_orig_0171006" n="0171006"/>，已
<lb ed="ZW" n="0171a13"/>生未謝名現在。自身名內，所餘名外。或約處辯。有對名粗，無
<pb ed="ZW" xml:id="ZW01.0007.0172a" n="0172a"/>
<lb ed="ZW" n="0172a01"/>對名細。或相待立。</p></cb:div>
<lb ed="ZW" n="0172a02"/><cb:div type="commentary"><p xml:id="pZW01p0172a0201">釋曰：言「無常已滅名過去」者，「已滅」之等，此是無常
<lb ed="ZW" n="0172a03"/>滅。言「無常滅」，爲簡餘四。若但言過去色者，謂已滅色，卽恐
<lb ed="ZW" n="0172a04"/>濫餘滅，故言「無常」以簡之也。</p>
<lb ed="ZW" n="0172a05"/><p xml:id="pZW01p0172a0501">有說此言唯簡擇、非擇滅，其理可然。若簡定滅之義，不相
<lb ed="ZW" n="0172a06"/>應故。以此二滅是心、心所，但言色滅已成差別，何用更言「無
<lb ed="ZW" n="0172a07"/>常已滅」方能簡之？</p>
<lb ed="ZW" n="0172a08"/><p xml:id="pZW01p0172a0801">復有餘說：此可簡擇滅，若簡餘三，其義不然。此非擇滅□。
<lb ed="ZW" n="0172a09"/>約未來不生法，有定及生滅。亦約未來心、心所有。由此，但說
<lb ed="ZW" n="0172a10"/>過去色言已別。此擇滅旣是三世有漏之法之滅，故應簡之，餘三
<lb ed="ZW" n="0172a11"/>不可。</p>
<lb ed="ZW" n="0172a12"/><p xml:id="pZW01p0172a1201">前二師說，理不如是。此中四滅皆應簡之。已下論云：「受等
<lb ed="ZW" n="0172a13"/>亦然」。此中若不簡相定滅及生滅滅，是卽與後心、心所等義相雜
<lb ed="ZW" n="0172a14"/>亂。今此簡之，復釋四蘊，卽無此失。又，□…□不<anchor xml:id="nkr_note_orig_0172001" n="0172001"/>許簡非擇
<lb ed="ZW" n="0172a15"/>滅，但言色滅□…□知以何滅？滅爲□…□爲無常滅，亦可□…
<lb ed="ZW" n="0172a16"/>□非擇滅。於□…□滅二言，濫彼義故，若□…□成雜亂。</p>
<lb ed="ZW" n="0172a17"/><p xml:id="pZW01p0172a1701">「若未已生名未<anchor xml:id="nkr_note_orig_0172002" n="0172002"/>來」者，此未流至現在世時，未成作用。</p>
<lb ed="ZW" n="0172a18"/><p xml:id="pZW01p0172a1801">「已生未謝名現在」者，「已生<anchor xml:id="nkr_note_orig_0172003" n="0172003"/>」之言，別於未來；「未謝」
<lb ed="ZW" n="0172a19"/>之言，別於過去。未來之法，雖名未謝，然是未生；過去之法<anchor xml:id="nkr_note_orig_0172004" n="0172004"/>，
<lb ed="ZW" n="0172a20"/>雖云<anchor xml:id="nkr_note_orig_0172005" n="0172005"/>已生，然是已滅。所以爲簡去、來二世，定取現在。</p>
<lb ed="ZW" n="0172a21"/><p xml:id="pZW01p0172a2101">「自身名內，所餘名外」者，此約自身眼等五根、色等五境，
<pb ed="ZW" xml:id="ZW01.0007.0173a" n="0173a"/>
<lb ed="ZW" n="0173a01"/>名之爲內。翻此他身，及非情色，名之爲外。</p>
<lb ed="ZW" n="0173a02"/><p xml:id="pZW01p0173a0201">「或約處辯」者，約自、他身眼等五根，名之爲內。自身、他
<lb ed="ZW" n="0173a03"/>身色等五境，及以非情、無表色等，並名爲外。</p>
<lb ed="ZW" n="0173a04"/><p xml:id="pZW01p0173a0401">「有對名粗，無對名細」者，極微聚色，十處有對；諸無表
<lb ed="ZW" n="0173a05"/>色，及非聚微，名無對色。</p>
<lb ed="ZW" n="0173a06"/><p xml:id="pZW01p0173a0601">「或相待立」者，此依相待爲粗細故。如蟣對虱名細，虱對蟣
<lb ed="ZW" n="0173a07"/>名粗。若如是者，有對應二：望細名粗，望粗名細，可相待故。
<lb ed="ZW" n="0173a08"/>無對名細，無相待故。</p></cb:div>
<lb ed="ZW" n="0173a09"/><cb:div type="orig"><p xml:id="pZW01p0173a0901">論：若言相待，粗細不成。</p></cb:div>
<lb ed="ZW" n="0173a10"/><cb:div type="commentary"><p xml:id="pZW01p0173a1001">釋曰：此外起問，若言相待爲粗細者，此義不然。如蟣對隙
<lb ed="ZW" n="0173a11"/>塵爲粗，虱對麥爲細。又，虱對蟣名粗，蟣對虱名細。如是蟣虱
<lb ed="ZW" n="0173a12"/>亦粗亦細，□□粗細無定體故。</p></cb:div>
<lb ed="ZW" n="0173a13"/><cb:div type="orig"><p xml:id="pZW01p0173a1301">論：此難不然，所待異故。待彼爲粗，未嘗<anchor xml:id="nkr_note_orig_0173001" n="0173001"/>爲細；待彼爲
<lb ed="ZW" n="0173a14"/>細，未嘗爲粗。猶如父子、苦集諦等<anchor xml:id="nkr_note_orig_0173002" n="0173002"/>。</p></cb:div>
<lb ed="ZW" n="0173a15"/><cb:div type="commentary"><p xml:id="pZW01p0173a1501">釋曰<anchor xml:id="nkr_note_orig_0173003" n="0173003"/>：□…□體各別故。相待二法，粗細位定，粗定爲粗，
<lb ed="ZW" n="0173a16"/>□…□二種相繫。屬定細者，不復爲粗，粗者不復爲細。若望餘
<lb ed="ZW" n="0173a17"/>法，粗細不定。若望本二，粗細已定，如父與子，其位已定。由
<lb ed="ZW" n="0173a18"/>斯不可以相待故，今子爲父，父反爲子。如苦、集等，義亦應然。</p></cb:div>
<lb ed="ZW" n="0173a19"/><cb:div type="orig"><p xml:id="pZW01p0173a1901">論：染<anchor xml:id="nkr_note_orig_0173004" n="0173004"/>汚名劣，不染名勝。</p></cb:div>
<lb ed="ZW" n="0173a20"/><cb:div type="commentary"><p xml:id="pZW01p0173a2001">釋曰：有覆、不善，名之爲染；善及無<anchor xml:id="nkr_note_orig_0173005" n="0173005"/>覆，名爲不染。染
<lb ed="ZW" n="0173a21"/>法何故名之爲劣？以是善人所棄法故。不染何以名之爲勝？不爲
<pb ed="ZW" xml:id="ZW01.0007.0174a" n="0174a"/>
<lb ed="ZW" n="0174a01"/>諸惑所染汚故。</p></cb:div>
<lb ed="ZW" n="0174a02"/><cb:div type="orig"><p xml:id="pZW01p0174a0201">論：去、來名遠，現在名近。</p></cb:div>
<lb ed="ZW" n="0174a03"/><cb:div type="commentary"><p xml:id="pZW01p0174a0301">釋曰：過去、未來，相望遠故，故名爲遠。現在居中，故爲
<lb ed="ZW" n="0174a04"/>近，望於過、未，稍爲近故。或約作用，過、未名遠，已作、未
<lb ed="ZW" n="0174a05"/>作極相遠故；現在名近，現作用故。或過、未名遠，過去已於相
<lb ed="ZW" n="0174a06"/>續，未來未得故；現在名近，現位相續故。</p></cb:div>
<lb ed="ZW" n="0174a07"/><cb:div type="orig"><p xml:id="pZW01p0174a0701">論：乃至識蘊，應知亦然。</p></cb:div>
<lb ed="ZW" n="0174a08"/><cb:div type="commentary"><p xml:id="pZW01p0174a0801">釋曰：如是諸所有受、想、行、識，若過去，若未來，若現
<lb ed="ZW" n="0174a09"/>在，若內若外，若粗若<anchor xml:id="nkr_note_orig_0174001" n="0174001"/>細，若劣若勝，若遠若近，如是一切，
<lb ed="ZW" n="0174a10"/>略爲一聚，說名受、想、行、識蘊。由此聚義，蘊義得成，故曰
<lb ed="ZW" n="0174a11"/>「然」。</p></cb:div>
<lb ed="ZW" n="0174a12"/><cb:div type="orig"><p xml:id="pZW01p0174a1201">論：而有差別，謂依五根名粗，唯依意根名細。或約地辯。</p></cb:div>
<lb ed="ZW" n="0174a13"/><cb:div type="commentary"><p xml:id="pZW01p0174a1301">釋曰：受等四蘊，與其色蘊，蘊餘義不殊，唯有粗細二義不
<lb ed="ZW" n="0174a14"/>同。以識等蘊中，無有微聚顯形色等粗細義故，故曰「而有差
<lb ed="ZW" n="0174a15"/>別」。除粗細義外，餘過去、未來、劣勝<anchor xml:id="nkr_note_orig_0174002" n="0174002"/>、遠近，皆如色釋。此
<lb ed="ZW" n="0174a16"/>之四蘊，粗細如何？此約所依，非據相待<anchor xml:id="nkr_note_orig_0174003" n="0174003"/>。如論云：「謂依五根
<lb ed="ZW" n="0174a17"/>名粗，唯依意根名細。」所依五根是有對故，從彼依生，故名爲
<lb ed="ZW" n="0174a18"/>粗。所依意根非是微聚，是無對故，從此依生，故名爲細。</p>
<lb ed="ZW" n="0174a19"/><p xml:id="pZW01p0174a1901">「或約地辯」者，欲界四蘊爲粗，初靜慮四蘊爲細，乃至無所
<lb ed="ZW" n="0174a20"/>有處四蘊爲粗，非想非非想處爲細。此卽欲<anchor xml:id="nkr_note_orig_0174004" n="0174004"/>界四蘊一向爲粗，
<lb ed="ZW" n="0174a21"/>非想地一向爲細，中間九地亦粗亦細。</p></cb:div>
<lb ed="ZW" n="0174a22"/><cb:div type="orig"><p xml:id="pZW01p0174a2201">論：毗婆沙師所說如是。</p></cb:div>
<pb ed="ZW" xml:id="ZW01.0007.0175a" n="0175a"/>
<lb ed="ZW" n="0175a01"/><cb:div type="commentary"><p xml:id="pZW01p0175a0101">釋曰：如上釋經，是婆沙師所說之義，故總結也。</p></cb:div>
<lb ed="ZW" n="0175a02"/><cb:div type="orig"><p xml:id="pZW01p0175a0201">論：大德法救復作是言：五根所取名粗色，所餘名細色；非
<lb ed="ZW" n="0175a03"/>可意者名劣色，所餘名勝色；不可見處名遠色，在可見處名近色；
<lb ed="ZW" n="0175a04"/>過去等色，如自名顯。受等亦然，隨所依<anchor xml:id="nkr_note_orig_0175001" n="0175001"/>力，應知遠近。粗細
<lb ed="ZW" n="0175a05"/>同前<anchor xml:id="nkr_note_orig_0175002" n="0175002"/>。</p></cb:div>
<lb ed="ZW" n="0175a06"/><cb:div type="commentary"><p xml:id="pZW01p0175a0601">釋曰：「大德法救<anchor xml:id="nkr_note_orig_0175003" n="0175003"/>復作是言」者，有二師云：是經部師，
<lb ed="ZW" n="0175a07"/>名爲法救。以不許於婆沙師前所釋義，故作是言。復有說云：若
<lb ed="ZW" n="0175a08"/>是法救，說有過、未，應知是毗婆沙者，非經部師，以經部師唯
<lb ed="ZW" n="0175a09"/>稱<anchor xml:id="nkr_note_orig_0175004" n="0175004"/>大德。此師不許毗婆沙所說之義，非是法救。何以不許？以
<lb ed="ZW" n="0175a10"/>彼經中，世尊自說過、未、現在，何故豈將過、未釋遠，現在釋
<lb ed="ZW" n="0175a11"/>近？有此相遠<anchor xml:id="nkr_note_orig_0175005" n="0175005"/>，粗細之義亦不決定，劣勝<anchor xml:id="nkr_note_orig_0175006" n="0175006"/>之義理復不盡。是
<lb ed="ZW" n="0175a12"/>以此師復釋。</p>
<lb ed="ZW" n="0175a13"/><p xml:id="pZW01p0175a1301">「五根所取名粗色，所餘<anchor xml:id="nkr_note_orig_0175007" n="0175007"/>名細色」者，五根所取之境，卽
<lb ed="ZW" n="0175a14"/>是五外處，此名爲粗。以五識緣無分別故。「所餘名細」者，謂意
<lb ed="ZW" n="0175a15"/>根境，名曰「所餘」。此意根境，謂卽五根及無表色，此名爲細。
<lb ed="ZW" n="0175a16"/>非現等得，卽決是粗細之義。</p>
<lb ed="ZW" n="0175a17"/><p xml:id="pZW01p0175a1701">「非可意者名劣色，所餘名勝色」者，不可愛色，名「非可
<lb ed="ZW" n="0175a18"/>意」，此卽名劣，以不令心有喜樂故。言「所餘」者，謂卽可愛，
<lb ed="ZW" n="0175a19"/>此名爲勝，謂能令心有喜樂故。言「喜樂」者，此卽可愛<anchor xml:id="nkr_note_orig_0175008" n="0175008"/>可惡
<pb ed="ZW" xml:id="ZW01.0007.0176a" n="0176a"/>
<lb ed="ZW" n="0176a01"/>之義也。</p>
<lb ed="ZW" n="0176a02"/><p xml:id="pZW01p0176a0201">「不可見處名遠色」者，約處所辯。有雖近，細而不可見，以
<lb ed="ZW" n="0176a03"/>不可見故，名之爲遠<anchor xml:id="nkr_note_orig_0176001" n="0176001"/>；以處所可見<anchor xml:id="nkr_note_orig_0176002" n="0176002"/>故，名之爲近。此是可見
<lb ed="ZW" n="0176a04"/>義。何以？有色雖近，而有障隔，自體與處俱不可見。齊可見處，
<lb ed="ZW" n="0176a05"/>復無障隔，眼得起，名之爲近。異此名遠。</p>
<lb ed="ZW" n="0176a06"/><p xml:id="pZW01p0176a0601">「在可見處名近色」者，此復約位立，處所現故。云處有雖遠
<lb ed="ZW" n="0176a07"/>而可見者，如星宿等，雖卽可見，不名爲近，以處所不可見故。
<lb ed="ZW" n="0176a08"/>異此名近。又，眼等五根一向名近，此之依處可見處故。色等五
<lb ed="ZW" n="0176a09"/>境及此住處，齊眼可見，名之爲近；眼觀不及，名之爲遠。</p>
<lb ed="ZW" n="0176a10"/><p xml:id="pZW01p0176a1001">「過去等色，如自名顯」者，以此義故，經部大德再釋其義：
<lb ed="ZW" n="0176a11"/>世尊經中自說過去、未來、現在，毗婆沙師以此三世釋於遠近，
<lb ed="ZW" n="0176a12"/>重釋之過。此三世義如經所說，是故論云「如自名顯」。</p>
<lb ed="ZW" n="0176a13"/><p xml:id="pZW01p0176a1301">「受等亦然」者，如前說色，今釋受等亦如前義。「隨所依
<lb ed="ZW" n="0176a14"/>力<anchor xml:id="nkr_note_orig_0176003" n="0176003"/>應知遠近」者，此受等四蘊遠近，隨所依分別：所依可見，
<lb ed="ZW" n="0176a15"/>名之爲近；所不可見，名之爲遠。</p>
<lb ed="ZW" n="0176a16"/><p xml:id="pZW01p0176a1601">「粗細同前」者，如前毗婆沙師所說「五根所取名粗，意根所
<lb ed="ZW" n="0176a17"/>取名細。或約地辯。」</p></cb:div>
<lb ed="ZW" n="0176a18"/><cb:div type="orig"><p xml:id="pZW01p0176a1801">論：心、心所法生長門義，是處義。訓釋詞者，謂能生長心、
<lb ed="ZW" n="0176a19"/>心所法，故名爲處。是能生長彼作用義。</p></cb:div>
<lb ed="ZW" n="0176a20"/><cb:div type="commentary"><p xml:id="pZW01p0176a2001">釋曰：何故言處是生門義？生誰之門？以「訓釋詞」故<anchor xml:id="nkr_note_orig_0176004" n="0176004"/>。
<lb ed="ZW" n="0176a21"/>前生門義，生誰之門？生心、心所法。「生長門義是處義，訓釋詞
<pb ed="ZW" xml:id="ZW01.0007.0177a" n="0177a"/>
<lb ed="ZW" n="0177a01"/>者」，如論中云：「謂能生長心、心所法，故名爲處。是能生長彼
<lb ed="ZW" n="0177a02"/>作用義。」「作用義」者，如依眼、色生於眼識，乃至意、法，應
<lb ed="ZW" n="0177a03"/>知亦然。如契經說：梵志當知，以眼爲門，唯爲見色。此經唯證
<lb ed="ZW" n="0177a04"/>門義有六。然心所法有十二門，故契經說「眼、色爲緣，生於眼
<lb ed="ZW" n="0177a05"/>識，三和合觸俱，起受、想、思，如是乃至意、法爲緣，生於意
<lb ed="ZW" n="0177a06"/>識，三和合觸，起受、想、思。」<anchor xml:id="nkr_note_orig_0177001" n="0177001"/></p></cb:div>
<lb ed="ZW" n="0177a07"/><cb:div type="orig"><p xml:id="pZW01p0177a0701">論：法種族義，是界義。如一山中有多銅鐵金銀等族，說
<lb ed="ZW" n="0177a08"/>名<anchor xml:id="nkr_note_orig_0177002" n="0177002"/>多界。如是一身或一相續，有十八類諸法種族，名十八界。</p></cb:div>
<lb ed="ZW" n="0177a09"/><cb:div type="commentary"><p xml:id="pZW01p0177a0901">釋曰：如何知族是其界義？與世種族義相似故。<anchor xml:id="nkr_note_orig_0177003" n="0177003"/>論中云：
<lb ed="ZW" n="0177a10"/>「如一山中有多銅鐵金銀等族說名多界<anchor xml:id="nkr_note_orig_0177004" n="0177004"/>。」金銀等礦，乃<anchor xml:id="nkr_note_orig_0177005" n="0177005"/>以種
<lb ed="ZW" n="0177a11"/>族說名爲界。</p>
<lb ed="ZW" n="0177a12"/><p xml:id="pZW01p0177a1201">「如是一身或一相續」者，「身」謂所依，「相續」卽是心、心
<lb ed="ZW" n="0177a13"/>所相續。或「身」者刹那，「相續」者卽隨流。</p>
<lb ed="ZW" n="0177a14"/><p xml:id="pZW01p0177a1401">「有十八類諸法種族名十八界」者，此一身、一相續中，有十
<lb ed="ZW" n="0177a15"/>八法種子，亦名種族，亦名爲界。</p></cb:div>
<lb ed="ZW" n="0177a16"/><cb:div type="orig"><p xml:id="pZW01p0177a1601">論：此中種族是生本義。如是眼等，誰之生本？謂自種類，
<lb ed="ZW" n="0177a17"/>同類因故。</p></cb:div>
<lb ed="ZW" n="0177a18"/><cb:div type="commentary"><p xml:id="pZW01p0177a1801">釋曰：言「生本」者，謂生之所依。此十八種，是別別法生
<lb ed="ZW" n="0177a19"/>之所依。</p>
<pb ed="ZW" xml:id="ZW01.0007.0178a" n="0178a"/>
<lb ed="ZW" n="0178a01"/><p xml:id="pZW01p0178a0101">問：此十八界攝一切法，離此之<anchor xml:id="nkr_note_orig_0178001" n="0178001"/>外，是何別法生之本耶？
<lb ed="ZW" n="0178a02"/>以此義故，論發問云：「如是眼等，誰之生本」。異十八界，更有
<lb ed="ZW" n="0178a03"/>別法，卽言此是別法生本。離十八界更無別法，此是誰之生本？
<lb ed="ZW" n="0178a04"/>論自答云：是「自種類，同類因故。」如前生眼根與現生眼根及未
<lb ed="ZW" n="0178a05"/>生眼根爲同類因，乃至法界，應知亦爾。雖離十八界更無別法，
<lb ed="ZW" n="0178a06"/>然與自類而爲生本。若如是者，此中攝義不盡，故論問云：</p></cb:div>
<lb ed="ZW" n="0178a07"/><cb:div type="orig"><p xml:id="pZW01p0178a0701">論：若爾，無爲應不名界。</p></cb:div>
<lb ed="ZW" n="0178a08"/><cb:div type="commentary"><p xml:id="pZW01p0178a0801">釋曰：無爲之法，無前及後，非同類因，如何得爲生本耶？
<lb ed="ZW" n="0178a09"/>旣非生本，亦應不得名之爲界。今旣不許如此之義，故論更以異
<lb ed="ZW" n="0178a10"/>義釋云：</p></cb:div>
<lb ed="ZW" n="0178a11"/><cb:div type="orig"><p xml:id="pZW01p0178a1101">論：心、心所法生之本故。</p></cb:div>
<lb ed="ZW" n="0178a12"/><cb:div type="commentary"><p xml:id="pZW01p0178a1201">釋曰：諸無爲法，與心、心所爲所緣緣及增上緣，此名生本。
<lb ed="ZW" n="0178a13"/>故約此釋，攝義周盡。此中雖卽攝義周盡，此復有過。以此處<anchor xml:id="nkr_note_orig_0178002" n="0178002"/>、
<lb ed="ZW" n="0178a14"/>界，義應相濫，俱心、心所生本義故。爲避此過，復轉釋云<anchor xml:id="nkr_note_orig_0178003" n="0178003"/>：</p></cb:div>
<lb ed="ZW" n="0178a15"/><cb:div type="orig"><p xml:id="pZW01p0178a1501">論：有說界聲表種類義，謂十八法，種類自性，各別不同，
<lb ed="ZW" n="0178a16"/>名十八界。</p></cb:div>
<lb ed="ZW" n="0178a17"/><cb:div type="commentary"><p xml:id="pZW01p0178a1701">釋曰：此中餘師轉復異釋，十八界義，如金銀等展轉相望，
<lb ed="ZW" n="0178a18"/>體類不同，故名種族；如是眼等展轉相望，體類不同，故名種
<lb ed="ZW" n="0178a19"/>族。<anchor xml:id="nkr_note_orig_0178004" n="0178004"/>類是體義。此十八界各各自體，互相差別，不成雜亂，故
<lb ed="ZW" n="0178a20"/>說「界聲」爲「種族義」。</p>
<pb ed="ZW" xml:id="ZW01.0007.0179a" n="0179a"/>
<lb ed="ZW" n="0179a01"/><p xml:id="pZW01p0179a0101">若爾，意界望於六識無別體類，應非別界。此難不然，所依、
<lb ed="ZW" n="0179a02"/>能依，體類別故。有說：安立時分異故。復有說者，六是意先，
<lb ed="ZW" n="0179a03"/>意非六先，故甚有異。雖諸界體並通三世，然就位別，故立異名，
<lb ed="ZW" n="0179a04"/>由此故言六<anchor xml:id="nkr_note_orig_0179001" n="0179001"/>先意後。未來意、六，時位未分，如何可言六先意
<lb ed="ZW" n="0179a05"/>後？<anchor xml:id="nkr_note_orig_0179002" n="0179002"/></p></cb:div>
<lb ed="ZW" n="0179a06"/><cb:div type="orig"><p xml:id="pZW01p0179a0601">論：若言聚義是蘊義者，蘊應假有，多實積集共所成故，如
<lb ed="ZW" n="0179a07"/>聚，如我。</p></cb:div>
<lb ed="ZW" n="0179a08"/><cb:div type="commentary"><p xml:id="pZW01p0179a0801">釋曰：何因有此問耶？以毗婆沙師處、界實有，許蘊亦然；
<lb ed="ZW" n="0179a09"/>以而聚義說是蘊故，多法積集以成於聚。於此聚中，無其實體，
<lb ed="ZW" n="0179a10"/>故起斯問。如多穀麥積集一處，名之爲聚。聚是假立，無其實事，
<lb ed="ZW" n="0179a11"/>穀麥分散，何有聚體？如是色等五蘊積聚，假說我名。色等分離，
<lb ed="ZW" n="0179a12"/>我亦非有。如經頌云：「如卽攬衆分，假想立爲車；世俗立有情，
<lb ed="ZW" n="0179a13"/>應知攬諸蘊。」如是過去及未來等多實積集，假立蘊名。</p></cb:div>
<lb ed="ZW" n="0179a14"/><cb:div type="orig"><p xml:id="pZW01p0179a1401">論：此難不然。一實極微亦名蘊故。若爾，不應言聚義是蘊
<lb ed="ZW" n="0179a15"/>義，非一實物有聚義故。<anchor xml:id="nkr_note_orig_0179003" n="0179003"/></p></cb:div>
<lb ed="ZW" n="0179a16"/><cb:div type="commentary"><p xml:id="pZW01p0179a1601">釋曰：婆沙師云：理不如是。一一極微皆有蘊義。</p>
<lb ed="ZW" n="0179a17"/><p xml:id="pZW01p0179a1701">經部云：若如是者，蘊中不應說其聚義，一一極微不名聚故。</p>
<lb ed="ZW" n="0179a18"/><p xml:id="pZW01p0179a1801">阿闍梨衆賢云：此難不然，於聚所依立義言故。非聚卽義，
<lb ed="ZW" n="0179a19"/>義是實物名之差別，聚非實故。或一極微三世等攝，以慧<anchor xml:id="nkr_note_orig_0179004" n="0179004"/>分
<pb ed="ZW" xml:id="ZW01.0007.0180a" n="0180a"/>
<lb ed="ZW" n="0180a01"/>析，略爲一聚。蘊雖卽聚，而實義成。餘法亦然。故蘊非假。<anchor xml:id="nkr_note_orig_0180001" n="0180001"/></p>
<lb ed="ZW" n="0180a02"/><p xml:id="pZW01p0180a0201">尊者於此雖作是說，然違契經。以經說云：「諸所有色，若過
<lb ed="ZW" n="0180a03"/>去，若<anchor xml:id="nkr_note_orig_0180002" n="0180002"/>未來，若現在，若內若外，若粗若細，若劣若勝，若遠
<lb ed="ZW" n="0180a04"/>若近，如是一切略爲一聚，說名色蘊。由此聚義，蘊義得成。」故
<lb ed="ZW" n="0180a05"/>知世尊說彼多法略爲一聚，方名爲蘊。今旣說言一一極微得爲蘊
<lb ed="ZW" n="0180a06"/>者，與經相違。</p>
<lb ed="ZW" n="0180a07"/><p xml:id="pZW01p0180a0701">阿闍梨聖奴作如是說：一一極微各互對，得名爲聚；一一各
<lb ed="ZW" n="0180a08"/>別不互待，不名爲聚。若相待者，一一皆得名之爲聚。若異此者，
<lb ed="ZW" n="0180a09"/>如何可以無常、苦、空、非我行相，而得證知及能除斷？又，何
<lb ed="ZW" n="0180a10"/>能爲施設我因？若非實事之所成者，如何得有如是差別能爲我因，
<lb ed="ZW" n="0180a11"/>乃至應知及應斷等？以處爲界，實事是有，故有如是差別。理極
<lb ed="ZW" n="0180a12"/>蘊亦如是，實事有故，由斯亦有如是差別。</p>
<lb ed="ZW" n="0180a13"/><p xml:id="pZW01p0180a1301">此亦非理。若如是者，卽甁、衣等悉應是實。以此等中，一
<lb ed="ZW" n="0180a14"/>一實事，極微相待共所成故。復有餘過，謂隨有幾所攝色等，應
<lb ed="ZW" n="0180a15"/>合亦有多蘊。若如是說，如經所言「若過去、若未來」乃至「若
<lb ed="ZW" n="0180a16"/>遠若近，如是一切，略爲一聚，說名色聚」。如是經義，故應不
<lb ed="ZW" n="0180a17"/>成。</p>
<lb ed="ZW" n="0180a18"/><p xml:id="pZW01p0180a1801">聖奴又云：無如是過。蘊亦不應如是成多，以要多事相對待
<lb ed="ZW" n="0180a19"/>時得名蘊故。猶如言多，非卽一法名之爲多，以有多法方名爲多。
<lb ed="ZW" n="0180a20"/>多亦卽是此中法等。</p>
<lb ed="ZW" n="0180a21"/><p xml:id="pZW01p0180a2101">此亦不然，法喩不齊。以喩中云衆法爲多，非一爲多。前所
<lb ed="ZW" n="0180a22"/>說云一一極微相待之時得名爲聚，故知所說法喩不齊。若彼復言
<pb ed="ZW" xml:id="ZW01.0007.0181a" n="0181a"/>
<lb ed="ZW" n="0181a01"/>「如過去等，如是略爲一聚名爲蘊」者，應知此蘊決定是假，如豆
<lb ed="ZW" n="0181a02"/>蘊等。若謂「旣非實事所成，如何得以苦、空、非我等行相應知
<lb ed="ZW" n="0181a03"/>及應斷」者，聽說此義，世尊今觀無常、苦、空、非我相中，豈
<lb ed="ZW" n="0181a04"/>要有其實事？亦但是假。如世尊說：一切有情皆爲無。如有頌云：</p>
<lb ed="ZW" n="0181a05"/><lg type="regular" xml:id="lgZW01p0181a0501"><l>始自入胎及出胎，</l><l>復從嬰孩至老死，</l>
<lb ed="ZW" n="0181a06"/><l>歷茲十位極迅速，</l><l>往而不返如駛流。</l></lg>
<lb ed="ZW" n="0181a07"/><p xml:id="pZW01p0181a0701">無有實事，名爲有情。世尊約現所化有情，隨機說蘊亦爲無
<lb ed="ZW" n="0181a08"/>常等，有何違？又彼所言蘊「若非以實事所成」，「如何得爲施設
<lb ed="ZW" n="0181a09"/>我因」者，現見假法，還與假法而得爲因。如世指樹以爲林因，
<lb ed="ZW" n="0181a10"/>指一士夫爲軍因等故。聖奴師有衆多說，皆不應理。例破皆爾，
<lb ed="ZW" n="0181a11"/>此不更說。</p></cb:div>
<lb ed="ZW" n="0181a12"/><cb:div type="orig"><p xml:id="pZW01p0181a1201">論：有說能荷果<anchor xml:id="nkr_note_orig_0181001" n="0181001"/>重擔義是蘊義。由此<anchor xml:id="nkr_note_orig_0181002" n="0181002"/>世間說肩名蘊，
<lb ed="ZW" n="0181a13"/>物所聚故。</p></cb:div>
<lb ed="ZW" n="0181a14"/><cb:div type="commentary"><p xml:id="pZW01p0181a1401">釋曰：「果」者，卽是所擔之物。「果」卽是「重擔」，持業釋
<lb ed="ZW" n="0181a15"/>也。五蘊荷負此「果重擔」，猶如身份擔荷重擔，世間人等呼之爲
<lb ed="ZW" n="0181a16"/>蘊。「果重擔」者，眼等六處，與總五蘊爲「果重擔」。如經說云：
<lb ed="ZW" n="0181a17"/>「名色緣六處」。言「名色」者，卽是五蘊，應知六處是名色之
<lb ed="ZW" n="0181a18"/>「果重擔」也。此卽六處，名總五蘊之「果重擔」。或約二蘊釋其
<lb ed="ZW" n="0181a19"/>重擔。如經說云：「六處緣觸」。此卽觸與色、識二蘊爲「果重
<lb ed="ZW" n="0181a20"/>擔」。此六處中，眼、耳、鼻、舌<anchor xml:id="nkr_note_orig_0181003" n="0181003"/>及身五處，名爲色蘊，意爲
<lb ed="ZW" n="0181a21"/>識蘊。或約一蘊釋於重擔。如經云：「受緣愛」。愛卽是受蘊之
<lb ed="ZW" n="0181a22"/>「重擔」。或一蘊與一蘊爲重擔。如經云：「行緣識」。識與行蘊爲
<lb ed="ZW" n="0181a23"/>「重擔」也。或五蘊與一蘊爲重擔。如經云：「識緣名色」。名色與
<pb ed="ZW" xml:id="ZW01.0007.0182a" n="0182a"/>
<lb ed="ZW" n="0182a01"/>識蘊爲「重擔」。餘法亦應如是分別。若約分位緣起而論，位位之
<lb ed="ZW" n="0182a02"/>中，皆有五蘊，五蘊與五蘊爲「重擔」。若如是釋，卽一一事皆得
<lb ed="ZW" n="0182a03"/>爲蘊，若聚一處，是卽一一各有力用，能荷重擔。</p></cb:div>
<lb ed="ZW" n="0182a04"/><cb:div type="orig"><p xml:id="pZW01p0182a0401">論：或有說者，可分段義是蘊義。故世有言：汝三蘊還，我
<lb ed="ZW" n="0182a05"/>當與汝。</p></cb:div>
<lb ed="ZW" n="0182a06"/><cb:div type="commentary"><p xml:id="pZW01p0182a0601">釋曰：此中釋蘊爲可分段義。言「三蘊」者，蘊是分義。猶
<lb ed="ZW" n="0182a07"/>如世間可與之物，有其三種，謂飮食、衣服、房舍臥具。故世有
<lb ed="ZW" n="0182a08"/>言：如是三分，我當與汝。雖卽大種及所造色、心、心所等同時
<lb ed="ZW" n="0182a09"/>俱生，然可以智慧分析爲分段故，諸有爲法有三段，謂過去、未
<lb ed="ZW" n="0182a10"/>來、現在。<anchor xml:id="nkr_note_orig_0182001" n="0182001"/>一一世中有五分段，謂色乃至識。如是釋者，是則
<lb ed="ZW" n="0182a11"/>五蘊有其實事，非假立也。</p>
<lb ed="ZW" n="0182a12"/><p xml:id="pZW01p0182a1201">此前二釋，論主不許，故後說之。</p></cb:div>
<lb ed="ZW" n="0182a13"/><cb:div type="orig"><p xml:id="pZW01p0182a1301">論：此釋越經，經<anchor xml:id="nkr_note_orig_0182002" n="0182002"/>說聚義是蘊義故。如契經言：諸所有
<lb ed="ZW" n="0182a14"/>色，若過去等，廣說如前。</p></cb:div>
<lb ed="ZW" n="0182a15"/><cb:div type="commentary"><p xml:id="pZW01p0182a1501">釋曰：皆不應理。世尊經中若不說言聚義是蘊，卽前二說其
<lb ed="ZW" n="0182a16"/>理可然。今旣世尊親說聚義，故前二說違越契經，義爲不可。</p>
<lb ed="ZW" n="0182a17"/><p xml:id="pZW01p0182a1701">阿闍梨衆賢云：經主決判此義釋越經，今謂不然，不違理故。
<lb ed="ZW" n="0182a18"/>處、界二義，豈不越經，而於其中攝取爲正。復有何理，唯蘊義
<lb ed="ZW" n="0182a19"/>中固求經證；於處、界中唯依理釋，絕不求經！觀此義言，似專
<lb ed="ZW" n="0182a20"/>朋黨。故應如彼，據理無違。<anchor xml:id="nkr_note_orig_0182003" n="0182003"/></p>
<lb ed="ZW" n="0182a21"/><p xml:id="pZW01p0182a2101">非並用執，此中有理。世尊經中雖說處、界，然無處云以何
<pb ed="ZW" xml:id="ZW01.0007.0183a" n="0183a"/>
<lb ed="ZW" n="0183a01"/>義故，此名爲處；以何義故，名之爲界。是以諸師隨意解釋，故
<lb ed="ZW" n="0183a02"/>無違越。於蘊義中，世尊親說聚爲蘊義。今者越經別爲異釋，固
<lb ed="ZW" n="0183a03"/>違聖說，理定不然。</p></cb:div>
<lb ed="ZW" n="0183a04"/><cb:div type="orig"><p xml:id="pZW01p0183a0401">論：若謂此經顯過去等一一色等各別名蘊，是故一切過去色
<lb ed="ZW" n="0183a05"/>等一一實物各各名蘊。</p></cb:div>
<lb ed="ZW" n="0183a06"/><cb:div type="commentary"><p xml:id="pZW01p0183a0601">釋曰：毗婆沙師若更釋云：雖卽世尊此經中說聚義爲蘊，然
<lb ed="ZW" n="0183a07"/>經意云過去色等一一各別皆得爲蘊，不言總聚身名蘊者。</p></cb:div>
<lb ed="ZW" n="0183a08"/><cb:div type="orig"><p xml:id="pZW01p0183a0801">論：此執非理，故彼經言：如是一切略爲一聚說名蘊故。是
<lb ed="ZW" n="0183a09"/>故如聚，蘊定假有。</p></cb:div>
<lb ed="ZW" n="0183a10"/><cb:div type="commentary"><p xml:id="pZW01p0183a1001">釋曰：此卽經部對婆沙師。不應謬取此經意，云「過去色等
<lb ed="ZW" n="0183a11"/>一一各別皆得爲蘊」。若如是者，經不應言「如是一切略爲一聚說
<lb ed="ZW" n="0183a12"/>名爲蘊」。經說旣爾，故汝所說定爲非理。是故所說聚義爲假，如
<lb ed="ZW" n="0183a13"/>是蘊義亦定假有。</p></cb:div>
<lb ed="ZW" n="0183a14"/><cb:div type="orig"><p xml:id="pZW01p0183a1401">論：若爾，應許<anchor xml:id="nkr_note_orig_0183001" n="0183001"/>諸有色處亦是假有，眼等極微，要多積
<lb ed="ZW" n="0183a15"/>聚，成生門故。</p></cb:div>
<lb ed="ZW" n="0183a16"/><cb:div type="commentary"><p xml:id="pZW01p0183a1601">釋曰：毗婆沙師復以處義難經部說：若言聚蘊定假有者，卽
<lb ed="ZW" n="0183a17"/>十處色亦應是假。眼等極微，要積聚身可得成生門義故；五識依
<lb ed="ZW" n="0183a18"/>緣皆積聚故。由斯，如是眼等、色等多微積聚，方爲所依及所緣
<lb ed="ZW" n="0183a19"/>故，亦應是假。</p></cb:div>
<lb ed="ZW" n="0183a20"/><cb:div type="orig"><p xml:id="pZW01p0183a2001">論：此難非理。多積聚中，一一極微有因用故。若不爾者，
<lb ed="ZW" n="0183a21"/>根、境相助共生識等，應非別處，是則應無十二處別。</p></cb:div>
<lb ed="ZW" n="0183a22"/><cb:div type="commentary"><p xml:id="pZW01p0183a2201">釋曰：此經部師對婆沙師。若言多微積聚成生門者，理定不
<lb ed="ZW" n="0183a23"/>然。多積聚中，一一極微各爲因用。旣一一微各得爲因，如何說
<lb ed="ZW" n="0183a24"/>言多微積聚方成依緣？</p>
<lb ed="ZW" n="0183a25"/><p xml:id="pZW01p0183a2501">若毗婆沙師言此理不然，此一一微非能爲因，須相待故方成
<pb ed="ZW" xml:id="ZW01.0007.0184a" n="0184a"/>
<lb ed="ZW" n="0184a01"/>因用者，此亦不然。若言諸微以相待故，是卽應知多微積聚故。
<lb ed="ZW" n="0184a02"/>然爲因用，以積聚故，方得爲處。此處亦應定是假有。</p>
<lb ed="ZW" n="0184a03"/><p xml:id="pZW01p0184a0301">若一一微得爲處者，不應相待，非如色處。此非色處獨能爲
<lb ed="ZW" n="0184a04"/>因不相待故者，此亦不然。若一一微不爲因者，是卽根、境不應
<lb ed="ZW" n="0184a05"/>獨能爲其別處。根、境相助方生愚，爲遮此計，所以分色爲之十
<lb ed="ZW" n="0184a06"/>界，心爲七界，令其了知色、心各異，立界亦別。旣知各別，彼
<lb ed="ZW" n="0184a07"/>見自除，故爲說界。</p></cb:div>
<lb ed="ZW" n="0184a08"/><cb:div type="orig"><p xml:id="pZW01p0184a0801">論：然毗婆沙作如是說：對法諸師若觀假蘊，彼說極微一界、
<lb ed="ZW" n="0184a09"/>一處、一蘊少分。若不觀者，彼說極微卽是一界、一處、一蘊。
<lb ed="ZW" n="0184a10"/>此應於分，假謂有分。如燒少衣，亦說燒衣。何故世尊於所知境，
<lb ed="ZW" n="0184a11"/>由蘊等門作三種說？</p>
<lb ed="ZW" n="0184a12"/><p xml:id="pZW01p0184a1201">頌曰：</p><lg xml:id="lgZW01p0184a1203"><l>愚根樂三故，</l><l>說蘊處界三。</l></lg>
<lb ed="ZW" n="0184a13"/><p xml:id="pZW01p0184a1301">論曰：所化有情有三品故，世尊爲說蘊等三門。傳說有情愚
<lb ed="ZW" n="0184a14"/>有三種，或愚心所，總執爲我；或唯愚色；或愚色心。根亦有三，
<lb ed="ZW" n="0184a15"/>謂利、中、鈍。樂亦三種，謂樂略、中及廣文故。如其次第，世
<lb ed="ZW" n="0184a16"/>尊爲說蘊、處、界三。<anchor xml:id="nkr_note_orig_0184001" n="0184001"/></p></cb:div>
<lb ed="ZW" n="0184a17"/><cb:div type="commentary"><p xml:id="pZW01p0184a1701">釋曰<anchor xml:id="nkr_note_orig_0184002" n="0184002"/>：愚心所者，是上<anchor xml:id="nkr_note_orig_0184003" n="0184003"/>品愚，愚於微細相似事故；愚於
<lb ed="ZW" n="0184a18"/>色者，是中品愚，愚於粗著相似事故<anchor xml:id="nkr_note_orig_0184004" n="0184004"/>；色心俱愚者，是下<anchor xml:id="nkr_note_orig_0184005" n="0184005"/>品
<lb ed="ZW" n="0184a19"/>愚，愚於粗細相似不相似法故。爲欲除遣此三愚故，說蘊等三。
<lb ed="ZW" n="0184a20"/>說此三故，除於身見。於總聚中起於身見，今知各異，此見卽除。
<pb ed="ZW" xml:id="ZW01.0007.0185a" n="0185a"/>
<lb ed="ZW" n="0185a01"/>約此身見所起諸惑，亦皆除遣。是以世尊說蘊等三。</p>
<lb ed="ZW" n="0185a02"/><p xml:id="pZW01p0185a0201">根亦三者，婆沙師云：約信等根，有利、中、鈍。若爲鈍根、
<lb ed="ZW" n="0185a03"/>中根說蘊，此不能達處、界之義。若鈍根者，雖聞蘊、處，然不
<lb ed="ZW" n="0185a04"/>能達十八界義。由此根異，故說三科。此等不然。若如是者，約
<lb ed="ZW" n="0185a05"/>彼利根，卽是處、界便應無用；若約中根，蘊、界無用；若約鈍
<lb ed="ZW" n="0185a06"/>根，蘊、處無用。言先說蘊時，中、鈍不了，故復說處；以雖說
<lb ed="ZW" n="0185a07"/>處，鈍根不了，故復說界。若如是者，但應說界，三根俱達，更
<lb ed="ZW" n="0185a08"/>何用說蘊、處二耶？是故定應爲利說蘊，爲中現處，爲鈍說界。
<lb ed="ZW" n="0185a09"/>以廣、中、略，稱其根宜，是能普利一切，三科俱爲有用。</p>
<lb ed="ZW" n="0185a10"/><p xml:id="pZW01p0185a1001">樂亦三者，爲宿習故，樂略、中、廣，是世尊隨其樂欲說此
<lb ed="ZW" n="0185a11"/>三種。若不稱機爲異說者，此卽卻爲不信之因。唯樂奢摩他者，
<lb ed="ZW" n="0185a12"/>樂聞其略；樂奢摩他及毗鉢舍那者，樂聞其中；唯樂毗鉢舍那者，
<lb ed="ZW" n="0185a13"/>樂聞其廣。故現此三。現此三者，爲顯擇法。故論云：擇法不生，
<lb ed="ZW" n="0185a14"/>惑無由滅<anchor xml:id="nkr_note_orig_0185001" n="0185001"/>等。</p></cb:div>
<lb ed="ZW" n="0185a15"/><cb:div type="orig"><p xml:id="pZW01p0185a1501">論：何緣世尊，說餘心所，總置行蘊，別分受、想，爲二蘊
<lb ed="ZW" n="0185a16"/>耶？</p></cb:div>
<lb ed="ZW" n="0185a17"/><cb:div type="commentary"><p xml:id="pZW01p0185a1701">釋曰：何故有此問耶？爲前說云：愚於心所總執爲我，爲此
<lb ed="ZW" n="0185a18"/>世尊分別心所爲受、想、行蘊。若欲爲遣心所愚故，分別心所立
<lb ed="ZW" n="0185a19"/>三蘊者，卽應一一委細分別，何故唯分受、想二種，立爲二蘊，
<lb ed="ZW" n="0185a20"/>餘心所等，共爲行蘊？欲知其因，故有斯問。</p></cb:div>
<lb ed="ZW" n="0185a21"/><cb:div type="orig"><p xml:id="pZW01p0185a2101">論：頌曰：</p><lg type="regular" xml:id="lgZW01p0185a2104"><l>諍根生死因，</l><l>及次第因故，</l>
<lb ed="ZW" n="0185a22"/><l>於諸心所法，</l><l>受想別爲蘊。</l></lg>
<lb ed="ZW" n="0185a23"/><p xml:id="pZW01p0185a2301">論曰：諍根有二<anchor xml:id="nkr_note_orig_0185002" n="0185002"/>，謂著諸欲及著諸見。此二，受、想如其次第
<pb ed="ZW" xml:id="ZW01.0007.0186a" n="0186a"/>
<lb ed="ZW" n="0186a01"/>爲最勝因。味受力故，貪著諸欲；倒想<anchor xml:id="nkr_note_orig_0186001" n="0186001"/>力故，貪著諸見。</p></cb:div>
<lb ed="ZW" n="0186a02"/><cb:div type="commentary"><p xml:id="pZW01p0186a0201">釋曰：「諸欲」者，欲謂貪求。求五妙境也。於五境中，愛味受
<lb ed="ZW" n="0186a03"/>著。「著諸見」者，見略有五，謂身見等。若廣，卽分六十二種。於此
<lb ed="ZW" n="0186a04"/>見中，以倒想故，貪染執著。爲著此欲及著見故，卽有諍興。諍何以
<lb ed="ZW" n="0186a05"/>興？謂由受、想爲其因也。生諍之因爲唯此二，爲更有餘？雖更有
<lb ed="ZW" n="0186a06"/>因，非爲最勝。故論說云：「此二，受、想如其次第爲最勝因。」此二何
<lb ed="ZW" n="0186a07"/>以爲最勝？論就釋云：「味受力故，貪著諸欲；倒想力故，貪著諸見。」
<lb ed="ZW" n="0186a08"/>以貪著故，卽爲諍因。貪著欲諍，多約在家；貪著見諍，多約出家。
<lb ed="ZW" n="0186a09"/>何以得知貪著欲諍多約在家？以契經云：爲由染著貪欲因故，俗與
<lb ed="ZW" n="0186a10"/>俗諍，乃至廣說。何以得知貪著見諍多約出家？以聖敎中諸出家
<lb ed="ZW" n="0186a11"/>者，非法法想，法非法想<anchor xml:id="nkr_note_orig_0186002" n="0186002"/>，各執異見，互相爲諍。出家外道，無我我
<lb ed="ZW" n="0186a12"/>想，乃至戒禁取等見中起諸倒想，互興於諍。言「味受」者，謂樂受唯
<lb ed="ZW" n="0186a13"/>於受，故云<anchor xml:id="nkr_note_orig_0186003" n="0186003"/>「味受」。受卽味故，持業釋也。以何味受？謂以貪。
<lb ed="ZW" n="0186a14"/>貪染之受，依主釋也。或受中有味，味謂貪欲，卽第七轉所依聲攝。
<lb ed="ZW" n="0186a15"/>依受有味，緣受起愛，愛彼資受之境，於彼境中貪著。諸資受境者，
<lb ed="ZW" n="0186a16"/>卽五境也。</p>
<lb ed="ZW" n="0186a17"/><p xml:id="pZW01p0186a1701">問：若言因想有諸見者，如見諦者，雖有其想，然無諸見，如何得
<lb ed="ZW" n="0186a18"/>言想爲見因？</p>
<lb ed="ZW" n="0186a19"/><p xml:id="pZW01p0186a1901">答：因倒想故，卽起諸見。若無倒想，諸見卽無。此見諦者雖有
<lb ed="ZW" n="0186a20"/>其想，然非顚倒，不爲見因，故無諸見。此不應執。顚倒知之，無明
<lb ed="ZW" n="0186a21"/>與見而爲其因。以此無明無知爲性，行相隱覆；見是慧性，行相明
<lb ed="ZW" n="0186a22"/>利。故彼無明不爲見因，與此無明相應倒想，能爲見因。應知境中，
<lb ed="ZW" n="0186a23"/>不如理知，顚倒執故，故起諸見。如有頌云：</p>
<pb ed="ZW" xml:id="ZW01.0007.0187a" n="0187a"/>
<lb ed="ZW" n="0187a01"/><lg type="regular" xml:id="lgZW01p0187a0101"><l>如魚處泥中，</l><l>躍水令渾濁；</l>
<lb ed="ZW" n="0187a02"/><l>無明中倒想，</l><l>汚慧亦復然。</l></lg>
<lb ed="ZW" n="0187a03"/><p xml:id="pZW01p0187a0301">以此知由倒想故，貪著諸見，無明中想與見爲因。</p></cb:div>
<lb ed="ZW" n="0187a04"/><cb:div type="orig"><p xml:id="pZW01p0187a0401">論：又生死法，以受及想爲最勝因，由耽著受、起倒想故，生死輪
<lb ed="ZW" n="0187a05"/>迴。由此二因及後當說<anchor xml:id="nkr_note_orig_0187001" n="0187001"/>次第因故，應知別立受、想爲蘊。其次第
<lb ed="ZW" n="0187a06"/>因，鄰次當辯。</p></cb:div>
<lb ed="ZW" n="0187a07"/><cb:div type="commentary"><p xml:id="pZW01p0187a0701">釋曰：此受與想，非唯諍因，亦是生死之最勝因。何以爲生死之
<lb ed="ZW" n="0187a08"/>勝因？論自說云「由耽著受、起倒想故，生死輪迴。」「耽著受」者，愛
<lb ed="ZW" n="0187a09"/>行有情；「起倒想」者，見行有情。言「耽著」，是堅執義。「倒」者四
<lb ed="ZW" n="0187a10"/>倒。生相續時，由四倒想，受生有而六。頌云：</p>
<lb ed="ZW" n="0187a11"/><lg xml:id="lgZW01p0187a1101"><l>「倒心趣欲境，</l><l>濕化染多受。」</l></lg>
<lb ed="ZW" n="0187a12"/><p xml:id="pZW01p0187a1201">此中約義，現是生死因之因故。貪著及倒想是生死因，受、想是
<lb ed="ZW" n="0187a13"/>生死因之因。以受、想故，爲彼貪著，及以顚倒。由貪著、倒故，受生
<lb ed="ZW" n="0187a14"/>死中。</p>
<lb ed="ZW" n="0187a15"/><p xml:id="pZW01p0187a1501">非唯約諍根因及生死二義，別立受、想爲蘊，亦可約後蘊次第
<lb ed="ZW" n="0187a16"/>中，粗、染、器及界等四義，別立受、想，以爲二蘊。粗等四因，次下<anchor xml:id="nkr_note_orig_0187002" n="0187002"/>
<lb ed="ZW" n="0187a17"/>當釋。</p></cb:div>
<lb ed="ZW" n="0187a18"/><cb:div type="orig"><p xml:id="pZW01p0187a1801">論：何故無爲說<anchor xml:id="nkr_note_orig_0187003" n="0187003"/>在處、界，非蘊攝耶？</p></cb:div>
<lb ed="ZW" n="0187a19"/><cb:div type="commentary"><p xml:id="pZW01p0187a1901">釋曰：何因作此問耶？世尊說法，非無因緣；法相攝屬，皆有由
<lb ed="ZW" n="0187a20"/>致。未知何因此無爲法蘊所不攝，欲顯其因，故有斯問。</p></cb:div>
<lb ed="ZW" n="0187a21"/><cb:div type="orig"><p xml:id="pZW01p0187a2101">論：頌曰：</p><lg xml:id="lgZW01p0187a2104"><l>蘊不攝<anchor xml:id="nkr_note_orig_0187004" n="0187004"/>無爲，</l><l>義不相應故。</l></lg>
<lb ed="ZW" n="0187a22"/><p xml:id="pZW01p0187a2201">論曰：三無爲法，不可說在色等蘊中，與色等義不相應故。謂體
<pb ed="ZW" xml:id="ZW01.0007.0188a" n="0188a"/>
<lb ed="ZW" n="0188a01"/>非色乃至非識。亦不可說爲第六蘊，彼與蘊義不相應故。聚義是
<lb ed="ZW" n="0188a02"/>蘊，如前具說。謂<anchor xml:id="nkr_note_orig_0188001" n="0188001"/>無爲法，非如色等有過去等品類<anchor xml:id="nkr_note_orig_0188002" n="0188002"/>差別，可略
<lb ed="ZW" n="0188a03"/>一聚，名無爲蘊。</p></cb:div>
<lb ed="ZW" n="0188a04"/><cb:div type="commentary"><p xml:id="pZW01p0188a0401">釋曰：若說無爲蘊，所攝者應有二義：或應說在五蘊之中，或可
<lb ed="ZW" n="0188a05"/>更應立第六蘊。若說無爲在五蘊中，義爲不可。立第六蘊，理復不
<lb ed="ZW" n="0188a06"/>然。何以不許攝在蘊中？此非是色，亦不是識，於何處攝？色是變
<lb ed="ZW" n="0188a07"/>壞，無爲不爾；廣說乃至識能了別，此無是用。故俱不攝。如何不許
<lb ed="ZW" n="0188a08"/>爲第六蘊？蘊是聚義，無爲不爾，故不可立爲第六蘊。如論釋云：
<lb ed="ZW" n="0188a09"/>「謂無爲法，非如色等有過去等品類差別，可略一聚，名無爲蘊。」</p>
<lb ed="ZW" n="0188a10"/><p xml:id="pZW01p0188a1001">問：無爲若非實有體性，不爲蘊者，其理可然。旣言是有，如何
<lb ed="ZW" n="0188a11"/>不許衆多積聚成無爲蘊？如彼色等，有過去等品類差別，可略一聚，
<lb ed="ZW" n="0188a12"/>說爲色蘊。無爲亦爾，何妨有多，卽積聚無爲，爲無爲蘊？</p>
<lb ed="ZW" n="0188a13"/><p xml:id="pZW01p0188a1301">答：聚有二義：一者，各在異處，收攝積集令在一處，名之爲聚。
<lb ed="ZW" n="0188a14"/>二者，三世之法，可以智慧<anchor xml:id="nkr_note_orig_0188003" n="0188003"/>略爲一世，名之爲聚。其無爲法無此
<lb ed="ZW" n="0188a15"/>二義，如何名聚？故不可立爲第六蘊。</p></cb:div>
<lb ed="ZW" n="0188a16"/><cb:div type="orig"><p xml:id="pZW01p0188a1601">論：又言「取蘊」，爲顯染依；染、淨二依，「蘊」言所顯。無爲於
<lb ed="ZW" n="0188a17"/>此，二義都無，義不相應，故不立蘊。</p></cb:div>
<lb ed="ZW" n="0188a18"/><cb:div type="commentary"><p xml:id="pZW01p0188a1801">釋曰：蘊有二義：一者染依，謂是「取蘊」；二染淨依，謂卽是
<lb ed="ZW" n="0188a19"/>「蘊」。無爲都無此二種義。一、非染依，染依<anchor xml:id="nkr_note_orig_0188004" n="0188004"/>是有漏，無爲非漏，
<lb ed="ZW" n="0188a20"/>故不爲依。二、亦不與染、淨爲依：以不隨增諸煩惱故，不爲染依；非
<lb ed="ZW" n="0188a21"/>道諦故，不爲淨依。不可立爲無爲蘊。</p></cb:div>
<lb ed="ZW" n="0188a22"/><cb:div type="orig"><p xml:id="pZW01p0188a2201">論：有說如甁破非甁，如是蘊息應非蘊。</p></cb:div>
<pb ed="ZW" xml:id="ZW01.0007.0189a" n="0189a"/>
<lb ed="ZW" n="0189a01"/><cb:div type="commentary"><p xml:id="pZW01p0189a0101">釋曰：如說「甁」破不復名「甁」，如何蘊息復名爲蘊？且如擇滅、
<lb ed="ZW" n="0189a02"/>非擇滅，是滅蘊之滅，如何復得名之爲蘊？唯獨虛空，又不應成無爲
<lb ed="ZW" n="0189a03"/>蘊也。論主不許此師所說，故次論云：</p></cb:div>
<lb ed="ZW" n="0189a04"/><cb:div type="orig"><p xml:id="pZW01p0189a0401">論：彼於處、界，例應成失。</p></cb:div>
<lb ed="ZW" n="0189a05"/><cb:div type="commentary"><p xml:id="pZW01p0189a0501">釋曰：此若依蘊作如是，其義可然，於處、界中，復如何說？以言
<lb ed="ZW" n="0189a06"/>蘊息不復爲蘊，如是處、界息，二應非處、界，喩並如前。處及以界，
<lb ed="ZW" n="0189a07"/>旣與蘊同，無爲卽應三科不攝。</p>
<lb ed="ZW" n="0189a08"/><p xml:id="pZW01p0189a0801">有二師云：無如是失。且如蘊滅，蘊所攝者悉皆滅盡。如是處、
<lb ed="ZW" n="0189a09"/>界雖則息滅，此所攝者非滅盡，故不爲例。</p>
<lb ed="ZW" n="0189a10"/><p xml:id="pZW01p0189a1001">復有餘說：此之「息」言，非顯斷空，非擇滅體非是斷故。此言意
<lb ed="ZW" n="0189a11"/>顯：若於是處，蘊相都無，名爲蘊息。三無爲上，聚義都無，可名蘊
<lb ed="ZW" n="0189a12"/>息，非門、族義於彼亦無，故不應例。此釋與頌，義善相符。<anchor xml:id="nkr_note_orig_0189001" n="0189001"/></p></cb:div>
<lb ed="ZW" n="0189a13"/><cb:div type="orig"><p xml:id="pZW01p0189a1301">論：如是已說諸蘊廢立，當說次第。</p></cb:div>
<lb ed="ZW" n="0189a14"/><cb:div type="commentary"><p xml:id="pZW01p0189a1401">釋曰：上釋聚是蘊，蘊不攝無爲，故云「廢立」。是則立蘊別於
<lb ed="ZW" n="0189a15"/>處、界。「當說次第」者，世尊起敎，道慧爲先，依何說蘊如是次第？</p></cb:div>
<lb ed="ZW" n="0189a16"/><cb:div type="orig"><p xml:id="pZW01p0189a1601">論：頌曰：</p><lg xml:id="lgZW01p0189a1604"><l>隨粗染器等，</l><l>界別次第立。</l></lg>
<lb ed="ZW" n="0189a17"/><p xml:id="pZW01p0189a1701">論曰：色有對故，諸蘊中粗。無色中粗，唯受行相，故世說我、手
<lb ed="ZW" n="0189a18"/>等痛言；待二想粗，男女等想易了知故；行粗過識，貪、瞋等行易了知
<lb ed="ZW" n="0189a19"/>故；識最爲細，總取境相難分別故。由此隨粗立蘊次第。</p></cb:div>
<lb ed="ZW" n="0189a20"/><cb:div type="commentary"><p xml:id="pZW01p0189a2001">釋曰：五蘊之中，色最爲粗。何者爲粗？有見有<anchor xml:id="nkr_note_orig_0189002" n="0189002"/>對，故名爲
<lb ed="ZW" n="0189a21"/>粗。有說得與五識爲依，六識所緣，故名爲粗。「無色中粗，唯受行
<lb ed="ZW" n="0189a22"/>相。」非形段法應以相顯，故云粗也。如何「相顯」？如論自云「故世
<pb ed="ZW" xml:id="ZW01.0007.0190a" n="0190a"/>
<lb ed="ZW" n="0190a01"/>說我、手等痛言」。「待二想<anchor xml:id="nkr_note_orig_0190001" n="0190001"/>粗」者，待故<anchor xml:id="nkr_note_orig_0190002" n="0190002"/>行、識，想卽爲粗，想
<lb ed="ZW" n="0190a02"/>之作用易可知故。如論釋云「男女等想易了知故」。「行粗過識」者，
<lb ed="ZW" n="0190a03"/>行方於識，行相<anchor xml:id="nkr_note_orig_0190003" n="0190003"/>易知，故云粗也。如論釋云「貪、瞋等行易了知
<lb ed="ZW" n="0190a04"/>故」。有餘說云：行之造作相易可知，思願言「願我富樂福壽」等故，
<lb ed="ZW" n="0190a05"/>是以言粗。「識最是細」者，望前諸法，識極微細。論自釋云「總取境
<lb ed="ZW" n="0190a06"/>相難分別故」。「由此隨粗立蘊次第」者，隨所化機易了知故，如是隨
<lb ed="ZW" n="0190a07"/>粗立蘊次第。粗易知，故先說；細難了，故後陳。</p></cb:div>
<lb ed="ZW" n="0190a08"/><cb:div type="orig"><p xml:id="pZW01p0190a0801">論：或從無始生死已來，男女於色更相愛樂，此由耽著樂受味
<lb ed="ZW" n="0190a09"/>故。耽受復因倒想<anchor xml:id="nkr_note_orig_0190004" n="0190004"/>生故，此倒想生由煩惱故，如是煩惱依識而
<lb ed="ZW" n="0190a10"/>生。此及前三皆染汚識，由此隨染立蘊次第。</p></cb:div>
<lb ed="ZW" n="0190a11"/><cb:div type="commentary"><p xml:id="pZW01p0190a1101">釋曰：如何隨染立蘊次第？色爲染因，故先立蘊。以男女等，於
<lb ed="ZW" n="0190a12"/>顯形色、聲、香、味、觸互相貪染。故論釋云「或從無始生死已來，男
<lb ed="ZW" n="0190a13"/>女於色更相愛樂。」如經說云：無有一色互相染著如男女者，乃至觸
<lb ed="ZW" n="0190a14"/>等應知亦爾。廣說如經。何因於色更相染著？此由受故，有斯耽
<lb ed="ZW" n="0190a15"/>著。耽著者何？貪味樂受。受相應愛，貪不離欲，故云「耽著」。論
<lb ed="ZW" n="0190a16"/>自釋云：「此由耽著樂受味故」。有餘說云：已得之受於中貪著，未得
<lb ed="ZW" n="0190a17"/>之受周遍追求，故云「耽著」。故云受蘊次於色蘊。以於受如是耽
<lb ed="ZW" n="0190a18"/>著，此由倒想。倒想者何？謂苦爲樂故倒想。此耽著者，唯是樂受，
<lb ed="ZW" n="0190a19"/>必不耽苦。旣於樂受生於樂相，有何顚倒？答云：此之樂受，若約行
<lb ed="ZW" n="0190a20"/>苦、壞苦觀之，亦得爲苦。今者決定生於樂想，故名顚倒。何以爲瞋
<lb ed="ZW" n="0190a21"/>起茲倒想？此由煩惱迷於無常、苦及不淨、非我理故，起於倒想。此
<lb ed="ZW" n="0190a22"/>諸煩惱，行蘊所攝。如是煩惱依何而生？此依識生。此復能引，續
<pb ed="ZW" xml:id="ZW01.0007.0191a" n="0191a"/>
<lb ed="ZW" n="0191a01"/>生後識。此諸煩惱依識而生，復能染識。論自釋云：「此及前三皆染
<lb ed="ZW" n="0191a02"/>汚識」。「由此隨染立蘊次第」者，何處染？因何染？如何染？誰能
<lb ed="ZW" n="0191a03"/>染？此染誰？依如是義，立蘊先後。</p></cb:div>
<lb ed="ZW" n="0191a04"/><cb:div type="orig"><p xml:id="pZW01p0191a0401">論：或色如器，受類飮食，想同助味，行似廚人，識喩食者，故隨
<lb ed="ZW" n="0191a05"/>器等立蘊次等。</p></cb:div>
<lb ed="ZW" n="0191a06"/><cb:div type="commentary"><p xml:id="pZW01p0191a0601">釋曰：色何喩器？爲受依故。受何喩食？餐啖性故。有說此能
<lb ed="ZW" n="0191a07"/>增益損滅有瞋身故，故受喩食。<anchor xml:id="nkr_note_orig_0191001" n="0191001"/>何以想同助味？以取可意、不可
<lb ed="ZW" n="0191a08"/>意相助於受故。以此助故，受相明了；由倒想故，於受生貪，是以想
<lb ed="ZW" n="0191a09"/>同助味。有說由取怨、親、處中等相助生受故<anchor xml:id="nkr_note_orig_0191002" n="0191002"/>，想同助味。行何以
<lb ed="ZW" n="0191a10"/>喩廚人？能造作故。由思、貪等業煩惱力，愛、非愛等異熟生故。<anchor xml:id="nkr_note_orig_0191003" n="0191003"/>
<lb ed="ZW" n="0191a11"/>識何以喩食者？能取境故。有一說云：執有我故，故喩食者。復有
<lb ed="ZW" n="0191a12"/>說云：有情本中爲主勝故，識爲上<anchor xml:id="nkr_note_orig_0191004" n="0191004"/>首，受等生故，故識喩食者。<anchor xml:id="nkr_note_orig_0191005" n="0191005"/>
<lb ed="ZW" n="0191a13"/>論自結云：「故隨器等立蘊次第」。</p></cb:div>
<lb ed="ZW" n="0191a14"/><cb:div type="orig"><p xml:id="pZW01p0191a1401">論：或隨界別立蘊次第。謂欲界中有諸妙欲，色相顯了；色界靜
<pb ed="ZW" xml:id="ZW01.0007.0192a" n="0192a"/>
<lb ed="ZW" n="0192a01"/>慮有勝喜等，受相顯了；三無色中取空等相，想相顯了；第一有中思
<lb ed="ZW" n="0192a02"/>最爲勝，行相<anchor xml:id="nkr_note_orig_0192001" n="0192001"/>顯了。此卽識住，識住其中。顯似世間田種次第，
<lb ed="ZW" n="0192a03"/>是故諸蘊次第如是。</p></cb:div>
<lb ed="ZW" n="0192a04"/><cb:div type="commentary"><p xml:id="pZW01p0192a0401">釋曰：「謂欲界中有諸五妙欲，色相顯了」者，以欲界中色最爲
<lb ed="ZW" n="0192a05"/>勝，諸根境色皆具有故。<anchor xml:id="nkr_note_orig_0192002" n="0192002"/></p>
<lb ed="ZW" n="0192a06"/><p xml:id="pZW01p0192a0601">「色界靜慮有勝喜等，受相顯了」者，受差別，靜慮差別。初、二
<lb ed="ZW" n="0192a07"/>靜慮中，約修得定，俱有喜受故；二靜慮次，有樂及捨二受。約生得
<lb ed="ZW" n="0192a08"/>定，如論頌云：「生靜慮從初，有喜樂捨受，及喜捨樂捨，唯捨受如
<lb ed="ZW" n="0192a09"/>次。」有餘說云：色界受勝，於生死中，諸勝妙受，具可得故。<anchor xml:id="nkr_note_orig_0192003" n="0192003"/>由是
<lb ed="ZW" n="0192a10"/>等故，色界受勝。</p>
<lb ed="ZW" n="0192a11"/><p xml:id="pZW01p0192a1101">「三無色中取空等相，想相顯了」者，彼地取相最分明故<anchor xml:id="nkr_note_orig_0192004" n="0192004"/>，故云
<lb ed="ZW" n="0192a12"/>「想相顯了」。此無色中同是捨受，不可分別，受非勝。有說餘靜慮
<lb ed="ZW" n="0192a13"/>中各攝受支，三無色無，唯取空等，以此卽是想之作用。</p>
<pb ed="ZW" xml:id="ZW01.0007.0193a" n="0193a"/>
<lb ed="ZW" n="0193a01"/><p xml:id="pZW01p0193a0101">「第一有中思最爲勝，行相<anchor xml:id="nkr_note_orig_0193001" n="0193001"/>顯了」者，彼中卽是思之大果<anchor xml:id="nkr_note_orig_0193002" n="0193002"/>，
<lb ed="ZW" n="0193a02"/>思於行蘊最爲殊勝。何蘊中何者最勝，卽名「顯了」。故云「思最爲
<lb ed="ZW" n="0193a03"/>勝，行相<anchor xml:id="nkr_note_orig_0193003" n="0193003"/>顯了」。所以依此立爲行蘊。</p>
<lb ed="ZW" n="0193a04"/><p xml:id="pZW01p0193a0401">「此卽識住」者，識住有四：一、色近行，謂卽欲界；二、受近行，謂
<lb ed="ZW" n="0193a05"/>卽色界；三<anchor xml:id="nkr_note_orig_0193004" n="0193004"/>、想<anchor xml:id="nkr_note_orig_0193005" n="0193005"/>近行，下三無色<anchor xml:id="nkr_note_orig_0193006" n="0193006"/>；四、思近行，謂第一有。此之
<lb ed="ZW" n="0193a06"/>四蘊是識所住，故論云「識住其中」。「識住其中」者，以貪愛故，故住
<lb ed="ZW" n="0193a07"/>其中。</p>
<lb ed="ZW" n="0193a08"/><p xml:id="pZW01p0193a0801">「顯似世間田種次第」，先有其田，後方下種，四蘊如田，識猶種
<lb ed="ZW" n="0193a09"/>子，是世尊先說四蘊，後說於識。故論云「是故諸蘊次第如是」。</p></cb:div>
<lb ed="ZW" n="0193a10"/><cb:div type="orig"><p xml:id="pZW01p0193a1001">論：由此五蘊無增減過。卽由如是諸次第因，離行別立受、想二
<lb ed="ZW" n="0193a11"/>蘊，謂受與想，於諸行中，相粗<anchor xml:id="nkr_note_orig_0193007" n="0193007"/>生染，類食同助，二界中強，故別立
<lb ed="ZW" n="0193a12"/>蘊。</p></cb:div>
<lb ed="ZW" n="0193a13"/><cb:div type="commentary"><p xml:id="pZW01p0193a1301">釋曰：「由此五蘊無增減過」者，以粗等四立蘊次第，故蘊唯五，
<lb ed="ZW" n="0193a14"/>無減無增。「卽由如是諸次第因，離<anchor xml:id="nkr_note_orig_0193008" n="0193008"/>行別立受、想二蘊，謂受與
<lb ed="ZW" n="0193a15"/>想，於諸行中，相粗<anchor xml:id="nkr_note_orig_0193009" n="0193009"/>生染，類食同助，二界中強，故別立蘊」者，諸
<lb ed="ZW" n="0193a16"/>心所中，受想最粗，及爲染因，以喩餘食，及爲助味，二界強勝，故離
<pb ed="ZW" xml:id="ZW01.0007.0194a" n="0194a"/>
<lb ed="ZW" n="0194a01"/>行蘊別立二蘊。</p></cb:div>
<lb ed="ZW" n="0194a02"/><cb:div type="orig"><p xml:id="pZW01p0194a0201">論：處、界門中，應先辯<anchor xml:id="nkr_note_orig_0194001" n="0194001"/>說六根次第，由斯境、識次第可知。</p></cb:div>
<lb ed="ZW" n="0194a03"/><cb:div type="commentary"><p xml:id="pZW01p0194a0301">釋曰：且此六根有二因勝：一者與識爲依，二者能取境界。故隨
<lb ed="ZW" n="0194a04"/>所依，立能依識；隨能取法，立所取境。故言「先辯說六根次第」。依
<lb ed="ZW" n="0194a05"/>此六根，餘境、識等次第可知。</p></cb:div>
<lb ed="ZW" n="0194a06"/><cb:div type="orig"><p xml:id="pZW01p0194a0601">論：頌曰：</p><lg type="regular" xml:id="lgZW01p0194a0604"><l>前五境唯現，</l><l>四境唯所造，</l>
<lb ed="ZW" n="0194a07"/><l>餘用遠速明，</l><l>或隨處次第。</l></lg>
<lb ed="ZW" n="0194a08"/><p xml:id="pZW01p0194a0801">論曰：於六根中，眼等前五唯取現境，是故先說。意境不定，三
<lb ed="ZW" n="0194a09"/>世、無爲，或唯取一，或二三四。</p></cb:div>
<lb ed="ZW" n="0194a10"/><cb:div type="commentary"><p xml:id="pZW01p0194a1001">釋曰：六根之中應先說意，以一切法，意爲先<anchor xml:id="nkr_note_orig_0194002" n="0194002"/>故。何以置此
<lb ed="ZW" n="0194a11"/>先說餘根？意根之前說餘五者，以此五根唯取現境。現世近故，所
<lb ed="ZW" n="0194a12"/>以先說；過、未遠故，所以後說。現在之法，實有處所，作用分明，緣
<lb ed="ZW" n="0194a13"/>如是定，故先說。意境不定，爲緣現境，如緣地心；有緣過去，如宿住
<lb ed="ZW" n="0194a14"/>事；或緣未來，如欲願知；或緣三世，如觀諸行皆是無常；或不勝世，
<lb ed="ZW" n="0194a15"/>如緣滅知；或緣三世及以非世，如一切法皆無我觀。以緣如是境不
<lb ed="ZW" n="0194a16"/>定故，意根後說。</p></cb:div>
<lb ed="ZW" n="0194a17"/><cb:div type="orig"><p xml:id="pZW01p0194a1701">論：所言「四境唯所<anchor xml:id="nkr_note_orig_0194003" n="0194003"/>造」者，前流至此，五中前四，境唯所造，
<lb ed="ZW" n="0194a18"/>是故先說。身境不定，或取大種<anchor xml:id="nkr_note_orig_0194004" n="0194004"/>，或取造色，或二俱取。</p></cb:div>
<lb ed="ZW" n="0194a19"/><cb:div type="commentary"><p xml:id="pZW01p0194a1901">釋曰：五根之中應先說身，以最大故，餘根依此少分立故。何以
<lb ed="ZW" n="0194a20"/>後說，先說餘根？身根之前說餘四者，此四之境唯是所造，定故先
<lb ed="ZW" n="0194a21"/>說。身根不定，或取大種，或取所造，或二俱取，所以後說。</p></cb:div>
<lb ed="ZW" n="0194a22"/><cb:div type="orig"><p xml:id="pZW01p0194a2201">論：餘謂前四，如其所應，用遠速明，是故先說。謂眼、耳根取遠
<pb ed="ZW" xml:id="ZW01.0007.0195a" n="0195a"/>
<lb ed="ZW" n="0195a01"/>境故，在二先說。二中眼用遠故先說，遠見山河不聞聲故。又眼用
<lb ed="ZW" n="0195a02"/>速，先遠見人撞擊鐘鼓，後聞聲故。</p>
<lb ed="ZW" n="0195a03"/><p xml:id="pZW01p0195a0301">論：鼻、舌兩根用俱非遠，先說鼻者，由速明故。如對香美諸飮
<lb ed="ZW" n="0195a04"/>食時，鼻先嗅香，舌後嘗味。</p></cb:div>
<lb ed="ZW" n="0195a05"/><cb:div type="commentary"><p xml:id="pZW01p0195a0501">釋曰：四根之中應先說舌，以此根依，能起言說及生聞慧，作用
<lb ed="ZW" n="0195a06"/>大故。又復對於眼、耳二根，理應先說鼻、舌等二。以此二根能取段
<lb ed="ZW" n="0195a07"/>食香、味等境資養身故，眼、耳二根<anchor xml:id="nkr_note_orig_0195001" n="0195001"/>無如是能。功能多者，何故後
<lb ed="ZW" n="0195a08"/>說，功用少者，越此先論？眼、耳、鼻三，取境遠速，所以先說。舌根
<lb ed="ZW" n="0195a09"/>不爾，所以後說。眼、耳二根，能取遠境，故此說在鼻、舌二前。就
<lb ed="ZW" n="0195a10"/>眼、耳中，眼復逾遠，是以先耳。何以得知能取遠境？「遠見山河不
<lb ed="ZW" n="0195a11"/>聞聲故。又眼用遠速，先遠見人撞擊鍾鼓，後聞聲故。」是以眼根，說
<lb ed="ZW" n="0195a12"/>先於耳。又眼、耳二取遠速境，故先說在鼻、舌二前。「鼻、舌兩根用
<lb ed="ZW" n="0195a13"/>俱非遠，先說鼻者，由速明故。」鼻、舌二中先說鼻者，以鼻取境速明
<lb ed="ZW" n="0195a14"/>於舌。論自釋云：「如對香美諸飮食時，鼻先嗅香，舌後嘗味。」舌望
<lb ed="ZW" n="0195a15"/>身根，舌先知味，身後覺觸。次第如是。此中逬說四之次第，謂彌
<lb ed="ZW" n="0195a16"/>速<anchor xml:id="nkr_note_orig_0195002" n="0195002"/>逾遠。如舌望身，舌取境速；鼻望於舌，鼻復彌速；耳望鼻、舌，
<lb ed="ZW" n="0195a17"/>耳取境遠；眼望於耳，眼復逾遠。</p>
<lb ed="ZW" n="0195a18"/><p xml:id="pZW01p0195a1801">問：如何得知鼻根取境速於舌根？</p>
<lb ed="ZW" n="0195a19"/><p xml:id="pZW01p0195a1901">答：如前已說，「如對香美諸飮食時，鼻先嗅香，舌後嘗味」，以是
<lb ed="ZW" n="0195a20"/>故知，鼻根取境速於舌根。</p>
<lb ed="ZW" n="0195a21"/><p xml:id="pZW01p0195a2101">問：若如是者，鼻根應能離中知境，以境未至卽能知故。</p>
<lb ed="ZW" n="0195a22"/><p xml:id="pZW01p0195a2201">答：鼻根唯取合中知境，如對香美諸飮食時，風吹香氣觸於鼻
<lb ed="ZW" n="0195a23"/>根，雖不能知食中之味，然先能取食中之香：食未至舌，鼻根先已取
<lb ed="ZW" n="0195a24"/>其香氣。不是食，是食之氣，食之類也。或此食氣是食極微。吸氣
<pb ed="ZW" xml:id="ZW01.0007.0196a" n="0196a"/>
<lb ed="ZW" n="0196a01"/>觸鼻，卽先知也。</p></cb:div>
<lb ed="ZW" n="0196a02"/><cb:div type="orig"><p xml:id="pZW01p0196a0201">論：或於身中<anchor xml:id="nkr_note_orig_0196001" n="0196001"/>，隨所依處上下差別，說根次第。謂眼所依最居
<lb ed="ZW" n="0196a03"/>其上，次耳、鼻、舌，身多居下，意無方處，有卽依止諸根生者，故最後
<lb ed="ZW" n="0196a04"/>說。</p></cb:div>
<lb ed="ZW" n="0196a05"/><cb:div type="commentary"><p xml:id="pZW01p0196a0501">釋曰：眼、耳、鼻根，理實齊等，猶如花鬘，然由依處上下差別，說
<lb ed="ZW" n="0196a06"/>根次第。意根亦得言依五根，以五識身依五根生，意識復依無間已
<lb ed="ZW" n="0196a07"/>滅五識生故，由斯故「有卽云依止諸根<anchor xml:id="nkr_note_orig_0196002" n="0196002"/>生者」。六識非色，無有方
<lb ed="ZW" n="0196a08"/>處，所以後說。</p>
<lb ed="ZW" n="0196a09"/><p xml:id="pZW01p0196a0901">有餘頌云：前五用先起，五用初二遠，三用初二明，或隨處次第。
<lb ed="ZW" n="0196a10"/>於六根中，眼等前五，於色等境先起功用，意後方生，是故先說。如
<lb ed="ZW" n="0196a11"/>本論言：色等五境，五識先識，意識隨識。爲自識依及取自境，應知
<lb ed="ZW" n="0196a12"/>俱是眼等功用。於五根中，初二用遠，境不合故，所以先說。二中眼
<lb ed="ZW" n="0196a13"/>用復遠於耳，引事如前，是故先說。鼻等三用，初二分明，故鼻居先，
<lb ed="ZW" n="0196a14"/>舌次，身後。如鼻於香能取微細，舌於甘苦則不如是；如舌於味能取
<lb ed="ZW" n="0196a15"/>微細，身於冷暖則不如是。<anchor xml:id="nkr_note_orig_0196003" n="0196003"/>彼說不然。</p>
<lb ed="ZW" n="0196a16"/><p xml:id="pZW01p0196a1601">若色等識，五識先受，意識後知，云何夢中能取色等？有餘師
<lb ed="ZW" n="0196a17"/>說：夢中憶念先所受境，若不爾者，諸生盲人於其夢中亦應取色。<anchor xml:id="nkr_note_orig_0196004" n="0196004"/>
<lb ed="ZW" n="0196a18"/>此亦不爾。夢中非唯能憶念彼曾所受境，如覺寤時，取彼彼境夢中
<lb ed="ZW" n="0196a19"/>所見，覺已，爲必定分明憶念，如於覺位所見之事。覺位所見，後能
<lb ed="ZW" n="0196a20"/>憶念，如是應知，夢中所見後亦能憶。或有覺時未曾見事，於夢中
<pb ed="ZW" xml:id="ZW01.0007.0197a" n="0197a"/>
<lb ed="ZW" n="0197a01"/>見，如何說言：若是覺時所見之境，爾乃方於夢中得見？若言此是前
<lb ed="ZW" n="0197a02"/>生所曾見之境者，卽生盲人，應於夢中亦能見色，以於前生曾見色
<lb ed="ZW" n="0197a03"/>故。故所說言「五識先受意後方知」者，理定不然。然對法言「色等
<lb ed="ZW" n="0197a04"/>五境，五識先取，意識後知」者，約容有說，非盡如是。</p>
<lb ed="ZW" n="0197a05"/><p xml:id="pZW01p0197a0501">問：夢中所見色等五境，爲是實有，爲非實有？</p>
<lb ed="ZW" n="0197a06"/><p xml:id="pZW01p0197a0601">有說云：「此是實有。如定境色，淸潔分明，無所障礙，如空界
<lb ed="ZW" n="0197a07"/>色。<anchor xml:id="nkr_note_orig_0197001" n="0197001"/>夢所見境，亦復如是。」此說不然。如夢中所見象、馬山等，此
<lb ed="ZW" n="0197a08"/>卽不名淸潔分明及無障礙，非如前說定中所見。毗婆沙師若言「夢
<lb ed="ZW" n="0197a09"/>中所見山雖不淸潔，有所障礙，然此實淸潔分明，無有障礙，以夢覺
<lb ed="ZW" n="0197a10"/>已無所有故」者，此卽應是無所緣知，以於淸潔彩<anchor xml:id="nkr_note_orig_0197002" n="0197002"/>色作不淸潔等
<lb ed="ZW" n="0197a11"/>見故。若更徵<anchor xml:id="nkr_note_orig_0197003" n="0197003"/>結，恐文繁雜，故今且止。</p></cb:div>
<lb ed="ZW" n="0197a12"/><cb:div type="orig"><p xml:id="pZW01p0197a1201">論：何緣十處皆色蘊攝，唯於一種立色處名？又十二處體皆是
<lb ed="ZW" n="0197a13"/>法，唯於<anchor xml:id="nkr_note_orig_0197004" n="0197004"/>一種立法處名？</p></cb:div>
<lb ed="ZW" n="0197a14"/><cb:div type="commentary"><p xml:id="pZW01p0197a1401">釋曰：論主何因有如是問？以前頌言：「此中根與境，許卽十處
<lb ed="ZW" n="0197a15"/>界」。此中五根、五<anchor xml:id="nkr_note_orig_0197005" n="0197005"/>境，十處同立色蘊，體皆色故。何因聖敎唯於
<lb ed="ZW" n="0197a16"/>一處目爲色處，餘之九處更立別名？餘九旣各異名之處，一何無別
<lb ed="ZW" n="0197a17"/>號？又前頌云：「若離擇<anchor xml:id="nkr_note_orig_0197006" n="0197006"/>法定無餘」，明十二處體皆是法。旣皆是
<lb ed="ZW" n="0197a18"/>法，何唯於一立爲法處，餘處<anchor xml:id="nkr_note_orig_0197007" n="0197007"/>卽不<anchor xml:id="nkr_note_orig_0197008" n="0197008"/>然？欲尋本因，作斯問。</p></cb:div>
<pb ed="ZW" xml:id="ZW01.0007.0198a" n="0198a"/>
<lb ed="ZW" n="0198a01"/><cb:div type="orig"><p xml:id="pZW01p0198a0101">論：頌曰：</p><lg type="regular" xml:id="lgZW01p0198a0104"><l>爲差別最勝，</l><l>攝多增<anchor xml:id="nkr_note_orig_0198001" n="0198001"/>上法，</l>
<lb ed="ZW" n="0198a02"/><l>故一處名色，</l><l>一名爲法處。</l></lg>
<lb ed="ZW" n="0198a03"/><p xml:id="pZW01p0198a0301">論曰：「爲差別」者，爲令了知境有境性種種差別，故於色蘊，就
<lb ed="ZW" n="0198a04"/>差別相建立十處，不總爲一。若無<anchor xml:id="nkr_note_orig_0198002" n="0198002"/>眼等差別想<anchor xml:id="nkr_note_orig_0198003" n="0198003"/>名而體是色，
<lb ed="ZW" n="0198a05"/>立名色處。此爲眼等名所簡別，雖標總稱而卽別名。</p></cb:div>
<lb ed="ZW" n="0198a06"/><cb:div type="commentary"><p xml:id="pZW01p0198a0601">釋曰：雖十色處體皆是色，又十二處體皆是法，此若但以一名呼
<lb ed="ZW" n="0198a07"/>之，卽此十處及十二處如何分別？今爲差別此等義故，所以立一以
<lb ed="ZW" n="0198a08"/>爲色處，一爲法處，此所餘者各立別名。十色處中，餘之九處各爲別
<lb ed="ZW" n="0198a09"/>名，此之一處雖無別名，還能異彼餘之九種。如十人中九有別名，
<lb ed="ZW" n="0198a10"/>一無異號但呼爲人，雖無別名亦簡餘九。十二處中法處無名，例
<lb ed="ZW" n="0198a11"/>亦同此。餘義如論，文易可知。</p></cb:div>
<lb ed="ZW" n="0198a12"/><cb:div type="orig"><p xml:id="pZW01p0198a1201">論：又諸色中，色處最勝，故立通名。由有對故，手等觸時
<lb ed="ZW" n="0198a13"/>卽便變壞；及有見故，可示在此、在彼差別。又諸世間唯於此處
<lb ed="ZW" n="0198a14"/>同說爲色，非於眼等。</p></cb:div>
<lb ed="ZW" n="0198a15"/><cb:div type="commentary"><p xml:id="pZW01p0198a1501">釋曰：又復應知，十色處中色處最勝。如何最勝？有三義勝：
<lb ed="ZW" n="0198a16"/>一由有對，手等觸時卽便變壞；二由有見，可指示在此、彼差別；
<lb ed="ZW" n="0198a17"/>三由世間唯於此處同說爲色，非於眼等。以此三種最勝義故，立
<lb ed="ZW" n="0198a18"/>色通名。又諸世間，唯指此處名之爲色。諸大論師，亦隨世間，
<lb ed="ZW" n="0198a19"/>非於聲等立色名故。<anchor xml:id="nkr_note_orig_0198004" n="0198004"/>諸佛如來，亦隨世間，說此爲色。</p></cb:div>
<lb ed="ZW" n="0198a20"/><cb:div type="orig"><p xml:id="pZW01p0198a2001">論：又爲差別立一法處，非於一切，如色應知。又於此中，
<pb ed="ZW" xml:id="ZW01.0007.0199a" n="0199a"/>
<lb ed="ZW" n="0199a01"/>攝受、想等衆多法故，應立通名。又增上法，所謂涅槃<anchor xml:id="nkr_note_orig_0199001" n="0199001"/>，此中
<lb ed="ZW" n="0199a02"/>攝故，獨名爲法。</p></cb:div>
<lb ed="ZW" n="0199a03"/><cb:div type="commentary"><p xml:id="pZW01p0199a0301">釋曰：法處差別，其義如前釋色處說。此之法處最勝義者，
<lb ed="ZW" n="0199a04"/>有二因緣。一者，此中攝受、想等衆多法故。又於此中攝品類法
<lb ed="ZW" n="0199a05"/>名諸法，如七覺支攝於擇<anchor xml:id="nkr_note_orig_0199002" n="0199002"/>法。餘義類中更有衆多帶法名者，且
<lb ed="ZW" n="0199a06"/>如擇法、覺支<anchor xml:id="nkr_note_orig_0199003" n="0199003"/>法、智<anchor xml:id="nkr_note_orig_0199004" n="0199004"/>法、隨念法、證淨法、念住法、無礙
<lb ed="ZW" n="0199a07"/>法、實法歸。此等法名有無量種，一切攝在此法處中。故立通名，
<lb ed="ZW" n="0199a08"/>獨爲法處。二者，最增<anchor xml:id="nkr_note_orig_0199005" n="0199005"/>上法，所謂涅槃，此中攝故，特名爲
<lb ed="ZW" n="0199a09"/>法。以斯二義，獨得此名。<anchor xml:id="nkr_note_orig_0199006" n="0199006"/></p></cb:div>
<lb ed="ZW" n="0199a10"/><cb:div type="orig"><p xml:id="pZW01p0199a1001">論：有餘師說：色處中有二十種色最粗顯故，肉、天、聖慧
<lb ed="ZW" n="0199a11"/>三眼境故，獨立色名。法處中有諸法名故，諸法智<anchor xml:id="nkr_note_orig_0199007" n="0199007"/>故，獨立法
<lb ed="ZW" n="0199a12"/>名。</p></cb:div>
<lb ed="ZW" n="0199a13"/><cb:div type="commentary"><p xml:id="pZW01p0199a1301">釋曰：十色處中，唯除色處，餘諸處中無如是等衆多品類諸
<lb ed="ZW" n="0199a14"/>色差別，以品類多，故說爲粗，立爲色處，非餘處也。「肉、天、
<lb ed="ZW" n="0199a15"/>聖慧三眼境」者，肉眼如人，天眼謂天。聖慧眼者，謂卽諸聖以
<lb ed="ZW" n="0199a16"/>無漏智<anchor xml:id="nkr_note_orig_0199008" n="0199008"/>緣一切法。肉、天二眼一向緣色，色處爲境。肉眼唯緣
<lb ed="ZW" n="0199a17"/>前所對境。天普緣四方、上下、障內、障外。肉眼緣粗，天眼緣
<pb ed="ZW" xml:id="ZW01.0007.0200a" n="0200a"/>
<lb ed="ZW" n="0200a01"/>細，無漏慧眼，以此色處及餘諸法，以無常等行相緣之。是故色
<lb ed="ZW" n="0200a02"/>處爲三眼境。除此更無餘有色處，能爲如是三眼之境，故唯此一，
<lb ed="ZW" n="0200a03"/>得色處名。</p>
<lb ed="ZW" n="0200a04"/><p xml:id="pZW01p0200a0401">「法處中有諸法名」等，獨立法名，義如前說。如上說言「色
<lb ed="ZW" n="0200a05"/>有見故，可指示在此、彼差別」者，爲言「在此」者，謂是近處；
<lb ed="ZW" n="0200a06"/>言「在彼」者，謂卽遠處。或「在此」者，在自依處；言「在彼」
<lb ed="ZW" n="0200a07"/>者，在他依處。眼等五根以比量知，不可指示彼、此差別。香、
<lb ed="ZW" n="0200a08"/>味、觸三，合中知故，根境觸對方乃可知，亦不可示彼、此差別。
<lb ed="ZW" n="0200a09"/>雖卽聲處唯可指示在某等方，不可指示言在某處。故唯色處爲可
<lb ed="ZW" n="0200a10"/>指示，非餘處也。言「一切法中涅槃最勝」者，有三因緣：一者
<lb ed="ZW" n="0200a11"/>爲是勝義善故，二者常故，三滅苦火及苦因故。以三因故，於一
<lb ed="ZW" n="0200a12"/>切法最勝最上。最勝上法，法處攝故，故此法處十二處中獨標爲
<lb ed="ZW" n="0200a13"/>勝，得「法處」名。</p></cb:div>
<lb ed="ZW" n="0200a14"/><cb:div type="orig"><p xml:id="pZW01p0200a1401">論：諸契經中，有餘種種蘊及處、界名想可得，爲卽此攝，
<lb ed="ZW" n="0200a15"/>爲離此耶？</p></cb:div>
<lb ed="ZW" n="0200a16"/><cb:div type="commentary"><p xml:id="pZW01p0200a1601">釋曰：何因有此問？起以契經中處處別說蘊及處、界，其類
<lb ed="ZW" n="0200a17"/>甚多，未知爲此蘊等中攝，爲復如何？若非此攝，如前說云：「此
<lb ed="ZW" n="0200a18"/>中蘊攝一切有爲，取蘊唯攝一切有漏，處、界能攝一切法盡。」卽
<lb ed="ZW" n="0200a19"/>與前說義理相遠。若此攝者，攝在何所？又此不攝，謂契經中諸
<lb ed="ZW" n="0200a20"/>蘊、處、界有何過失？卽有諸佛所說一切語名之中不達體性愚迷
<lb ed="ZW" n="0200a21"/>過失。是以此中必定須說。將尋此因，故有斯問。</p></cb:div>
<lb ed="ZW" n="0200a22"/><cb:div type="orig"><p xml:id="pZW01p0200a2201">論：彼皆此攝，如應當知。且辯攝餘諸<anchor xml:id="nkr_note_orig_0200001" n="0200001"/>蘊名想。</p>
<lb ed="ZW" n="0200a23"/><p xml:id="pZW01p0200a2301">頌曰：</p><lg type="regular" xml:id="lgZW01p0200a2303"><l>牟尼說法蘊，</l><l>數<anchor xml:id="nkr_note_orig_0200002" n="0200002"/>有八十千，</l>
<pb ed="ZW" xml:id="ZW01.0007.0201a" n="0201a"/>
<lb ed="ZW" n="0201a01"/><l>彼體語或名，</l><l>此色<anchor xml:id="nkr_note_orig_0201001" n="0201001"/>行蘊攝。</l></lg>
<lb ed="ZW" n="0201a02"/><p xml:id="pZW01p0201a0201">論曰：諸說佛敎語爲體者，彼說法蘊皆色蘊攝。諸說佛敎名
<lb ed="ZW" n="0201a03"/>爲體者，彼說法蘊皆行蘊攝。</p></cb:div>
<lb ed="ZW" n="0201a04"/><cb:div type="commentary"><p xml:id="pZW01p0201a0401">釋曰：經部諸師，皆說佛敎以語爲體。語語是音聲，語聲爲
<lb ed="ZW" n="0201a05"/>體，故色蘊攝。毗婆沙師，說佛言敎以名爲體。此名等是不相應
<lb ed="ZW" n="0201a06"/>法，故行蘊攝。對法諸師，雙以語、名爲佛敎體。彼論說云：佛
<lb ed="ZW" n="0201a07"/>敎云何？答：謂佛語言、許論、唱詞、語路、語音、語業、語表
<lb ed="ZW" n="0201a08"/>是佛敎。佛敎當言善耶？無記耶？答：或善或無記。云何善？謂
<lb ed="ZW" n="0201a09"/>佛善心所發語言，乃至語表。云何無記？謂佛無記心所發語言，
<lb ed="ZW" n="0201a10"/>乃至語表。以此等義，故知佛敎以語爲體。又彼論云：佛敎名何
<lb ed="ZW" n="0201a11"/>法？答：名身、句身、文身，次第行列，安佈連合。以此義知，
<lb ed="ZW" n="0201a12"/>佛敎以名爲體。此雖但言以名爲體，理實兼以句、文爲體。名者
<lb ed="ZW" n="0201a13"/>何義？以此詮實義及世俗有體，故稱曰名。如「色」與「甁」，
<lb ed="ZW" n="0201a14"/>「無常」名及「人」，「色」及「無常」是實義有，「甁」之與「人」
<lb ed="ZW" n="0201a15"/>是世俗有。其句者何？謂顯所說義理周圓，故名爲句。謂於何法，
<lb ed="ZW" n="0201a16"/>了知作用，時有差別。如言「提婆達多將黑牛來構乳」等。其文
<lb ed="ZW" n="0201a17"/>者何？謂卽是字，如言「阿」等。</p>
<lb ed="ZW" n="0201a18"/><p xml:id="pZW01p0201a1801">問：語、敎異名，敎容是語。名、敎別體，敎何是名？</p>
<lb ed="ZW" n="0201a19"/><p xml:id="pZW01p0201a1901">答：要由有名，乃說爲敎，是故佛敎體卽是名。所以者何？
<lb ed="ZW" n="0201a20"/>詮義如實，故<anchor xml:id="nkr_note_orig_0201002" n="0201002"/>名佛敎；名能詮義，故敎是名。由是佛敎<anchor xml:id="nkr_note_orig_0201003" n="0201003"/>定
<pb ed="ZW" xml:id="ZW01.0007.0202a" n="0202a"/>
<lb ed="ZW" n="0202a01"/>名爲體，擧名爲首，以攝句、文。<anchor xml:id="nkr_note_orig_0202001" n="0202001"/>如何得知牟尼法蘊有八十千？
<lb ed="ZW" n="0202a02"/>由經說故，所以得知。如契經中阿難白佛：我聞<anchor xml:id="nkr_note_orig_0202002" n="0202002"/>世尊所說法蘊
<lb ed="ZW" n="0202a03"/>八十千餘，我今受持。又餘經說有其八十千法蘊。</p></cb:div>
<lb ed="ZW" n="0202a04"/><cb:div type="orig"><p xml:id="pZW01p0202a0401">論：此諸法蘊，其量云何？</p></cb:div>
<lb ed="ZW" n="0202a05"/><cb:div type="commentary"><p xml:id="pZW01p0202a0501">釋曰：雖知法蘊有八十千，然未能知一一法蘊量有幾何，是
<lb ed="ZW" n="0202a06"/>以起問<anchor xml:id="nkr_note_orig_0202003" n="0202003"/>。</p></cb:div>
<lb ed="ZW" n="0202a07"/><cb:div type="orig"><p xml:id="pZW01p0202a0701">論<anchor xml:id="nkr_note_orig_0202004" n="0202004"/>：頌曰：</p><lg type="regular" xml:id="lgZW01p0202a0704"><l>有言諸法蘊，</l><l>量如彼論說，</l>
<lb ed="ZW" n="0202a08"/><l>或如<anchor xml:id="nkr_note_orig_0202005" n="0202005"/>蘊等言，</l><l>如實行對治。</l></lg>
<lb ed="ZW" n="0202a09"/><p xml:id="pZW01p0202a0901">論曰：有諸師言八萬法蘊一一量等《法蘊足論》。謂彼一一有
<lb ed="ZW" n="0202a10"/>六千頌，如對法等法蘊足說。</p></cb:div>
<lb ed="ZW" n="0202a11"/><cb:div type="commentary"><p xml:id="pZW01p0202a1101">釋曰：一師云：如《法蘊足論》有六千頌，如是八萬法蘊一
<lb ed="ZW" n="0202a12"/>一各別，亦六千頌。唯謂其一，餘皆謝滅。以欲令知有如是等衆
<lb ed="ZW" n="0202a13"/>多法蘊，故亦於此立法蘊名。</p></cb:div>
<lb ed="ZW" n="0202a14"/><cb:div type="orig"><p xml:id="pZW01p0202a1401">論：或說法蘊、隨蘊等言，一一差別數有八萬。謂蘊、處、
<lb ed="ZW" n="0202a15"/>界、緣起、諦、食、靜慮、無量、無色、解脫、勝處、遍處、覺
<lb ed="ZW" n="0202a16"/>品、神通、無諍、願智<anchor xml:id="nkr_note_orig_0202006" n="0202006"/>、無礙解等。一一敎門，名一法蘊。</p></cb:div>
<lb ed="ZW" n="0202a17"/><cb:div type="commentary"><p xml:id="pZW01p0202a1701">釋曰：佛所說法，如說五蘊從始至終，擧<anchor xml:id="nkr_note_orig_0202007" n="0202007"/>此一段，名一法
<pb ed="ZW" xml:id="ZW01.0007.0203a" n="0203a"/>
<lb ed="ZW" n="0203a01"/>蘊。如是處、界，廣說乃至無礙<anchor xml:id="nkr_note_orig_0203001" n="0203001"/>解等，及謂善、不善十業道，
<lb ed="ZW" n="0203a02"/>四攝等無量法門，一一敎門，名一法蘊，共有八萬。</p></cb:div>
<lb ed="ZW" n="0203a03"/><cb:div type="orig"><p xml:id="pZW01p0203a0301">論：如實說者，所化有情有貪、瞋<anchor xml:id="nkr_note_orig_0203002" n="0203002"/>等八萬行別，爲對治彼
<lb ed="ZW" n="0203a04"/>八萬行故，世尊宣說八萬法蘊。</p></cb:div>
<lb ed="ZW" n="0203a05"/><cb:div type="commentary"><p xml:id="pZW01p0203a0501">釋曰：「如實說者」，是決定說。以所化有情有貪、瞋、癡、
<lb ed="ZW" n="0203a06"/>我慢、身見及尋、思等八萬行別，爲對治彼八萬行故，世尊宣說
<lb ed="ZW" n="0203a07"/>八萬法蘊。謂說不淨、慈悲、緣起、無常、相空、持息念等諸對
<lb ed="ZW" n="0203a08"/>治門。<anchor xml:id="nkr_note_orig_0203003" n="0203003"/></p>
<lb ed="ZW" n="0203a09"/><p xml:id="pZW01p0203a0901">有一說云：前說蘊等無量法門，一一敎門爲一法蘊，如是共
<lb ed="ZW" n="0203a10"/>有八萬四千。今言以所化有情有八萬行別，爲對治彼，世尊故說
<lb ed="ZW" n="0203a11"/>不淨觀等八萬法門。此卽順顯「隨蘊等」言。無蘊等言，不爲對
<lb ed="ZW" n="0203a12"/>治有情病行，唐捐<anchor xml:id="nkr_note_orig_0203004" n="0203004"/>而說。<anchor xml:id="nkr_note_orig_0203005" n="0203005"/>故知前後諸師所說但是異名，尋其
<lb ed="ZW" n="0203a13"/>義言，理卽無別。</p>
<lb ed="ZW" n="0203a14"/><p xml:id="pZW01p0203a1401">言「八萬行別」者，一類有情唯是貪行，一類瞋行，一類癡
<lb ed="ZW" n="0203a15"/>行，一類慢行，或有一類是其見行，或有一類是其疑行。或有一
<lb ed="ZW" n="0203a16"/>類是貪、瞋行，如是廣說乃至二合論。或有貪、瞋、癡行，如是
<lb ed="ZW" n="0203a17"/>三三合論。或有內貪而外瞋，或爲內瞋而外貪，如是擧貪爲內乃
<lb ed="ZW" n="0203a18"/>至疑爲外等，互爲內外。或有上品貪下品瞋，或有上品瞋下品貪，
<pb ed="ZW" xml:id="ZW01.0007.0204a" n="0204a"/>
<lb ed="ZW" n="0204a01"/>如是六眠，歷上上乃至下下等九品，互爲上中下差別，如是共成
<lb ed="ZW" n="0204a02"/>八萬<anchor xml:id="nkr_note_orig_0204001" n="0204001"/>。</p></cb:div>
<lb ed="ZW" n="0204a03"/><cb:div type="orig"><p xml:id="pZW01p0204a0301">論：如彼所說八萬法蘊，皆此五中二蘊所攝。如是餘處諸蘊、
<lb ed="ZW" n="0204a04"/>處、界，類亦應然。</p></cb:div>
<lb ed="ZW" n="0204a05"/><cb:div type="commentary"><p xml:id="pZW01p0204a0501">釋曰：如此八萬法蘊，色、行二蘊所攝。諸餘經中諸蘊、處、
<lb ed="ZW" n="0204a06"/>界，亦於此中蘊、處、界攝。如是蘊攝蘊，處攝處，界攝界。</p></cb:div>
<lb ed="ZW" n="0204a07"/><cb:div type="orig"><p xml:id="pZW01p0204a0701">論：頌曰：</p><lg type="regular" xml:id="lgZW01p0204a0704"><l>如是餘蘊等，</l><l>各隨其所應，</l>
<lb ed="ZW" n="0204a08"/><l>攝在前說中，</l><l>應審觀自相。</l></lg>
<lb ed="ZW" n="0204a09"/><p xml:id="pZW01p0204a0901">論曰：謂契經中諸蘊、處、界，隨應攝在前所說中，如此論
<lb ed="ZW" n="0204a10"/>中所說蘊等，應審觀彼一一自相。且諸經中說餘五蘊，謂戒、定、
<lb ed="ZW" n="0204a11"/>慧、解脫、解脫智<anchor xml:id="nkr_note_orig_0204002" n="0204002"/>見五蘊，彼中戒蘊，此色蘊攝；彼餘<anchor xml:id="nkr_note_orig_0204003" n="0204003"/>四
<lb ed="ZW" n="0204a12"/>蘊，此行蘊攝。</p></cb:div>
<lb ed="ZW" n="0204a13"/><cb:div type="commentary"><p xml:id="pZW01p0204a1301">釋曰：諸經所說蘊、處、界等，今於此中如何相攝？如此論
<lb ed="ZW" n="0204a14"/>中所說蘊、處、界體相，應審觀彼自相、自體，隨應攝之。戒等
<lb ed="ZW" n="0204a15"/>五蘊中，戒蘊是身、語業性，故色蘊攝；餘之四蘊是心相應法，
<lb ed="ZW" n="0204a16"/>於此五蘊中除受、想二，非此性故，於行蘊攝。<anchor xml:id="nkr_note_orig_0204004" n="0204004"/>解脫卽是有爲
<lb ed="ZW" n="0204a17"/>解脫，非是無爲。有爲解脫，勝解爲體。解脫智<anchor xml:id="nkr_note_orig_0204005" n="0204005"/>見是慧差別，
<lb ed="ZW" n="0204a18"/>以慧數攝。</p></cb:div>
<lb ed="ZW" n="0204a19"/><cb:div type="orig"><p xml:id="pZW01p0204a1901">論：又諸經說十遍處等，前八遍處無貪性故，此法處攝。若
<lb ed="ZW" n="0204a20"/>兼助伴，五蘊性故，卽此意處、法處所攝。攝八勝處，應知亦爾。
<pb ed="ZW" xml:id="ZW01.0007.0205a" n="0205a"/>
<lb ed="ZW" n="0205a01"/>空、識遍處、空無邊處<anchor xml:id="nkr_note_orig_0205001" n="0205001"/>等四無色處，四蘊性故，卽此意處、法
<lb ed="ZW" n="0205a02"/>處所攝。</p></cb:div>
<lb ed="ZW" n="0205a03"/><cb:div type="commentary"><p xml:id="pZW01p0205a0301">釋曰：十遍中除後空、識二種遍，餘<anchor xml:id="nkr_note_orig_0205002" n="0205002"/>八皆無貪爲性。何者
<lb ed="ZW" n="0205a04"/>爲八？謂地、水、火、風、靑、黃、赤、白。無貪善根，法處攝
<lb ed="ZW" n="0205a05"/>故，此八遍處同無貪性，亦法處攝。此不孤起，必兼助伴，五蘊
<lb ed="ZW" n="0205a06"/>性故，此卽意處、法處所攝。五蘊如何與遍處等而爲助伴？定隨
<lb ed="ZW" n="0205a07"/>轉色，名爲色蘊；與此相應受、想<anchor xml:id="nkr_note_orig_0205003" n="0205003"/>二法，爲受、想蘊；與此無
<lb ed="ZW" n="0205a08"/>貪相應受、想外，餘<anchor xml:id="nkr_note_orig_0205004" n="0205004"/>心所及得、相等，爲其行蘊。同時心王以
<lb ed="ZW" n="0205a09"/>爲識蘊，此意處攝。餘之四蘊，法處所攝。</p>
<lb ed="ZW" n="0205a10"/><p xml:id="pZW01p0205a1001">「攝八勝處，應知亦爾」者，「亦爾」之言，亦無貪性及有助
<lb ed="ZW" n="0205a11"/>伴，五蘊爲性，故亦意處、法處所攝，故言「亦爾」。</p>
<lb ed="ZW" n="0205a12"/><p xml:id="pZW01p0205a1201">空、識二遍處及空無邊等四無色處，四蘊性故，卽此意處、
<lb ed="ZW" n="0205a13"/>法處所攝。以此決定無隨轉色，故四蘊性。</p></cb:div>
<lb ed="ZW" n="0205a14"/><cb:div type="orig"><p xml:id="pZW01p0205a1401">論：五解脫處慧爲性故，此法處攝。若兼助伴，卽此聲、
<lb ed="ZW" n="0205a15"/>意<anchor xml:id="nkr_note_orig_0205005" n="0205005"/>、法處所攝。</p></cb:div>
<lb ed="ZW" n="0205a16"/><cb:div type="commentary"><p xml:id="pZW01p0205a1601">釋曰：云何五？如經說云：一者聽聞法要；二者以大音聲讀
<lb ed="ZW" n="0205a17"/>誦；三者爲<anchor xml:id="nkr_note_orig_0205006" n="0205006"/>他廣說開示；四者獨處寂靜，思惟、籌量、觀察；
<lb ed="ZW" n="0205a18"/>五者所有義趣，而能善取，隨一定相，於彼定相能善思惟，又善
<lb ed="ZW" n="0205a19"/>了知，復善通達。且第一解脫者，經云：「具壽當知，若諸苾蒭、
<lb ed="ZW" n="0205a20"/>苾蒭尼等，或有大師爲說法要，或有隨一尊重有知同梵行者爲說
<pb ed="ZW" xml:id="ZW01.0007.0206a" n="0206a"/>
<lb ed="ZW" n="0206a01"/>法要如如大師，或有隨一尊重有知同梵行者爲說法要如是如是。
<lb ed="ZW" n="0206a02"/>於彼法要能正了知若法若義，由正了知若法若義便發起欣，欣故
<lb ed="ZW" n="0206a03"/>生喜，心喜故身輕安，身輕安故受樂，受樂故心定，心定故如實
<lb ed="ZW" n="0206a04"/>知見，如實知見故生<anchor xml:id="nkr_note_orig_0206001" n="0206001"/>厭，厭故能離，離故得解脫，是名第一解
<lb ed="ZW" n="0206a05"/>脫處。是諸苾蒭、苾蒭尼<anchor xml:id="nkr_note_orig_0206002" n="0206002"/>等安住此處，念未住者能住正念，心
<lb ed="ZW" n="0206a06"/>未定者能住正定，漏未盡者能盡諸漏，未得無上安隱涅槃者疾能
<lb ed="ZW" n="0206a07"/>證得。</p>
<lb ed="ZW" n="0206a08"/><p xml:id="pZW01p0206a0801">「復次，具壽！若諸苾蒭、苾蒭尼等雖無大師，或餘隨一尊重
<lb ed="ZW" n="0206a09"/>有知<anchor xml:id="nkr_note_orig_0206003" n="0206003"/>同梵行者爲說法要，而能以大音聲讀誦隨曾所聞究竟法要
<lb ed="ZW" n="0206a10"/>如如，以大音聲讀誦隨曾所聞究竟法要如是如是。於彼法要能正
<lb ed="ZW" n="0206a11"/>了知若法若義，由正了知若法若義便發起欣，欣故生喜，心喜故
<lb ed="ZW" n="0206a12"/>身輕安，身輕安故受樂，受樂故心定，心定故如實知見，如實知
<lb ed="ZW" n="0206a13"/>見故生厭，厭故能離，離故得解脫，是名第二解脫處。是諸苾蒭、
<lb ed="ZW" n="0206a14"/>苾蒭尼等安住此處，念未住者能住正念，心未定者能住正定，漏
<lb ed="ZW" n="0206a15"/>未盡者能盡諸漏，未得無上安隱涅槃者疾能證得。</p>
<lb ed="ZW" n="0206a16"/><p xml:id="pZW01p0206a1601">「復次，具壽！若諸苾蒭、苾蒭尼等雖無大師，或餘隨一尊重
<lb ed="ZW" n="0206a17"/>有知同梵行者爲說<anchor xml:id="nkr_note_orig_0206004" n="0206004"/>法要，亦不以大音聲讀誦隨曾所聞究竟法
<lb ed="ZW" n="0206a18"/>要，而能爲他廣說開示隨所聞究竟法要，而能爲他廣說開示隨曾
<lb ed="ZW" n="0206a19"/>所聞究竟法要如如，爲他廣說開示隨曾所聞究竟法要如是如是，
<lb ed="ZW" n="0206a20"/>乃至安隱涅槃疾能證得，是名第三解脫處。</p>
<lb ed="ZW" n="0206a21"/><p xml:id="pZW01p0206a2101">「復次，具壽！乃至亦不爲他廣說開示隨曾所聞究竟法要，而
<lb ed="ZW" n="0206a22"/>能獨處寂靜，思惟、籌量、觀察隨曾所聞究竟法要所有義趣如是
<pb ed="ZW" xml:id="ZW01.0007.0207a" n="0207a"/>
<lb ed="ZW" n="0207a01"/>如是，乃至安隱涅槃疾能證得，是名第四解脫處。</p>
<lb ed="ZW" n="0207a02"/><p xml:id="pZW01p0207a0201">「復次，具壽！乃至亦不獨處寂靜，思惟、籌量、觀察隨曾所
<lb ed="ZW" n="0207a03"/>聞究竟法要所有義趣，而能善取隨一定相，於彼定相，能善思惟，
<lb ed="ZW" n="0207a04"/>又善了知，復善通達如如，善取隨一定相，能善思惟，又善了知，
<lb ed="ZW" n="0207a05"/>復善通達如是如是，乃至安隱涅槃疾能證得，是名第五解脫
<lb ed="ZW" n="0207a06"/>處。」<anchor xml:id="nkr_note_orig_0207001" n="0207001"/></p>
<lb ed="ZW" n="0207a07"/><p xml:id="pZW01p0207a0701">此五卽以名解脫處，以是生解脫之門，故名解脫處。解脫本
<lb ed="ZW" n="0207a08"/>由智慧<anchor xml:id="nkr_note_orig_0207002" n="0207002"/>而得，故此五種皆慧爲性。慧於法處所攝，故此五種亦
<lb ed="ZW" n="0207a09"/>法處攝。若兼助伴，五蘊性故，卽此聲、意、法處所攝。從他聞
<lb ed="ZW" n="0207a10"/>法及心讀誦、爲他廣說，此三一分，聲處所攝，以此等中皆有聲
<lb ed="ZW" n="0207a11"/>故；此餘<anchor xml:id="nkr_note_orig_0207003" n="0207003"/>一分，及後二處全，意處、法處所攝。以後二中無有
<lb ed="ZW" n="0207a12"/>一聲，故非聲處攝。以慧俱有心所、心王，是故意、法二處攝。</p></cb:div>
<lb ed="ZW" n="0207a13"/><cb:div type="orig"><p xml:id="pZW01p0207a1301">論：復有二處，謂無想有情天處，及非想非非想處。初處卽
<lb ed="ZW" n="0207a14"/>此十處所攝，無香、味故。後處卽此意、法處攝，四蘊性故。</p></cb:div>
<lb ed="ZW" n="0207a15"/><cb:div type="commentary"><p xml:id="pZW01p0207a1501">釋曰：又契經說此二處，一者有色有情，無想無異想，故名
<lb ed="ZW" n="0207a16"/>「無想有情天處」。二者無色有情，超一切無所有處，入非想非非
<lb ed="ZW" n="0207a17"/>想處具足住，如<anchor xml:id="nkr_note_orig_0207004" n="0207004"/>非想非非想天處。</p>
<lb ed="ZW" n="0207a18"/><p xml:id="pZW01p0207a1801">「初處卽十處所攝，無香、味」者，「初」卽無想有情天處。
<lb ed="ZW" n="0207a19"/>此中無香、味處故，餘十處攝。此中無心，如何於彼得有意處？
<lb ed="ZW" n="0207a20"/>答：於生死二位有心故，得爲意處，理亦無失。</p>
<pb ed="ZW" xml:id="ZW01.0007.0208a" n="0208a"/>
<lb ed="ZW" n="0208a01"/><p xml:id="pZW01p0208a0101">「後處卽此意、法處攝，四蘊性故」者，「後」卽非想非非想
<lb ed="ZW" n="0208a02"/>天處。此中除色，餘四蘊性故，唯意、法二處所攝。上處攝訖。</p></cb:div>
<lb ed="ZW" n="0208a03"/><cb:div type="orig"><p xml:id="pZW01p0208a0301">論：又<anchor xml:id="nkr_note_orig_0208001" n="0208001"/>《多界經》說界差別有六十二，隨其所應，當知
<lb ed="ZW" n="0208a04"/>皆此十八界攝。</p></cb:div>
<lb ed="ZW" n="0208a05"/><cb:div type="commentary"><p xml:id="pZW01p0208a0501">釋曰：如何《多界經》說六十二界？如彼經說：具壽<name role="" type="person">阿難陀</name>
<lb ed="ZW" n="0208a06"/>白佛言：世尊！如何知者得界善巧？佛吿<name role="" type="person">阿難陀</name>：若諸知者於十
<lb ed="ZW" n="0208a07"/>八界如實知見，謂眼界、色界、眼識界乃至意界、法界、意識界。
<lb ed="ZW" n="0208a08"/><name role="" type="person">阿難陀</name>！知人於此十八界中，應如實知見。復次，有六界應如實
<lb ed="ZW" n="0208a09"/>知見，謂地界、水界、火界、風界、空界、識界。又有六界應如
<lb ed="ZW" n="0208a10"/>實知見，謂欲界、恚界、害界、無慾界、無害界、無恚界。又有
<lb ed="ZW" n="0208a11"/>六界應如實知見，謂苦界、樂界、憂界、喜界、捨界、無明界。
<lb ed="ZW" n="0208a12"/>復次，有四界應如實知見，謂受界、想界、行界、識界。復次，
<lb ed="ZW" n="0208a13"/>有三界應如實知見，謂欲界、色界、無色界。又有三界應如實知
<lb ed="ZW" n="0208a14"/>見，謂色界、無色界、滅界。又有三界應如實知見，謂過去界、
<lb ed="ZW" n="0208a15"/>現在界、未來界。又有三界應如實知見，謂劣界、處中界、妙界。
<lb ed="ZW" n="0208a16"/>又有三界應如實知見，謂善界、不善界、無記界。又有三界應如
<lb ed="ZW" n="0208a17"/>實知見，謂學界、無學界、非學非無學界。復次，有二界應如實
<lb ed="ZW" n="0208a18"/>知見，謂有漏、無漏界。又有二界應如實知見，謂有爲界、無爲
<lb ed="ZW" n="0208a19"/>界。此二界應如實知見。<name role="" type="person">阿難陀</name>！若諸知者如是於界得善巧。如
<lb ed="ZW" n="0208a20"/>是從前六至後二，一一未皆應言「<name role="" type="person">阿難陀</name>者，如是於此界得善
<lb ed="ZW" n="0208a21"/>巧」。今恐文廣，故略去之。</p>
<lb ed="ZW" n="0208a22"/><p xml:id="pZW01p0208a2201">此六十二界如何相攝？今當叙之。十八界如前所說。地等界
<lb ed="ZW" n="0208a23"/>六，六<anchor xml:id="nkr_note_orig_0208002" n="0208002"/>中前四，卽此觸界所攝；空、識二界，次下論中自釋其
<lb ed="ZW" n="0208a24"/>相。欲等六界，此法界攝。此欲界言，非是三界地獄、傍生、鬼、
<pb ed="ZW" xml:id="ZW01.0007.0209a" n="0209a"/>
<lb ed="ZW" n="0209a01"/>人及六欲天等二十處之欲界。若是三界之欲界者，卽不應說恚、
<lb ed="ZW" n="0209a02"/>害界，以此具有故。欲界者是欲貪。欲、恚、害，皆是心所，故
<lb ed="ZW" n="0209a03"/>法界所攝。苦等六<anchor xml:id="nkr_note_orig_0209001" n="0209001"/>界亦是心所，故法界攝。受等四界中，前之
<lb ed="ZW" n="0209a04"/>三界是心所故，亦法界攝。識界卽此七心界攝。欲、色、無色三
<lb ed="ZW" n="0209a05"/>界之中，欲界卽此十八界攝；色界卽此十四界攝，除香、味、鼻、
<lb ed="ZW" n="0209a06"/>舌識四界；無色界此意界、法界、意識界攝。色、無色、滅三界
<lb ed="ZW" n="0209a07"/>之中，前二如前所攝，滅界卽此法界所攝。過去等三界，一一皆
<lb ed="ZW" n="0209a08"/>此十八界攝。無間滅意雖準過去，此之種類通其三世。劣等三界，
<lb ed="ZW" n="0209a09"/>但是欲、色、無色等三界之異名，攝如前說。善等三界中，善、
<lb ed="ZW" n="0209a10"/>不善二，此色、聲、法及七心等十界所攝；無記界此通十八界攝。
<lb ed="ZW" n="0209a11"/>有學等三界中，前二卽此意界、法界、意識界三界所攝；非學非
<lb ed="ZW" n="0209a12"/>無學界此通十八界所攝。有、無漏二界中，初界卽此十八界攝；
<lb ed="ZW" n="0209a13"/>後界卽此意界、法界、意識界攝。有、無爲二界中，前此通十八
<lb ed="ZW" n="0209a14"/>界攝；後界此唯法界所攝。此上十八界爲能攝，餘四十四界爲所
<lb ed="ZW" n="0209a15"/>攝，共爲六十二界相攝意。</p></cb:div>
<lb ed="ZW" n="0209a16"/><cb:div type="orig"><p xml:id="pZW01p0209a1601">論：且彼經中所說六界，地、水、火、風四界已說。空、識
<lb ed="ZW" n="0209a17"/>二界未說其相，爲卽虛空名爲空界？爲一切識名識界耶？</p></cb:div>
<lb ed="ZW" n="0209a18"/><cb:div type="commentary"><p xml:id="pZW01p0209a1801">釋曰：論中何故作此問耶？如前論云：於餘所說蘊、界等，
<lb ed="ZW" n="0209a19"/>應審觀自<anchor xml:id="nkr_note_orig_0209002" n="0209002"/>相，然後相攝，唯攝自性。今於地等六界之中，前之
<lb ed="ZW" n="0209a20"/>四界如前已說，空、識二界未說其相。欲知其相，故有斯問。論
<lb ed="ZW" n="0209a21"/>自答云：</p></cb:div>
<lb ed="ZW" n="0209a22"/><cb:div type="orig"><p xml:id="pZW01p0209a2201">論：不爾。</p></cb:div>
<lb ed="ZW" n="0209a23"/><cb:div type="commentary"><p xml:id="pZW01p0209a2301">釋曰：此答：非卽虛空，得爲空界；非一切識，盡爲識界。</p></cb:div>
<pb ed="ZW" xml:id="ZW01.0007.0210a" n="0210a"/>
<lb ed="ZW" n="0210a01"/><cb:div type="orig"><p xml:id="pZW01p0210a0101">論：云何識<anchor xml:id="nkr_note_orig_0210001" n="0210001"/>？</p></cb:div>
<lb ed="ZW" n="0210a02"/><cb:div type="commentary"><p xml:id="pZW01p0210a0201">釋曰：此徵：若不爾者，其義云何？</p></cb:div>
<lb ed="ZW" n="0210a03"/><cb:div type="orig"><p xml:id="pZW01p0210a0301">論：頌曰：</p><lg type="regular" xml:id="lgZW01p0210a0304"><l>空界謂竅隙，</l><l>傳說是明闇，</l>
<lb ed="ZW" n="0210a04"/><l>識界有漏識，</l><l>有情生所依。</l></lg>
<lb ed="ZW" n="0210a05"/><p xml:id="pZW01p0210a0501">論曰：諸有門窗及口鼻等內外竅隙，名爲空界。如是竅隙，
<lb ed="ZW" n="0210a06"/>云何應知？傳說竅隙卽是明闇，非離明闇，竅隙可取，故說空界
<lb ed="ZW" n="0210a07"/>明闇爲體。應知此體不離晝夜，卽此說鄰阿伽色。傳說阿伽謂積
<lb ed="ZW" n="0210a08"/>集色，極能爲礙，故名阿伽。此空界色，與彼相鄰，是故說名鄰
<lb ed="ZW" n="0210a09"/>阿伽色<anchor xml:id="nkr_note_orig_0210002" n="0210002"/>。有說阿伽卽空界色，此中無礙，故名阿伽。此空界<anchor xml:id="nkr_note_orig_0210003" n="0210003"/>
<lb ed="ZW" n="0210a10"/>色餘礙相鄰，是故說名鄰阿伽色。</p></cb:div>
<lb ed="ZW" n="0210a11"/><cb:div type="commentary"><p xml:id="pZW01p0210a1101">釋曰：所言「空」者，非是虛空。何名「空界」？謂卽竅隙。雖言
<lb ed="ZW" n="0210a12"/>竅隙，然亦未知竅隙是何，故言「傳說是明<anchor xml:id="nkr_note_orig_0210004" n="0210004"/>闇」。「傳說」者，不樂
<lb ed="ZW" n="0210a13"/>許之詞。以此皆極微，互不相觸，中間皆有竅隙。旣皆如是，於中何
<lb ed="ZW" n="0210a14"/>者名爲空界，何者不名空界？以此故有「傳說」之言。若言明闇是空
<lb ed="ZW" n="0210a15"/>界者，何用更說彼竅隙耶？對此，論云「竅隙卽是明闇，非離明闇，竅
<lb ed="ZW" n="0210a16"/>隙可取，故說空界明闇爲體。應知此體不離晝夜」。以明是晝，闇卽
<lb ed="ZW" n="0210a17"/>是夜，此卽空界。於何得知？謂竅隙可知。諸經論中有鄰阿伽色，
<lb ed="ZW" n="0210a18"/>此卽空界之異名。阿伽者，積集<anchor xml:id="nkr_note_orig_0210005" n="0210005"/>色。此何以名阿伽？阿者恒
<lb ed="ZW" n="0210a19"/>義，伽者礙義。恒常礙故，故有此名。自礙、礙他，故名爲礙。
<lb ed="ZW" n="0210a20"/>空界唯爲他礙，不能礙他，故與阿伽<anchor xml:id="nkr_note_orig_0210006" n="0210006"/>色別。此空界色鄰近阿
<pb ed="ZW" xml:id="ZW01.0007.0211a" n="0211a"/>
<lb ed="ZW" n="0211a01"/>伽，故名鄰阿伽色。是阿伽類，非卽阿伽；是色界、色處、色蘊
<lb ed="ZW" n="0211a02"/>性義。</p>
<lb ed="ZW" n="0211a03"/><p xml:id="pZW01p0211a0301">《對法論》云：是明闇二色之差別，名空界色。</p>
<lb ed="ZW" n="0211a04"/><p xml:id="pZW01p0211a0401">經部諸師云：虛空之外，無別空界；空無實事，空界亦爾。</p>
<lb ed="ZW" n="0211a05"/><p xml:id="pZW01p0211a0501">毗婆沙諸師云：空界有其實事（宗），經說內外空界故（因），
<lb ed="ZW" n="0211a06"/>如地等（喩）。以可分別爲內外故，知有實事，如地界等。如經說
<lb ed="ZW" n="0211a07"/>云：內空<anchor xml:id="nkr_note_orig_0211001" n="0211001"/>界者，所謂眼竅，乃至廣說；外空界者，所謂空中及
<lb ed="ZW" n="0211a08"/>門窗等諸有竅隙，非無爲法。可言內外，以此故知虛空與空界異。
<lb ed="ZW" n="0211a09"/>無有之法，亦定不可言其內外，是以知有實事。</p>
<lb ed="ZW" n="0211a10"/><p xml:id="pZW01p0211a1001">阿闍梨衆賢云：離虛空外，實有空界。故世尊言：虛空無色、
<lb ed="ZW" n="0211a11"/>無見、無對，當何所依？然籍光明，虛空顯了。此經意說：虛空
<lb ed="ZW" n="0211a12"/>無爲，雖無所作而有所依，謂容受一切光明。以果顯因，有實體
<lb ed="ZW" n="0211a13"/>相。虛空無者，應無光明；旣有光明，眼識所取，是色差別<anchor xml:id="nkr_note_orig_0211002" n="0211002"/>，
<lb ed="ZW" n="0211a14"/>故有虛空。以能容受光明等故，實有虛空，理極成立。由此所說，
<lb ed="ZW" n="0211a15"/>契經文句，顯二分明，各別實有。故知異空別有空界。又於色界
<lb ed="ZW" n="0211a16"/>得離欲時，亦說斷此虛空界故。如世尊說：離色染時，心於五界，
<lb ed="ZW" n="0211a17"/>解脫離染。唯餘識界不應說斷虛空無爲，諸漏於中曾未轉故。<anchor xml:id="nkr_note_orig_0211003" n="0211003"/></p>
<lb ed="ZW" n="0211a18"/><p xml:id="pZW01p0211a1801">此理不然。經部諸師，不說光明與虛空別，亦不許光明爲虛
<lb ed="ZW" n="0211a19"/>空界。妄引契經，誠非此證。此中有隨一不成過<anchor xml:id="nkr_note_orig_0211004" n="0211004"/>。以自宗許光
<lb ed="ZW" n="0211a20"/>明與虛空異，經部不許，故說此虛空無實事義。次下《根品》自
<lb ed="ZW" n="0211a21"/>當廣釋。言斷虛空界者，義亦相違。經部亦不言煩惱於虛空中不
<pb ed="ZW" xml:id="ZW01.0007.0212a" n="0212a"/>
<lb ed="ZW" n="0212a01"/>轉，與煩惱轉故，是以說斷。若不爾者，是則世尊卽應唯言斷四
<lb ed="ZW" n="0212a02"/>大種。能造斷故，諸所造色亦應例斷，何用更言斷虛空界耶？以
<lb ed="ZW" n="0212a03"/>所說言光明卽是虛空界，以<anchor xml:id="nkr_note_orig_0212001" n="0212001"/>此是所造色故。所說虛空有內外
<lb ed="ZW" n="0212a04"/>者，約根、境說。以身內虛空能持身根<anchor xml:id="nkr_note_orig_0212002" n="0212002"/>，身外虛空持外諸色，
<lb ed="ZW" n="0212a05"/>約所持事，故分內外，非謂虛空有內外也。</p>
<lb ed="ZW" n="0212a06"/><p xml:id="pZW01p0212a0601">阿闍梨衆賢復作是說：如契經說，實有六界成假士夫。又是
<lb ed="ZW" n="0212a07"/>有爲，假士依故，猶如地等；又是有漏，說此爲緣入母胎故。<anchor xml:id="nkr_note_orig_0212003" n="0212003"/>
<lb ed="ZW" n="0212a08"/>此亦非理。此有所依不成及不定過。此中宗尙未立，何更言因？
<lb ed="ZW" n="0212a09"/>虛空尙無實體，於中更何言有有爲、有漏？旣所立無體，能立立
<lb ed="ZW" n="0212a10"/>何？爲如虛空界有漏，故是色耶？爲如心所等有爲、有漏，故非
<lb ed="ZW" n="0212a11"/>色耶？傍論且止，應辯本論。</p></cb:div>
<lb ed="ZW" n="0212a12"/><cb:div type="orig"><p xml:id="pZW01p0212a1201">論：諸有漏識名爲識界。云何不說諸無漏識爲識界耶？由許
<lb ed="ZW" n="0212a13"/>六界是諸有<anchor xml:id="nkr_note_orig_0212004" n="0212004"/>情生所依故。如是諸界從續生心至命終心，恒持生
<lb ed="ZW" n="0212a14"/>故。諸無漏法則不如是。彼六界中，前四卽此觸界所攝，第五卽
<lb ed="ZW" n="0212a15"/>此色界所攝<anchor xml:id="nkr_note_orig_0212005" n="0212005"/>，第六卽此七心界攝。彼經餘<anchor xml:id="nkr_note_orig_0212006" n="0212006"/>界，如其所應，皆
<lb ed="ZW" n="0212a16"/>卽此中十八界攝。</p></cb:div>
<lb ed="ZW" n="0212a17"/><cb:div type="commentary"><p xml:id="pZW01p0212a1701">釋曰：非一切識盡爲識界，唯有漏識得爲識界。何以無漏識
<lb ed="ZW" n="0212a18"/>不爲識界？爲此六界與生爲依，緣六界有入胎等。如契經說：六
<pb ed="ZW" xml:id="ZW01.0007.0213a" n="0213a"/>
<lb ed="ZW" n="0213a01"/>界爲緣入母胎故。<anchor xml:id="nkr_note_orig_0213001" n="0213001"/>如前五界，與生爲依，皆是有漏，如是識界
<lb ed="ZW" n="0213a02"/>與生爲依，應亦有漏，除此等餘不續生故。云何爲生？所爲內處。
<lb ed="ZW" n="0213a03"/>此是有漏，是故所依亦是有漏。以此論云：「如是諸界，從續生<anchor xml:id="nkr_note_orig_0213002" n="0213002"/>
<lb ed="ZW" n="0213a04"/>心至命終心，恒持生故。」如是六界，是有情生生、養、長因差別
<lb ed="ZW" n="0213a05"/>轉，是生所依。生因謂識界，續生種故；養因謂大種，生依止故；
<lb ed="ZW" n="0213a06"/>長因謂空界，容受生故。<anchor xml:id="nkr_note_orig_0213003" n="0213003"/>「諸無漏法則不如是」，由<anchor xml:id="nkr_note_orig_0213004" n="0213004"/>有情生
<lb ed="ZW" n="0213a07"/>斷、害、壞等差別轉故，非生所依<anchor xml:id="nkr_note_orig_0213005" n="0213005"/>。地等前四，身之境故，此
<lb ed="ZW" n="0213a08"/>觸界攝。第五空界，體是明闇，顯色性故，此色界攝。第六識界，
<lb ed="ZW" n="0213a09"/>此七心界攝，謂五識全，二識少分。</p>
<lb ed="ZW" n="0213a10"/><p xml:id="pZW01p0213a1001">上來釋體性及相攝訖</p></cb:div>
<lb ed="ZW" n="0213a11"/>
<lb ed="ZW" n="0213a12"/><p xml:id="pZW01p0213a1201">論卷第二</p>
<lb ed="ZW" n="0213a13"/>
<lb ed="ZW" n="0213a14"/><cb:div type="orig"><p xml:id="pZW01p0213a1401">論：復次，於前所說十八界中，幾有見，幾無見？幾有對，
<lb ed="ZW" n="0213a15"/>幾無對？幾善，幾不善，幾無記？</p></cb:div>
<pb ed="ZW" xml:id="ZW01.0007.0214a" n="0214a"/>
<lb ed="ZW" n="0214a01"/><cb:div type="commentary"><p xml:id="pZW01p0214a0101">釋曰：自下簡釋諸法品類，委細分別有見等性，故有斯問，
<lb ed="ZW" n="0214a02"/>餘<anchor xml:id="nkr_note_orig_0214001" n="0214001"/>如論文。何以此中唯分別界品類差別，不分別蘊、處之品
<lb ed="ZW" n="0214a03"/>類？約界分類，相貌易知，文句簡略，善。約蘊、處分別品類，
<lb ed="ZW" n="0214a04"/>卽文句煩廣，分別有漏等義理難見。是以唯約界分別，不約蘊、
<lb ed="ZW" n="0214a05"/>處。</p></cb:div>
<lb ed="ZW" n="0214a06"/><cb:div type="orig"><p xml:id="pZW01p0214a0601">論：頌曰：</p><lg type="regular" xml:id="lgZW01p0214a0604"><l>一有見謂色，</l><l>十有色有對，</l>
<lb ed="ZW" n="0214a07"/><l>此除色聲八<anchor xml:id="nkr_note_orig_0214002" n="0214002"/>，</l><l>無記餘<anchor xml:id="nkr_note_orig_0214003" n="0214003"/>三種。</l></lg>
<lb ed="ZW" n="0214a08"/><p xml:id="pZW01p0214a0801">論曰：十八界中，色界有見，以可示現此、彼差別，由此義准<anchor xml:id="nkr_note_orig_0214004" n="0214004"/>
<lb ed="ZW" n="0214a09"/>說餘<anchor xml:id="nkr_note_orig_0214005" n="0214005"/>無見。</p></cb:div>
<lb ed="ZW" n="0214a10"/><cb:div type="commentary"><p xml:id="pZW01p0214a1001">釋曰<anchor xml:id="nkr_note_orig_0214006" n="0214006"/>：十八界中，一界有見，所謂色界。頌雖不說，以義準<anchor xml:id="nkr_note_orig_0214007" n="0214007"/>
<lb ed="ZW" n="0214a11"/>知。除色界外，餘<anchor xml:id="nkr_note_orig_0214008" n="0214008"/>皆無見。</p>
<lb ed="ZW" n="0214a12"/><p xml:id="pZW01p0214a1201">問<anchor xml:id="nkr_note_orig_0214009" n="0214009"/>：豈不於前釋名義中，已說有以最勝故，以可指示此彼差
<lb ed="ZW" n="0214a13"/>別。已說之事，何須重釋？</p>
<lb ed="ZW" n="0214a14"/><p xml:id="pZW01p0214a1401">答：前雖已約十色界義說爲最勝，今約十八界中差別，令知唯
<lb ed="ZW" n="0214a15"/>此一界是有見故，無重說過。</p>
<lb ed="ZW" n="0214a16"/><p xml:id="pZW01p0214a1601">問：見是何義？</p>
<lb ed="ZW" n="0214a17"/><p xml:id="pZW01p0214a1701">答：約婆沙宗，眼名爲「見」。色是眼境，此見俱故，名爲「有
<lb ed="ZW" n="0214a18"/>見」。約經部宗，眼識名「見」。色是彼境，以可指示在此、在彼，眼
<pb ed="ZW" xml:id="ZW01.0007.0215a" n="0215a"/>
<lb ed="ZW" n="0215a01"/>識得生，名爲「有見」。或色之差別可指示故，名之爲「見」；色與差
<lb ed="ZW" n="0215a02"/>別俱故，名之「有見」。有說此色有示現故，名爲「有見」，可示在
<lb ed="ZW" n="0215a03"/>此、在彼別故，如有所緣。</p>
<lb ed="ZW" n="0215a04"/><p xml:id="pZW01p0215a0401">阿闍梨衆賢云：此色定與見俱，故名「有見」。由色與眼俱時
<lb ed="ZW" n="0215a05"/>起故，如有伴侶。或此色於鏡等中有像可現，故名「有見」，可示如
<lb ed="ZW" n="0215a06"/>彼，此亦爾故。不可說聲有谷響等應成有見，不俱生故。由說此
<lb ed="ZW" n="0215a07"/>相，餘界無見，義準已成。<anchor xml:id="nkr_note_orig_0215001" n="0215001"/></p></cb:div>
<lb ed="ZW" n="0215a08"/><cb:div type="orig"><p xml:id="pZW01p0215a0801">論：如是<anchor xml:id="nkr_note_orig_0215002" n="0215002"/>已說「有見」、「無見」。唯<anchor xml:id="nkr_note_orig_0215003" n="0215003"/>色蘊攝十界有對。對
<lb ed="ZW" n="0215a09"/>是礙義。此復三種：障礙、境界、所緣異故。障礙有對，謂十色界
<lb ed="ZW" n="0215a10"/>自於他處被礙不生，如手礙手，或石礙石，或二相礙。境界有對，
<lb ed="ZW" n="0215a11"/>謂十二界、法界一分諸有境法，於色等境。故《施設論》作如是言：
<lb ed="ZW" n="0215a12"/>有眼於水有礙非陸，如魚等眼；有眼於陸有礙非水，從多分說，如
<lb ed="ZW" n="0215a13"/>人等眼；有眼俱礙，如畢<anchor xml:id="nkr_note_orig_0215004" n="0215004"/>舍遮、室獸摩羅及捕魚人、蝦蟆等眼；
<lb ed="ZW" n="0215a14"/>有俱非礙，謂除前相。有眼於夜有礙非晝，如諸蝙蝠、鵂鶹等眼；
<lb ed="ZW" n="0215a15"/>有眼<anchor xml:id="nkr_note_orig_0215005" n="0215005"/>於晝有礙非夜，從多分說，如人等眼；有眼俱礙，如狗、野
<lb ed="ZW" n="0215a16"/>干、馬、豹、豺、狼、貓、狸等眼；有俱非礙，謂除前相。此等名爲境
<lb ed="ZW" n="0215a17"/>界有對。所緣有對，謂心、心所於自所緣。</p></cb:div>
<lb ed="ZW" n="0215a18"/><cb:div type="commentary"><p xml:id="pZW01p0215a1701">釋曰：十八界中，十界有對，謂色蘊攝十有色界。《頌》唯言
<lb ed="ZW" n="0215a19"/>「色」，若爾，法界中亦有色，何故非是有對中攝？以法界中雖亦有
<lb ed="ZW" n="0215a20"/>色，於中亦有非色，法界不全是色，故此不攝。彼蘊所攝之十色
<pb ed="ZW" xml:id="ZW01.0007.0216a" n="0216a"/>
<lb ed="ZW" n="0216a01"/>界，定全是色，故此所攝。「對」者，「礙」義，亦是恚義。今此何故
<lb ed="ZW" n="0216a02"/>唯礙義，非是恚義？礙復非一，此別有三：障礙、境界、所緣異故。
<lb ed="ZW" n="0216a03"/>「障礙有對」者，彼微聚色於虛空中所容受處生，此名自位；於中礙
<lb ed="ZW" n="0216a04"/>他令不生，故名「障礙<anchor xml:id="nkr_note_orig_0216001" n="0216001"/>有對」。「如手礙手」，猶如左手於自住處，
<lb ed="ZW" n="0216a05"/>若右手來附著左手，爲左手礙故，不得於左手所住位中住，故名障
<lb ed="ZW" n="0216a06"/>礙有對。「如石礙石」，道理亦然。或有手礙石、石礙手<anchor xml:id="nkr_note_orig_0216002" n="0216002"/>等，故
<lb ed="ZW" n="0216a07"/>云「或二相礙」。又空界色爲微聚色礙，故名「有對」。色界旣爾，
<lb ed="ZW" n="0216a08"/>餘<anchor xml:id="nkr_note_orig_0216003" n="0216003"/>聲等界，例此應知。「境界有對」者，如五根爲五境礙，故名
<lb ed="ZW" n="0216a09"/>境界有對。猶如眼根取一色時，被此色礙，故於餘<anchor xml:id="nkr_note_orig_0216004" n="0216004"/>色不轉。餘
<lb ed="ZW" n="0216a10"/>根亦爾。論中言「十二界、法界一分」者，通六根、六識，及法界中
<lb ed="ZW" n="0216a11"/>心所法界，此皆有境。約有境說，亦不相違。以此等義得決定故，
<lb ed="ZW" n="0216a12"/>引《施設論》云「故《施設論》作如是言：有眼於水有礙非陸」。此中
<lb ed="ZW" n="0216a13"/>礙是其見義，非謂礙故不見。如魚等眼於水中見，故名爲礙。「有
<lb ed="ZW" n="0216a14"/>眼於陸有礙非水，多分如人等眼」。言「多分」者，謂亦有人水中見
<lb ed="ZW" n="0216a15"/>物。「有眼俱礙，如畢舍遮、室獸摩羅及捕魚人、蝦蟆等眼」。「畢
<lb ed="ZW" n="0216a16"/>舍遮」者，謂水中羅刹，亦言水獸。此類水陸俱有，及水陸俱見。
<lb ed="ZW" n="0216a17"/>「室獸摩羅」者，謂蛟龍也；其形如被，周匝有頭。此有多種，或云
<lb ed="ZW" n="0216a18"/>「宜羅奚」，此名「執捉」。能繳纏人畜，其形如蛇。或名「竭揭吒」，
<lb ed="ZW" n="0216a19"/>此云「角捉」。旣得人畜，以角據地，堅執不放。此等水陸俱能見
<lb ed="ZW" n="0216a20"/>色。餘如論文。「有俱非礙，謂除前相」者，如在胎內定夭<anchor xml:id="nkr_note_orig_0216005" n="0216005"/>壽
<lb ed="ZW" n="0216a21"/>者，及滅盡定並無想定無想有情；此等現行者，及獸迦捺哩（二合）
<pb ed="ZW" xml:id="ZW01.0007.0217a" n="0217a"/>
<lb ed="ZW" n="0217a01"/>祇，唐言「世界中間」，於兩世界中間生有情，彼此世界日月光明之
<lb ed="ZW" n="0217a02"/>所不及，常幽闇故，非佛出世佛光所照，餘<anchor xml:id="nkr_note_orig_0217001" n="0217001"/>常不見，此亦黑闇地
<lb ed="ZW" n="0217a03"/>獄之類也；及過去、未來眼，及卵殼內定夭壽者，此等水陸俱不見，
<lb ed="ZW" n="0217a04"/>故云「俱非礙」。若約刹那，彼同分眼亦爾。「有於夜有礙非晝，如
<lb ed="ZW" n="0217a05"/>諸蝙蝠、鵂鶹等眼」。「蝙蝠」者，名「伏翼」，肉翅，夜飛晝伏。「鵂
<lb ed="ZW" n="0217a06"/>鶹」者，俗呼爲「薰狐」，亦晝隱夜飛。此等皆夜見晝不見。「有眼
<lb ed="ZW" n="0217a07"/>於晝有礙非夜，從多分說，如人等眼。」言「多分」者，人中亦有夜中
<lb ed="ZW" n="0217a08"/>見者，如有一類竊盜云<anchor xml:id="nkr_note_orig_0217002" n="0217002"/>者。「有眼俱礙，如狗、野干、馬、豹、豺、
<lb ed="ZW" n="0217a09"/>貓、狸等眼等」者，「等」謂熊、虎之類餘禽獸等。亦有一類人，或以
<lb ed="ZW" n="0217a10"/>業力，或業力故，亦夜分見。此等晝夜俱見，文易可知。「有俱非
<lb ed="ZW" n="0217a11"/>礙，謂除前相<anchor xml:id="nkr_note_orig_0217003" n="0217003"/>」者，如前第四句。論總結云：「此等名爲境界有
<lb ed="ZW" n="0217a12"/>對」。</p>
<lb ed="ZW" n="0217a13"/><p xml:id="pZW01p0217a1301">「所緣有對，謂心<anchor xml:id="nkr_note_orig_0217004" n="0217004"/>、心所於自所緣」，心、心所法，約所緣起，
<lb ed="ZW" n="0217a14"/>故名「所緣有對」。</p></cb:div>
<lb ed="ZW" n="0217a15"/><cb:div type="orig"><p xml:id="pZW01p0217a1501">論：境界、所緣，復有何別？若於彼法此有功能，卽說彼爲此
<lb ed="ZW" n="0217a16"/>法境界。心、心所法執彼而起，彼於心等名爲所緣。云何眼等於
<lb ed="ZW" n="0217a17"/>自境界所緣轉時，說名有<anchor xml:id="nkr_note_orig_0217005" n="0217005"/>礙？越彼於餘，此不轉故。或復礙者
<lb ed="ZW" n="0217a18"/>是和會義，謂眼等法於自境界及自所緣和會轉故。應知此中唯就
<lb ed="ZW" n="0217a19"/>障礙有對而說，故但言「十有色有對」，更相障故。由此義準<anchor xml:id="nkr_note_orig_0217006" n="0217006"/>，說
<lb ed="ZW" n="0217a20"/>餘無對。</p></cb:div>
<pb ed="ZW" xml:id="ZW01.0007.0218a" n="0218a"/>
<lb ed="ZW" n="0218a01"/><cb:div type="commentary"><p xml:id="pZW01p0218a0101">釋曰：境界有對、所緣有對，相極相似，若無差別者，卽不應別
<lb ed="ZW" n="0218a02"/>說有境界有對及所緣有對。欲知此二差別之相，故作斯問。論自
<lb ed="ZW" n="0218a03"/>答云：「若於彼法此有功能，卽說彼爲此法境界。」「功能」者，是作
<lb ed="ZW" n="0218a04"/>用義。以諸根有取境作用，故說色等是根境界。如世亦言：如於
<lb ed="ZW" n="0218a05"/>何處我有功能，卽說彼爲我之境界。</p>
<lb ed="ZW" n="0218a06"/><p xml:id="pZW01p0218a0601">「心、心所法執彼而起，彼於心等名爲所緣」者，如羸弱人依
<lb ed="ZW" n="0218a07"/>杖<anchor xml:id="nkr_note_orig_0218001" n="0218001"/>而起，心、心所法亦復如是，緣境而起，非境不起。此說何
<lb ed="ZW" n="0218a08"/>義？境是眼之所有，亦是心、心所之<anchor xml:id="nkr_note_orig_0218002" n="0218002"/>所有。所緣唯是心、心所，
<lb ed="ZW" n="0218a09"/>非餘。夫言「對」者，是不轉義。猶如水流，堤等礙故，不復流住，
<lb ed="ZW" n="0218a10"/>名爲「不轉」。今者眼等於境界等轉，翻名有對，與世間相違，故起
<lb ed="ZW" n="0218a11"/>問言：「云何眼等於自境界所緣轉，說名有礙。」論自答云：「越彼於
<lb ed="ZW" n="0218a12"/>餘，此不轉故。」此中「礙」者，是不轉義，非是轉義。以被此境礙，
<lb ed="ZW" n="0218a13"/>故於餘<anchor xml:id="nkr_note_orig_0218003" n="0218003"/>境不轉。是以不與<anchor xml:id="nkr_note_orig_0218004" n="0218004"/>世間相違，隨世所說故。</p>
<lb ed="ZW" n="0218a14"/><p xml:id="pZW01p0218a1401">「或復礙者是和會義，謂眼等法於自境界及自所緣和會轉故」
<lb ed="ZW" n="0218a15"/>者，「自境轉」者，取彼根，緣彼識，名自境轉。隨取何境之眼根，亦
<lb ed="ZW" n="0218a16"/>緣此境而生眼識。取此境眼，緣此境識，俱滯此境，故名「有對」。</p>
<lb ed="ZW" n="0218a17"/><p xml:id="pZW01p0218a1701">已說三種有對，然亦未知十色界等是何有對。論自釋云：「應
<lb ed="ZW" n="0218a18"/>知此中唯就障礙有對而說，故但言十有色有對，更相障故。由此
<lb ed="ZW" n="0218a19"/>義準，說餘無對。」</p>
<lb ed="ZW" n="0218a20"/><p xml:id="pZW01p0218a2001">「更相障故」者，如色能礙聲、聲能礙色等，於自位中障餘生
<lb ed="ZW" n="0218a21"/>故。以十色界微聚性故，更相障礙。總意云：眼等色等是障礙有
<lb ed="ZW" n="0218a22"/>對；眼等及心、心所是境界有對；唯心、心所是所緣有對。五境唯
<pb ed="ZW" xml:id="ZW01.0007.0219a" n="0219a"/>
<lb ed="ZW" n="0219a01"/>障礙有對；五根通二有對，謂障礙、境界；心、心所亦二，謂境界、所
<lb ed="ZW" n="0219a02"/>緣。以此爲四句分別等。</p></cb:div>
<lb ed="ZW" n="0219a03"/><cb:div type="orig"><p xml:id="pZW01p0219a0301">論：若法境界有對，亦障礙有對耶？應作四句，謂七心界、法
<lb ed="ZW" n="0219a04"/>界一分諸相應法，是第一句；色等五境，是第二句；眼等五根，是第
<lb ed="ZW" n="0219a05"/>三句；法界一分非相應法，是第四句。</p></cb:div>
<lb ed="ZW" n="0219a06"/><cb:div type="commentary"><p xml:id="pZW01p0219a0601">釋曰：「七心界及法界一分諸相應法，是第一句」者，心、心所
<lb ed="ZW" n="0219a07"/>法有彼境故，故名境界有對。非障礙有對，非微聚故。「五境是第
<lb ed="ZW" n="0219a08"/>二句」者，境是微聚，故名障礙有對。自是其境，非有境故，非境界
<lb ed="ZW" n="0219a09"/>有對。「五根是第三句」者，體是微聚故，能取境故，亦是障礙有
<lb ed="ZW" n="0219a10"/>對，亦是境界有對。「法界一分非相應法，是第四句」者，此中不相
<lb ed="ZW" n="0219a11"/>應及無爲無恚<anchor xml:id="nkr_note_orig_0219001" n="0219001"/>，此等皆無自位處所，自他不能爲障，故非障礙有
<lb ed="ZW" n="0219a12"/>對；以無取境用故，非有境故，非境界有對。</p></cb:div>
<lb ed="ZW" n="0219a13"/><cb:div type="orig"><p xml:id="pZW01p0219a1301">論：若法境界有對，亦所緣有對耶？應順後句，謂若所緣有
<lb ed="ZW" n="0219a14"/>對，定是境界有對。有雖境界有對<anchor xml:id="nkr_note_orig_0219002" n="0219002"/>，而非所緣有對，謂眼等五
<lb ed="ZW" n="0219a15"/>根。</p></cb:div>
<lb ed="ZW" n="0219a16"/><cb:div type="commentary"><p xml:id="pZW01p0219a1601">釋曰：「句」者，是顯義句，謂因此句能顯彼義。此一問中有其
<lb ed="ZW" n="0219a17"/>二句，初句云「若法是境界有對」，第二句云「亦所緣有對耶」。若
<lb ed="ZW" n="0219a18"/>所答之人先擧初句，名「順前句答」；若先擧第二句，名「順後句
<lb ed="ZW" n="0219a19"/>答」。句以如是。若狹問寬，卽順前句答；若以寬問狹，應順後句
<lb ed="ZW" n="0219a20"/>答；若互有寬狹，卽作四句。此中以寬問狹，故論云「應順後句」。</p>
<lb ed="ZW" n="0219a21"/><p xml:id="pZW01p0219a2101">「謂若所緣有對，定是境界<anchor xml:id="nkr_note_orig_0219003" n="0219003"/>有對」，以心、心所仗境而起故，
<lb ed="ZW" n="0219a22"/>境界、所緣，不可相離，是知心、心所法非境不轉，若是所緣，必是
<lb ed="ZW" n="0219a23"/>境界。故答此問，定順後句。</p>
<pb ed="ZW" xml:id="ZW01.0007.0220a" n="0220a"/>
<lb ed="ZW" n="0220a01"/><p xml:id="pZW01p0220a0101">「有雖境界有對，而非所緣有對，謂眼等五根」者，約此五根，
<lb ed="ZW" n="0220a02"/>境與緣有其差別。五根唯能取境，心、心所等能取於境，亦能緣境，
<lb ed="ZW" n="0220a03"/>故成差別。五根唯能取境，而無能緣。以是根故，能取境故，
<lb ed="ZW" n="0220a04"/>是境界有對。非心、心所，非能緣故，非所緣有對。</p></cb:div>
<lb ed="ZW" n="0220a05"/><cb:div type="orig"><p xml:id="pZW01p0220a0501">論：此中大德<name role="" type="person">鳩摩羅多</name>作如是說：是處<anchor xml:id="nkr_note_orig_0220001" n="0220001"/>心欲生，他礙令不
<lb ed="ZW" n="0220a06"/>起，應知是有對，無對此相違。此是所許。</p></cb:div>
<lb ed="ZW" n="0220a07"/><cb:div type="commentary"><p xml:id="pZW01p0220a0701">釋曰：此師意云：所依、所緣中間，有他法礙，令識不起，故名
<lb ed="ZW" n="0220a08"/>「有對」。所依者，謂五根；所緣者，謂五境。此二中間，五識被他
<lb ed="ZW" n="0220a09"/>法障，故不得起，是以十界名有對。「無對此相違」者，隨於何境，
<lb ed="ZW" n="0220a10"/>識生無障，此名無對。如意界、法界中間，無法能障意識，令其不
<lb ed="ZW" n="0220a11"/>生，故名無對。然以義準，應知七心界及法界是其無對。</p></cb:div>
<lb ed="ZW" n="0220a12"/><cb:div type="orig"><p xml:id="pZW01p0220a1201">論：如是已說「有對」、「無對」。於此所說十有對中，除色及
<lb ed="ZW" n="0220a13"/>聲，餘<anchor xml:id="nkr_note_orig_0220002" n="0220002"/>八無記。謂五色根，香、味、觸境，不可記爲善、不善性<anchor xml:id="nkr_note_orig_0220003" n="0220003"/>，
<lb ed="ZW" n="0220a14"/>故名無記。有說不能記異熟果，故名無記。若爾，無漏應唯無記。
<lb ed="ZW" n="0220a15"/>其餘十界通善等三，謂七心界與無貪等相應，名善；貪等相應，名
<lb ed="ZW" n="0220a16"/>爲不善；餘名無記。法界若是無貪等性相應等起擇滅，名善；若貪
<lb ed="ZW" n="0220a17"/>等性相應等起，名爲不善；餘<anchor xml:id="nkr_note_orig_0220004" n="0220004"/>名無記。色界、聲界，若善、不善
<lb ed="ZW" n="0220a18"/>心力等起身、語表<anchor xml:id="nkr_note_orig_0220005" n="0220005"/>攝，是善、不善，餘<anchor xml:id="nkr_note_orig_0220006" n="0220006"/>是無記。</p></cb:div>
<lb ed="ZW" n="0220a19"/><cb:div type="commentary"><p xml:id="pZW01p0220a1901">釋曰：「於此所說十有對中，除色及聲，餘八無記」者，此八定
<pb ed="ZW" xml:id="ZW01.0007.0221a" n="0221a"/>
<lb ed="ZW" n="0221a01"/>是無記性<anchor xml:id="nkr_note_orig_0221001" n="0221001"/>攝。何以得知此定無記？以頌云「餘<anchor xml:id="nkr_note_orig_0221002" n="0221002"/>三種」。餘旣
<lb ed="ZW" n="0221a02"/>通其三性，以是故知，此八定唯無記。何名無記？以不能記，故名
<lb ed="ZW" n="0221a03"/>無記。五根三境，不可說爲善、不善性，故名無記。論自釋云：「不
<lb ed="ZW" n="0221a04"/>可記爲善、不善性，故名無記。」應贊毀法，可記說在黑、白品中，名
<lb ed="ZW" n="0221a05"/>爲有記。若於二品皆所不容，體不分明，名無記法。<anchor xml:id="nkr_note_orig_0221003" n="0221003"/></p>
<lb ed="ZW" n="0221a06"/><p xml:id="pZW01p0221a0601">「有說不能記異熟果，故名無記」者，以不能記可愛、可惡二異
<lb ed="ZW" n="0221a07"/>熟故，名爲無記。論主不許後師所說，故有難云：「若爾，無漏應唯
<lb ed="ZW" n="0221a08"/>無記」。亦不能招可愛、可惡異熟果故。此二說中，前說爲善。</p>
<lb ed="ZW" n="0221a09"/><p xml:id="pZW01p0221a0901">「其餘十界通善等三」者，此等定通三性，不得言唯通一、二性
<lb ed="ZW" n="0221a10"/>等。所言「善」者，善謂捨惡，是違惡義。或復「善」者，名慧攝受。
<lb ed="ZW" n="0221a11"/>謂若諸法慧所攝受，或攝受慧，皆名爲善。或復「善」者，是吉祥
<lb ed="ZW" n="0221a12"/>義。能招嘉瑞，如吉祥草。<anchor xml:id="nkr_note_orig_0221004" n="0221004"/>或復「善」者，是善巧義。爲可贊法，
<lb ed="ZW" n="0221a13"/>名之爲善。誰有善者，能爲「可贊」之法。翻此卽釋「不善」名義。
<lb ed="ZW" n="0221a14"/>此之十界，以因故通其三性：一者性，二者相應，三者等起。此之
<lb ed="ZW" n="0221a15"/>三因，非俱時遍。於十界中，七心界是相應，以相應通於三性：與
<lb ed="ZW" n="0221a16"/>無貪等五法相應名善，與貪等五相應名不善，與無<anchor xml:id="nkr_note_orig_0221005" n="0221005"/>記相應名無
<lb ed="ZW" n="0221a17"/>記。法界所攝品類衆多，於中諸法具其三因，故通三性：無貪等五
<lb ed="ZW" n="0221a18"/>是善性，此相應心所等是相應善，無恚及得、相等不相應行是等起
<pb ed="ZW" xml:id="ZW01.0007.0222a" n="0222a"/>
<lb ed="ZW" n="0222a01"/>善，擇滅是勝義善；除於擇滅，餘若翻此，名爲不善；餘<anchor xml:id="nkr_note_orig_0222001" n="0222001"/>名無記。
<lb ed="ZW" n="0222a02"/>色、聲二界一向約等起，通善、不善、無記。故論云：「若善不善心
<lb ed="ZW" n="0222a03"/>力等起身、語表<anchor xml:id="nkr_note_orig_0222002" n="0222002"/>攝，是善不善，餘<anchor xml:id="nkr_note_orig_0222003" n="0222003"/>是無記。」</p>
<lb ed="ZW" n="0222a04"/><p xml:id="pZW01p0222a0401">有一師說：其五識身皆無分別，又唯一念隨在境中，非如意
<lb ed="ZW" n="0222a05"/>識，云何立爲善、不善性？<anchor xml:id="nkr_note_orig_0222004" n="0222004"/>此理不然。</p>
<lb ed="ZW" n="0222a06"/><p xml:id="pZW01p0222a0601">若謂五識無分別故非善不善，有大過失。或等引中所有意識
<lb ed="ZW" n="0222a07"/>皆無分別，應非善性。又五識身，非無分別，許與尋、伺恒相應故。
<lb ed="ZW" n="0222a08"/>又雖一念隨在境中，誰遮相應有信、貪等？由有意識，雖復一念隨
<lb ed="ZW" n="0222a09"/>在境中，而成善惡。故不應用此所說因，遮五識身善不善性。化
<lb ed="ZW" n="0222a10"/>地部說：前四識身但異熟生，唯無記性；身識有時轉變生故，與意
<lb ed="ZW" n="0222a11"/>識俱通有記性。此說非理。與契經中立六愛身義相違故。<anchor xml:id="nkr_note_orig_0222005" n="0222005"/></p>
<lb ed="ZW" n="0222a12"/><p xml:id="pZW01p0222a1201">彼部復云：如彼經說：眼觸無間所生貪愛，名眼觸生。<anchor xml:id="nkr_note_orig_0222006" n="0222006"/>言無
<lb ed="ZW" n="0222a13"/>間者，明知彼約別刹那說。此釋非理。受等同故，六六經中說眼
<lb ed="ZW" n="0222a14"/>觸生受、想、思等<anchor xml:id="nkr_note_orig_0222007" n="0222007"/>，非不許彼與眼觸等俱時而生。又經唯言眼觸
<lb ed="ZW" n="0222a15"/>所生受<anchor xml:id="nkr_note_orig_0222008" n="0222008"/>等，無「無間」言，汝宗所加，謬取經意，是故不應作如是
<pb ed="ZW" xml:id="ZW01.0007.0223a" n="0223a"/>
<lb ed="ZW" n="0223a01"/>釋。</p>
<lb ed="ZW" n="0223a02"/><p xml:id="pZW01p0223a0201">然諸衆生有種種性，或軟煩惱，或利煩惱。軟煩惱者，要先發
<lb ed="ZW" n="0223a03"/>起虛妄分別，然後煩惱方現在前。利煩惱者，不待分別，境纔相
<lb ed="ZW" n="0223a04"/>順，煩惱便起。由此道理，或有先起染汚餘識。<anchor xml:id="nkr_note_orig_0223001" n="0223001"/></p>
<lb ed="ZW" n="0223a05"/><p xml:id="pZW01p0223a0501">如前所說，七心界約相應通其三種；法界通四種善、三種不
<lb ed="ZW" n="0223a06"/>善、四種無記；色、聲二界約等起通三<anchor xml:id="nkr_note_orig_0223002" n="0223002"/>。如是等義，許極成立。</p></cb:div>
<lb ed="ZW" n="0223a07"/><cb:div type="orig"><p xml:id="pZW01p0223a0701">論：已說「善」等<anchor xml:id="nkr_note_orig_0223003" n="0223003"/>，十八界中<anchor xml:id="nkr_note_orig_0223004" n="0223004"/>幾欲界繫？幾<anchor xml:id="nkr_note_orig_0223005" n="0223005"/>色界繫？幾
<lb ed="ZW" n="0223a08"/>無色界繫<anchor xml:id="nkr_note_orig_0223006" n="0223006"/>？</p>
<lb ed="ZW" n="0223a09"/><p xml:id="pZW01p0223a0901">頌曰<anchor xml:id="nkr_note_orig_0223007" n="0223007"/>：</p><lg type="regular" xml:id="lgZW01p0223a0903"><l>欲界繫十八，</l><l>色界繫十四，</l>
<lb ed="ZW" n="0223a10"/><l>除香味二識，</l><l>無色繫後三。</l></lg>
<lb ed="ZW" n="0223a11"/><p xml:id="pZW01p0223a1101">論曰：繫謂繫屬，卽被<anchor xml:id="nkr_note_orig_0223008" n="0223008"/>縛義。欲界所繫，具足十八；色界所
<lb ed="ZW" n="0223a12"/>繫，唯十四種，除香、味境及鼻、舌識。除香味者，段食性故。離段
<lb ed="ZW" n="0223a13"/>食慾，方得生彼。除鼻、舌識，無所緣故。若爾，觸界於彼應無。
<lb ed="ZW" n="0223a14"/>如香、味境段食性故，彼所有觸非段食性。若爾，香、味類亦應然。
<lb ed="ZW" n="0223a15"/>香、味離食，無別受用。觸有別用，持根、衣<anchor xml:id="nkr_note_orig_0223009" n="0223009"/>等。彼離食慾，香、
<lb ed="ZW" n="0223a16"/>味無用。有根、衣<anchor xml:id="nkr_note_orig_0223010" n="0223010"/>等，故觸非無。</p></cb:div>
<pb ed="ZW" xml:id="ZW01.0007.0224a" n="0224a"/>
<lb ed="ZW" n="0224a01"/><cb:div type="commentary"><p xml:id="pZW01p0224a0101">釋曰：此十八界，欲界具有，無有一界不屬欲界。故論云：「欲
<lb ed="ZW" n="0224a02"/>界所繫，具足十八。」言「繫」者，是非離義。爲欲貪繫，不得生離。
<lb ed="ZW" n="0224a03"/>論自釋云：「繫謂繫屬，卽被<anchor xml:id="nkr_note_orig_0224001" n="0224001"/>縛義。」於欲界中雖具十八，然十八
<lb ed="ZW" n="0224a04"/>中法，非盡屬欲界，無漏無爲不繫欲<anchor xml:id="nkr_note_orig_0224002" n="0224002"/>界故。</p>
<lb ed="ZW" n="0224a05"/><p xml:id="pZW01p0224a0501">色界所繫有其十四，於十八中，除香味二境、鼻舌二識。何故
<lb ed="ZW" n="0224a06"/>彼中無其香、味？答：此唯段食性故。彼無段食，故無香、味。</p>
<lb ed="ZW" n="0224a07"/><p xml:id="pZW01p0224a0701">彼中何以無段食耶？答：彼無用故，如無色界。</p>
<lb ed="ZW" n="0224a08"/><p xml:id="pZW01p0224a0801">色於彼何以不須段食？論自釋云：「離段食慾，方得生彼」，是
<lb ed="ZW" n="0224a09"/>以不須。如離色已，生無色界。</p>
<lb ed="ZW" n="0224a10"/><p xml:id="pZW01p0224a1001">又彼何以無鼻、舌識？論自釋云「無所緣故」。無所緣境，識
<lb ed="ZW" n="0224a11"/>不生故。如無色界，眼、耳等識，無其境故，識亦不起。無香、味
<lb ed="ZW" n="0224a12"/>因，義未具故。</p>
<lb ed="ZW" n="0224a13"/><p xml:id="pZW01p0224a1301">復起問云：「若爾，觸<anchor xml:id="nkr_note_orig_0224003" n="0224003"/>界於彼應無，如香、味境，段食性故。」
<lb ed="ZW" n="0224a14"/>答云：觸界若唯段食性者，誠如所難。以觸有二：段食性、非段食。
<lb ed="ZW" n="0224a15"/>非段食性者，何妨彼有？論自釋云：「彼所有觸，非段食性。」</p>
<lb ed="ZW" n="0224a16"/><p xml:id="pZW01p0224a1601">又問：「若爾，香、味類亦應然。」如觸，有是段食性，有非段食
<lb ed="ZW" n="0224a17"/>性。香之與味，亦應如是，有是段食、非段食故。非段食性者，色
<lb ed="ZW" n="0224a18"/>界應有。答：此難不齊。香、味二界，離於段食，更無別用；觸離段
<lb ed="ZW" n="0224a19"/>食，更有<anchor xml:id="nkr_note_orig_0224004" n="0224004"/>別用。然香、味境，離段食無，可爾無過。觸卽不爾，
<lb ed="ZW" n="0224a20"/>離段食外，更有<anchor xml:id="nkr_note_orig_0224005" n="0224005"/>別用，以能爲彼色界根依，謂四大種，卽此大種
<lb ed="ZW" n="0224a21"/>名之爲觸。若色界無觸，應無大種；旣無大種，卽無所造；旣無能、
<pb ed="ZW" xml:id="ZW01.0007.0225a" n="0225a"/>
<lb ed="ZW" n="0225a01"/>所造色，應同無色，不名色界。</p>
<lb ed="ZW" n="0225a02"/><p xml:id="pZW01p0225a0201">所言「持」者，彼色界天有所居宮殿、所依地等，行住坐臥，必
<lb ed="ZW" n="0225a03"/>有觸對宮殿等故。</p>
<lb ed="ZW" n="0225a04"/><p xml:id="pZW01p0225a0401">言「衣」者，色界中有，尙與衣俱；豈況本天，無衣裸露<anchor xml:id="nkr_note_orig_0225001" n="0225001"/>？旣
<lb ed="ZW" n="0225a05"/>有衣服，卽有聚集，可秤輕重，所造觸生。香、味不然，故彼非有。</p>
<lb ed="ZW" n="0225a06"/><p xml:id="pZW01p0225a0601">然觸於彼更有別用，具三因故，如上所說：持義、根所依義及
<lb ed="ZW" n="0225a07"/>衣義等，故觸非無。</p></cb:div>
<lb ed="ZW" n="0225a08"/><cb:div type="orig"><p xml:id="pZW01p0225a0801">論：有餘師說，住此依彼靜慮、等至，見色、聞聲、輕安俱起，有
<lb ed="ZW" n="0225a09"/>殊勝觸，攝益於身。是故此三，生彼靜慮，猶相隨逐。香、味不爾，
<lb ed="ZW" n="0225a10"/>故在彼無。</p></cb:div>
<lb ed="ZW" n="0225a11"/><cb:div type="commentary"><p xml:id="pZW01p0225a1101">釋曰：言「餘師」者，謂卽大德室唎羅多。說如是意，謂住此界
<lb ed="ZW" n="0225a12"/>修彼定者，生彼界已，亦同因中所修得定。謂修定者，約其靜定，
<lb ed="ZW" n="0225a13"/>發天眼、耳，見色、聞聲，有輕安俱殊勝觸。殊勝觸界，攝益於身。
<lb ed="ZW" n="0225a14"/>故知生彼靜慮亦有此三，謂見色、聞聲、輕安俱觸。香、味二境，修
<lb ed="ZW" n="0225a15"/>定之者，因中無用，故生彼界，香、味亦無。</p></cb:div>
<lb ed="ZW" n="0225a16"/><cb:div type="orig"><p xml:id="pZW01p0225a1601">論：若爾，鼻、舌彼應非有。如香、味境，彼<anchor xml:id="nkr_note_orig_0225002" n="0225002"/>無用故。</p></cb:div>
<lb ed="ZW" n="0225a17"/><cb:div type="commentary"><p xml:id="pZW01p0225a1701">釋曰：此中論主於尊者室唎羅多所說更無徵斥，將欲出彼毗
<lb ed="ZW" n="0225a18"/>婆沙師所說之過，故復論云：若如是者，鼻、舌二根，彼應非有。如
<lb ed="ZW" n="0225a19"/>香、味境，彼無用故。</p>
<lb ed="ZW" n="0225a20"/><p xml:id="pZW01p0225a2001">毗婆沙師立量云：色界無香、味（宗），彼無用故（因），如女、男
<lb ed="ZW" n="0225a21"/>根之境（喩）。此中毗婆沙師約體有無，及有用、無用爲因。言若
<lb ed="ZW" n="0225a22"/>有其用卽有，無所用卽無，故論非之。若以無用故爲因者，卽鼻、
<lb ed="ZW" n="0225a23"/>舌二根，彼應非有。不能與識爲其依故，不緣境故。此中因有不
<lb ed="ZW" n="0225a24"/>定過：爲如香、味，彼無用故，彼界無耶？爲如鼻、舌，彼無用故，彼
<pb ed="ZW" xml:id="ZW01.0007.0226a" n="0226a"/>
<lb ed="ZW" n="0226a01"/>界有耶？毗婆沙師救彼因云：</p></cb:div>
<lb ed="ZW" n="0226a02"/><cb:div type="orig"><p xml:id="pZW01p0226a0201">論：不爾。二根於彼有用，謂起言說，及莊嚴身。</p></cb:div>
<lb ed="ZW" n="0226a03"/><cb:div type="commentary"><p xml:id="pZW01p0226a0301">釋曰：毗婆沙師立量救云：彼色界中有鼻、舌根（宗），彼有用
<lb ed="ZW" n="0226a04"/>故（因），猶如眼根（喩）。彼中鼻、舌如何有用？有二種用：一者起
<lb ed="ZW" n="0226a05"/>言說，二爲莊嚴身。若無此二，身不端嚴，及不能起言說等故，是
<lb ed="ZW" n="0226a06"/>以二<anchor xml:id="nkr_note_orig_0226001" n="0226001"/>根決定有用。</p>
<lb ed="ZW" n="0226a07"/><p xml:id="pZW01p0226a0701">論主難云：雖說鼻、舌有用之因，此亦不定。</p></cb:div>
<lb ed="ZW" n="0226a08"/><cb:div type="orig"><p xml:id="pZW01p0226a0801">論：若爲嚴身及起說用，但須依處，何用二根？</p></cb:div>
<lb ed="ZW" n="0226a09"/><cb:div type="commentary"><p xml:id="pZW01p0226a0901">釋曰：如婆沙師說二用因，是則但約二根依處，不在其根。以
<lb ed="ZW" n="0226a10"/>莊嚴身及起言說，唯要依處，何用根爲？根是淨淸色，非現量得，
<lb ed="ZW" n="0226a11"/>何能嚴身及起言說？爲如鼻、舌依處，有嚴身用故，應是有耶？爲
<lb ed="ZW" n="0226a12"/>如二根，無嚴身等用故，彼應無耶？彼復救云：</p></cb:div>
<lb ed="ZW" n="0226a13"/><cb:div type="orig"><p xml:id="pZW01p0226a1301">論：如無男根，亦無依處；二根無者，依處亦無。</p></cb:div>
<lb ed="ZW" n="0226a14"/><cb:div type="commentary"><p xml:id="pZW01p0226a1401">釋曰：毗婆沙師意，欲成立有用因，故引證救云：若離於根，無
<lb ed="ZW" n="0226a15"/>別依處；要定有根，方有依處。言依處有用者，卽是根有用義。猶
<lb ed="ZW" n="0226a16"/>如男根。彼無男根亦無依處，明知彼有鼻、舌根故，方有依處。依
<lb ed="ZW" n="0226a17"/>處有用，定知根亦有用。</p>
<lb ed="ZW" n="0226a18"/><p xml:id="pZW01p0226a1801">又，非色界中，離鼻、舌二根有別依（宗），與根爲依處故（因），
<lb ed="ZW" n="0226a19"/>猶如男根依處（喩）。論主將出喩中之過，故復論云：</p></cb:div>
<lb ed="ZW" n="0226a20"/><cb:div type="orig"><p xml:id="pZW01p0226a2001">論：於彼可無男根依處，彼無用故。鼻、舌依處，彼有用故，離
<lb ed="ZW" n="0226a21"/>根應有。</p></cb:div>
<lb ed="ZW" n="0226a22"/><cb:div type="commentary"><p xml:id="pZW01p0226a2201">釋曰：此中法喩不齊。男根依處，彼無用故，無亦不妨；鼻、舌
<lb ed="ZW" n="0226a23"/>依處，彼有用故，離根應有。鼻、舌依處，彼卽有用，男根依處，彼
<lb ed="ZW" n="0226a24"/>無用故，故汝所引法喩不齊。</p>
<lb ed="ZW" n="0226a25"/><p xml:id="pZW01p0226a2501">毗婆沙師復救前量義云：非無用故，彼法定無。其理云何？</p></cb:div>
<pb ed="ZW" xml:id="ZW01.0007.0227a" n="0227a"/>
<lb ed="ZW" n="0227a01"/><cb:div type="orig"><p xml:id="pZW01p0227a0101">論：有雖無用而有根生，如<anchor xml:id="nkr_note_orig_0227001" n="0227001"/>處胞胎定當死者。</p></cb:div>
<lb ed="ZW" n="0227a02"/><cb:div type="commentary"><p xml:id="pZW01p0227a0201">釋曰：此中意云：非無用者便言非有，有雖無用而立有者。
<lb ed="ZW" n="0227a03"/>如<anchor xml:id="nkr_note_orig_0227002" n="0227002"/>處胞胎定當死者，雖意無用，豈便無根？如是應知：色界之
<lb ed="ZW" n="0227a04"/>中，鼻、舌二根雖無其用，何妨彼有？故前所難以無用故彼非
<lb ed="ZW" n="0227a05"/>有者，理定不然。論主復云：</p></cb:div>
<lb ed="ZW" n="0227a06"/><cb:div type="orig"><p xml:id="pZW01p0227a0601">論：有雖無用，而非無因。</p></cb:div>
<lb ed="ZW" n="0227a07"/><cb:div type="commentary"><p xml:id="pZW01p0227a0701">釋曰：此論主破婆沙師義：雖有無用而得生者，非定無因，以
<lb ed="ZW" n="0227a08"/>有爲法必有因故。如胞胎中定當死者，彼雖無用而亦有故。於彼
<lb ed="ZW" n="0227a09"/>色界，鼻、舌二根非但無用，亦無別因，故不成例。毗婆沙師徵論主云：</p></cb:div>
<lb ed="ZW" n="0227a10"/><cb:div type="orig"><p xml:id="pZW01p0227a1001">論<anchor xml:id="nkr_note_orig_0227003" n="0227003"/>：彼從何因得有根起？</p></cb:div>
<lb ed="ZW" n="0227a11"/><cb:div type="commentary"><p xml:id="pZW01p0227a1101">釋曰：此之意云：彼處胞胎定當死者，何別因許有根起，色界
<lb ed="ZW" n="0227a12"/>鼻、舌不許別因？論主答云：</p></cb:div>
<lb ed="ZW" n="0227a13"/><cb:div type="orig"><p xml:id="pZW01p0227a1301">論：於根有愛，發殊勝業。若離境愛，於根定然。彼離境貪，
<lb ed="ZW" n="0227a14"/>應無鼻、舌。</p></cb:div>
<lb ed="ZW" n="0227a15"/><cb:div type="commentary"><p xml:id="pZW01p0227a1501">釋曰：此論主出彼胞胎定當死者根起之因：「於根有愛，造殊
<lb ed="ZW" n="0227a16"/>勝業」，此業是彼根起之因。若言色界於根有愛，理定不然。彼於
<lb ed="ZW" n="0227a17"/>香、味不生貪故。於境旣爾，於根定然。故離境貪，應無鼻、舌。
<lb ed="ZW" n="0227a18"/>以於此中無根、境愛。胞胎死者，由愛生根。理旣不齊，故不成
<lb ed="ZW" n="0227a19"/>例。要受前境貪愛其根，不緣受境，卽無根愛。如離淫觸，卽無男
<lb ed="ZW" n="0227a20"/>根。如是色界旣無根愛起業之因，故鼻、舌根定應非有。由是此
<lb ed="ZW" n="0227a21"/>說，其理極成。故立量云：色界定無<anchor xml:id="nkr_note_orig_0227004" n="0227004"/>鼻、舌二根（宗），無根起之
<pb ed="ZW" xml:id="ZW01.0007.0228a" n="0228a"/>
<lb ed="ZW" n="0228a01"/>（因），彼非有故（因），猶如男根（喩）。根喩或如無種之芽<anchor xml:id="nkr_note_orig_0228001" n="0228001"/>。論主
<lb ed="ZW" n="0228a02"/>極彼毗婆沙師，重設難云：</p></cb:div>
<lb ed="ZW" n="0228a03"/><cb:div type="orig"><p xml:id="pZW01p0228a0301">論：或應許彼男根亦生。</p></cb:div>
<lb ed="ZW" n="0228a04"/><cb:div type="commentary"><p xml:id="pZW01p0228a0401">釋曰：此中意云：鼻、舌二根於彼無用，尙猶許有，男根於彼雖
<lb ed="ZW" n="0228a05"/>卽無用，何妨亦生？以婆沙師宗云：色界有情相續，與鼻、舌根俱
<lb ed="ZW" n="0228a06"/>生（宗），是色根故（因），如欲界有情相續（喩<anchor xml:id="nkr_note_orig_0228002" n="0228002"/>）。論主出彼因、喩
<lb ed="ZW" n="0228a07"/>之過，故引男根難云：男根亦是色根，欲界有情相續亦有，故極令
<lb ed="ZW" n="0228a08"/>色界應有。</p></cb:div>
<lb ed="ZW" n="0228a09"/><cb:div type="orig"><p xml:id="pZW01p0228a0901">論：若謂不生，由醜陋者，</p></cb:div>
<lb ed="ZW" n="0228a10"/><cb:div type="commentary"><p xml:id="pZW01p0228a1001">釋曰：毗婆沙師若云：鼻、舌雖有，然非醜陋；男根若生，身卽
<lb ed="ZW" n="0228a11"/>醜陋者，論主云：此亦不然。</p></cb:div>
<lb ed="ZW" n="0228a12"/><cb:div type="orig"><p xml:id="pZW01p0228a1201">論：陰藏隱密，何容醜陋？</p></cb:div>
<lb ed="ZW" n="0228a13"/><cb:div type="commentary"><p xml:id="pZW01p0228a1301">釋曰：論主<anchor xml:id="nkr_note_orig_0228003" n="0228003"/>非婆沙師。以彼宗云：非男根於色界有（宗），
<lb ed="ZW" n="0228a14"/>以醜陋故（因），如眇、跛者（喩）。論主出此因不定過云：「陰藏隱
<lb ed="ZW" n="0228a15"/>密，何容醜陋？」如諸佛及輪王等陰藏，有何醜陋？</p>
<lb ed="ZW" n="0228a16"/><p xml:id="pZW01p0228a1601">阿闍梨衆賢云：色界之中，離根愛故，男根不生。由離根愛，
<lb ed="ZW" n="0228a17"/>依處亦無。此中何因作如是執？若離境愛，根愛亦無；非根愛無，
<lb ed="ZW" n="0228a18"/>處愛亦離。根與依處，鄰逼而生。境界不然，如何倒執？男根依
<lb ed="ZW" n="0228a19"/>處於彼不生，卽顯男根於彼離愛。旣許鼻、舌依<anchor xml:id="nkr_note_orig_0228004" n="0228004"/>處彼生，故知
<lb ed="ZW" n="0228a20"/>二根彼愛未離，故不應執彼離根愛未離處愛。理如前說。<anchor xml:id="nkr_note_orig_0228005" n="0228005"/></p>
<pb ed="ZW" xml:id="ZW01.0007.0229a" n="0229a"/>
<lb ed="ZW" n="0229a01"/><p xml:id="pZW01p0229a0101">彼說不然，但離根愛，未離依處，亦無過失。猶如識依。如第
<lb ed="ZW" n="0229a02"/>二禪已上，離眼等五識愛故，無其五識，然彼識依處猶在。此亦如
<lb ed="ZW" n="0229a03"/>是，但無其根，何妨於彼有其依處。</p>
<lb ed="ZW" n="0229a04"/><p xml:id="pZW01p0229a0401">又衆賢云：又，眼等根互相繫屬。見諸啞者，多分耳聾；塗足、
<lb ed="ZW" n="0229a05"/>不塗，眼便明昧；齊輪塗潑，津潤於唇；拔鼻中毛，眼中落淚。諸如
<lb ed="ZW" n="0229a06"/>是等，其類實繁，故知諸根更相損益。勿令眼等諸用微故，鼻、舌
<lb ed="ZW" n="0229a07"/>根色界定有。<anchor xml:id="nkr_note_orig_0229001" n="0229001"/></p>
<lb ed="ZW" n="0229a08"/><p xml:id="pZW01p0229a0801">此亦非理。以此但是毗婆沙語，非經部宗。經部不許眼等諸
<lb ed="ZW" n="0229a09"/>根互相繫屬。此是隨一不成之過。又，色界天諸根淸淨，豈有諸
<lb ed="ZW" n="0229a10"/>根更相損益？故所引例，無相繫屬，義皆不成。恐其文廣，是故不
<lb ed="ZW" n="0229a11"/>然一一叙破。</p></cb:div>
<lb ed="ZW" n="0229a12"/><cb:div type="orig"><p xml:id="pZW01p0229a1201">論：又諸根生，非由有用，若有因力，無用亦生。男根於<anchor xml:id="nkr_note_orig_0229002" n="0229002"/>彼
<lb ed="ZW" n="0229a13"/>雖爲醜陋，設許有因<anchor xml:id="nkr_note_orig_0229003" n="0229003"/>，於彼應起。男根非有，鼻、舌應無。</p></cb:div>
<lb ed="ZW" n="0229a14"/><cb:div type="commentary"><p xml:id="pZW01p0229a1401">釋曰：此卽論主重破有宗。婆沙宗主云：男根<anchor xml:id="nkr_note_orig_0229004" n="0229004"/>有用方生
<lb ed="ZW" n="0229a15"/>（宗），有淫觸用故（因），猶如女根（喩）。論出有用因過，故作如是
<lb ed="ZW" n="0229a16"/>言：「又諸根生，非由有用，若有因力，無用亦生。」如陰藏等，是大
<lb ed="ZW" n="0229a17"/>人相。無經論說色界諸天<anchor xml:id="nkr_note_orig_0229005" n="0229005"/>有大人相。男根於彼雖有<anchor xml:id="nkr_note_add_0229a1701" n="0229a1701"/><anchor xml:id="beg0229a1701" n="0229a1701"/>醜<anchor xml:id="end0229a1701"/>陋，設
<lb ed="ZW" n="0229a18"/>有因者，彼亦應生。以彼無因，是故不起。鼻、舌亦爾，彼無因力，
<lb ed="ZW" n="0229a19"/>理定應無。故立量云：男根非由有用故有（宗），約因生故（因），
<pb ed="ZW" xml:id="ZW01.0007.0230a" n="0230a"/>
<lb ed="ZW" n="0230a01"/>如<anchor xml:id="nkr_note_orig_0230001" n="0230001"/>眇、跛<anchor xml:id="nkr_note_orig_0230002" n="0230002"/>者（喩）。毗婆沙師引契經證成前說，云：</p></cb:div>
<lb ed="ZW" n="0230a02"/><cb:div type="orig"><p xml:id="pZW01p0230a0201">論：若爾便違<anchor xml:id="nkr_note_orig_0230003" n="0230003"/>契經所說：彼無支缺不滅諸根<anchor xml:id="nkr_note_orig_0230004" n="0230004"/>。</p></cb:div>
<lb ed="ZW" n="0230a03"/><cb:div type="commentary"><p xml:id="pZW01p0230a0301">釋曰：言「支缺」者，是依處。「不滅」者，是諸根。或「支缺」
<lb ed="ZW" n="0230a04"/>者，是根等無損害義。「不滅」者，諸根具義。此中意云：如契經
<lb ed="ZW" n="0230a05"/>說：色界諸天根無缺滅。以彼鼻、舌二根有故，所以世尊作如是
<lb ed="ZW" n="0230a06"/>言<anchor xml:id="nkr_note_orig_0230005" n="0230005"/>。論主破云：</p></cb:div>
<lb ed="ZW" n="0230a07"/><cb:div type="orig"><p xml:id="pZW01p0230a0701">論：隨彼<anchor xml:id="nkr_note_orig_0230006" n="0230006"/>諸根應可有者說爲不滅，何所相違！若不許然，
<lb ed="ZW" n="0230a08"/>男根應有。</p></cb:div>
<lb ed="ZW" n="0230a09"/><cb:div type="commentary"><p xml:id="pZW01p0230a0901">釋曰：意云此亦不違契經。契經唯約彼應有根言無缺滅，非
<lb ed="ZW" n="0230a10"/>一切根。契經若約欲界諸根如是說者，於彼亦應兼有男根，乃名
<lb ed="ZW" n="0230a11"/>無滅，何故偏標鼻、舌，不說男根？故所引經亦不應理<anchor xml:id="nkr_note_orig_0230007" n="0230007"/>。諸瑜
<lb ed="ZW" n="0230a12"/>伽<anchor xml:id="nkr_note_orig_0230008" n="0230008"/>師評此義云：</p></cb:div>
<lb ed="ZW" n="0230a13"/><cb:div type="orig"><p xml:id="pZW01p0230a1301">論：如是說者，鼻、舌二根於彼非無，但無香、味，以六根愛
<lb ed="ZW" n="0230a14"/>依<anchor xml:id="nkr_note_orig_0230009" n="0230009"/>內身生，非依境界而得現起；其男根愛依<anchor xml:id="nkr_note_orig_0230010" n="0230010"/>淫觸生，淫觸彼
<lb ed="ZW" n="0230a15"/>無，男根非有。故<anchor xml:id="nkr_note_orig_0230011" n="0230011"/>於色界，十八界中唯十四種，理得成立。</p></cb:div>
<pb ed="ZW" xml:id="ZW01.0007.0231a" n="0231a"/>
<lb ed="ZW" n="0231a01"/><cb:div type="commentary"><p xml:id="pZW01p0231a0101">釋曰：此師意云：非諸經證皆以因明以<anchor xml:id="nkr_note_orig_0231001" n="0231001"/>爲定量，是故不應
<lb ed="ZW" n="0231a02"/>全彼義。以六根愛約我而有，總約六根故，非別約一、二、三等。
<lb ed="ZW" n="0231a03"/>此非於境而得現起，所言境有卽有，境無卽無。此是我愛。若色
<lb ed="ZW" n="0231a04"/>根斷，餘<anchor xml:id="nkr_note_orig_0231002" n="0231002"/>五亦斷；若有之時，皆具足有。若如是者，彼男根愛，
<lb ed="ZW" n="0231a05"/>何妨亦約我愛而<anchor xml:id="nkr_note_orig_0231003" n="0231003"/>有？對此義故，瑜伽<anchor xml:id="nkr_note_orig_0231004" n="0231004"/>者云：男根之愛，一向
<lb ed="ZW" n="0231a06"/>依境而生。誰有淫愛，而彼造作生男根業，非是我愛。故於色界，
<lb ed="ZW" n="0231a07"/>十八界中，唯十四種理得成立。</p></cb:div>
<lb ed="ZW" n="0231a08"/><cb:div type="orig"><p xml:id="pZW01p0231a0801">論：無色界繫唯有後三，所謂意界<anchor xml:id="nkr_note_orig_0231005" n="0231005"/>、法界<anchor xml:id="nkr_note_orig_0231006" n="0231006"/>及意識界。要離
<lb ed="ZW" n="0231a09"/>色、欲於彼得生，故無色中無十色界；依緣無故，五識亦無。故唯
<lb ed="ZW" n="0231a10"/>後三，無色界繫。</p></cb:div>
<lb ed="ZW" n="0231a11"/><cb:div type="commentary"><p xml:id="pZW01p0231a1101">釋曰：如論可知。</p></cb:div>
<lb ed="ZW" n="0231a12"/><cb:div type="orig"><p xml:id="pZW01p0231a1201">論：已說界繫。十八界中，幾有漏，幾無漏？</p>
<lb ed="ZW" n="0231a13"/><p xml:id="pZW01p0231a1301">頌曰：</p><lg xml:id="lgZW01p0231a1303"><l>意法意識通，</l><l>所餘<anchor xml:id="nkr_note_orig_0231007" n="0231007"/>唯有漏。</l></lg>
<lb ed="ZW" n="0231a14"/><p xml:id="pZW01p0231a1401">論曰：意及意識，道諦攝者，名爲無漏；餘<anchor xml:id="nkr_note_orig_0231008" n="0231008"/>名有漏。法界若
<lb ed="ZW" n="0231a15"/>是道諦無爲，名爲無漏；餘<anchor xml:id="nkr_note_orig_0231009" n="0231009"/>名有漏。餘<anchor xml:id="nkr_note_orig_0231010" n="0231010"/>十五界唯名有漏。</p></cb:div>
<lb ed="ZW" n="0231a16"/><cb:div type="commentary"><p xml:id="pZW01p0231a1601">釋曰：問：無學相續之中，五識旣無煩惱，其得亦無與此五識
<lb ed="ZW" n="0231a17"/>相應之惑，於聖道中先已知故，應名無漏，何以此中言是有漏？又
<pb ed="ZW" xml:id="ZW01.0007.0232a" n="0232a"/>
<lb ed="ZW" n="0232a01"/>十色界亦無煩惱，其<anchor xml:id="nkr_note_orig_0232001" n="0232001"/>得亦無此相應惑，亦非惑體，此於無學相
<lb ed="ZW" n="0232a02"/>續之中，亦應無漏，何以此中說爲有漏？</p>
<lb ed="ZW" n="0232a03"/><p xml:id="pZW01p0232a0301">答：有爲之中一向無漏者，唯十六行相相應受等，及此俱有得
<lb ed="ZW" n="0232a04"/>及相等隨轉無恚，此等皆得名爲無漏。此之五識，與其十六行相，
<lb ed="ZW" n="0232a05"/>爲俱有及隨轉色故，皆不得名爲無漏。如所問者，卽外非情，色、
<lb ed="ZW" n="0232a06"/>聲等法，亦應無漏？此無煩惱，其得亦無相應之惑，又非惑體，於
<lb ed="ZW" n="0232a07"/>聖道中皆亦已知，應爲無漏。由此理故，不應於中作如是問。
<lb ed="ZW" n="0232a08"/>論<anchor xml:id="nkr_note_orig_0232002" n="0232002"/>所說中，此無色所繫後之三界，卽說此爲有漏、無漏，無爲一
<lb ed="ZW" n="0232a09"/>向唯無漏<anchor xml:id="nkr_note_orig_0232003" n="0232003"/>，餘如論文。</p>
<lb ed="ZW" n="0232a10"/><p xml:id="pZW01p0232a1001">問：虛空、非擇，非是對治有漏之法，何以亦得名爲無漏？</p>
<lb ed="ZW" n="0232a11"/><p xml:id="pZW01p0232a1101">答：非婆沙宗□如是說能治有漏，說名無漏；不能對治有漏法
<lb ed="ZW" n="0232a12"/>者，不名無漏<anchor xml:id="nkr_note_orig_0232004" n="0232004"/>。若不爾者，世尊亦應名爲有<anchor xml:id="nkr_note_orig_0232005" n="0232005"/>漏，無漏解脫及勝
<lb ed="ZW" n="0232a13"/>進道應爲有漏，擇滅亦應非是無漏。但是證法，非對治故。唯無
<lb ed="ZW" n="0232a14"/>間道名爲無漏。是故不應作如是問。無漏之義，如前已釋。</p></cb:div>
<lb ed="ZW" n="0232a15"/><cb:div type="orig"><p xml:id="pZW01p0232a1501">論：如是已說有漏、無漏。十八界中，幾有尋有伺，幾無尋唯
<lb ed="ZW" n="0232a16"/>伺，幾無尋無伺？</p>
<lb ed="ZW" n="0232a17"/><p xml:id="pZW01p0232a1701">頌曰：</p><lg xml:id="lgZW01p0232a1703"><l>五識唯尋伺，</l><l>後三三餘無。</l></lg>
<lb ed="ZW" n="0232a18"/><p xml:id="pZW01p0232a1801">論曰：眼等五識有尋有伺，由與尋、伺恒共相應，以行相粗、外
<lb ed="ZW" n="0232a19"/>門轉故。顯義決定，故說「唯」言。</p></cb:div>
<lb ed="ZW" n="0232a20"/><cb:div type="commentary"><p xml:id="pZW01p0232a2001">釋曰：唯五識身決定唯是有尋有伺，故頌言「唯」。餘如論文。</p>
<lb ed="ZW" n="0232a21"/><p xml:id="pZW01p0232a2101">阿闍梨衆賢云：此五識身「恒與尋、伺共相應」者，經主釋言
<pb ed="ZW" xml:id="ZW01.0007.0233a" n="0233a"/>
<lb ed="ZW" n="0233a01"/>「以行相粗、外門轉故」。此因非理。現見意識內門轉時，亦常與
<lb ed="ZW" n="0233a02"/>彼共相應故。應作是釋：五識唯於尋、伺所隨地中而得有故，非於
<lb ed="ZW" n="0233a03"/>欲<anchor xml:id="nkr_note_orig_0233001" n="0233001"/>界、初靜慮中心、心所法，除尋與伺而有。不與尋、伺相應，
<lb ed="ZW" n="0233a04"/>何用外門爲因簡別？<anchor xml:id="nkr_note_orig_0233002" n="0233002"/></p>
<lb ed="ZW" n="0233a05"/><p xml:id="pZW01p0233a0501">彼難非理，此亦無過。尋、伺相<anchor xml:id="nkr_note_orig_0233003" n="0233003"/>應，名有尋有<anchor xml:id="nkr_note_orig_0233004" n="0233004"/>伺；若不相
<lb ed="ZW" n="0233a06"/>應，不得名爲有尋有伺。若與尋、伺相應之者，必行相粗及外門
<lb ed="ZW" n="0233a07"/>轉。雖梵天中，除中間禪，亦有尋、伺相應。意識是內門轉，少故
<lb ed="ZW" n="0233a08"/>不言。以多分皆是外門轉，故論所釋亦無有失。</p></cb:div>
<lb ed="ZW" n="0233a09"/><cb:div type="orig"><p xml:id="pZW01p0233a0901">論：「後三」，謂是意、法、意識，根、境、識中各居後故。此後三
<lb ed="ZW" n="0233a10"/>界皆通三品。意界、意識界及相應法界除尋與伺，若在欲界、初靜
<lb ed="ZW" n="0233a11"/>慮中，有尋有伺；靜慮中間，無尋唯伺；第二靜慮以<anchor xml:id="nkr_note_orig_0233005" n="0233005"/>上諸地，乃
<lb ed="ZW" n="0233a12"/>至有頂，無尋無伺。法界所攝非相應法，靜慮中間，伺亦如是。
<lb ed="ZW" n="0233a13"/>尋，一切時無尋唯伺，無第二尋故，但伺相應故。</p></cb:div>
<lb ed="ZW" n="0233a14"/><cb:div type="commentary"><p xml:id="pZW01p0233a1401">釋曰：此後三中，有二決定：一者決定通於三品，二者決定此
<lb ed="ZW" n="0233a15"/>三通三。何以言「後」？文居後故，次第學者最後知故，故名爲
<lb ed="ZW" n="0233a16"/>「後」。若在欲界、初靜慮中，除尋、伺體，餘相應法有尋有伺。意
<lb ed="ZW" n="0233a17"/>界、法界及意識界，皆通三界。初靜慮已上無尋，中間禪已上無
<lb ed="ZW" n="0233a18"/>伺。所以於欲界、初靜慮中三通三，非於餘地。此中何以除尋、伺
<lb ed="ZW" n="0233a19"/>體？雖於欲界、初靜慮中與相應法俱，然自體相應，是以除之。不
<lb ed="ZW" n="0233a20"/>相應法，不與尋、伺而共相應，是故簡言唯相應法，除法界中非相
<pb ed="ZW" xml:id="ZW01.0007.0234a" n="0234a"/>
<lb ed="ZW" n="0234a01"/>應行。相應法中除尋之與伺，餘相應法及意界、意識界，於中間禪
<lb ed="ZW" n="0234a02"/>無尋唯伺，中間禪已上乃至有頂，無尋無伺。如於欲界、初靜慮
<lb ed="ZW" n="0234a03"/>中，非相應法及中間禪伺無，皆無尋無伺。尋，一切時無尋唯伺，
<lb ed="ZW" n="0234a04"/>無第二尋故，但伺相應故。是唯第二<anchor xml:id="nkr_note_orig_0234001" n="0234001"/>品攝。尋，一切時不離於
<lb ed="ZW" n="0234a05"/>伺，故言唯伺。是以離伺無有尋起，而或離尋得有於伺。</p></cb:div>
<lb ed="ZW" n="0234a06"/><cb:div type="orig"><p xml:id="pZW01p0234a0601">論：伺在欲界、初靜慮中三品不收，應名何等？此應名曰無伺
<lb ed="ZW" n="0234a07"/>唯尋，無第二伺故，但尋相應故。由此故言有尋、伺地有四品法：
<lb ed="ZW" n="0234a08"/>一有尋有伺，謂除尋、伺，餘相應法；二無尋唯伺，謂卽是尋；三無
<lb ed="ZW" n="0234a09"/>尋無伺，謂卽一切非相應法；四無伺唯尋，謂卽是伺。</p></cb:div>
<lb ed="ZW" n="0234a10"/><cb:div type="commentary"><p xml:id="pZW01p0234a1001">釋曰：此何故問？經論之中唯說三品，謂有尋有伺、無尋唯
<lb ed="ZW" n="0234a11"/>伺、無尋無伺。不說第四品，三品卽應攝諸法盡。今於此中，伺於
<lb ed="ZW" n="0234a12"/>欲界、初靜慮中三品不收。且初品不收，此雖有尋而無其伺，以除
<lb ed="ZW" n="0234a13"/>自體無第二伺共相應故，初品不收。於第二品亦復不收，此與尋
<lb ed="ZW" n="0234a14"/>相應故，不得言無尋；復無餘伺共相應故，不得言唯伺，故第二品
<lb ed="ZW" n="0234a15"/>不收。第三品亦不收，以第三品是無尋無伺，此祇得爲無伺，不得
<lb ed="ZW" n="0234a16"/>爲無尋，故不收也。故起問云「應名何等」。論自答云：「此應名曰
<lb ed="ZW" n="0234a17"/>無伺唯尋，無第二伺故，但尋相應故。」爲第四品。此中論意，說三
<lb ed="ZW" n="0234a18"/>品者唯約一切地，非約一切法。三品攝一切地盡，攝一切法不盡。
<lb ed="ZW" n="0234a19"/>今約攝一切法，故應說第四品。因此論主引《對法》云：「有尋有伺
<lb ed="ZW" n="0234a20"/>地有<anchor xml:id="nkr_note_orig_0234002" n="0234002"/>四品法：一有尋有伺，謂除尋、伺，餘相應法。」「有尋有伺
<lb ed="ZW" n="0234a21"/>地」者，謂卽欲界及初靜慮。「謂除尋、伺餘相應法」者，除其自體，
<lb ed="ZW" n="0234a22"/>自體不與自體相應，無第二尋及第二伺共相應故，此爲初品。「二
<lb ed="ZW" n="0234a23"/>無尋唯伺，謂卽是尋」者，與伺相應故，無第二尋故，爲第二品。
<lb ed="ZW" n="0234a24"/>「三無尋無伺，謂卽一切非相應法」者，此以尋、伺無相應義，爲第
<pb ed="ZW" xml:id="ZW01.0007.0235a" n="0235a"/>
<lb ed="ZW" n="0235a01"/>三品。「四無尋唯伺，謂卽是伺」者，與尋相應故，無第二伺故，爲
<lb ed="ZW" n="0235a02"/>第四品。</p>
<lb ed="ZW" n="0235a03"/><p xml:id="pZW01p0235a0301">阿闍梨衆賢云：豈不經主言無第二尋故，設有第二，許相應
<lb ed="ZW" n="0235a04"/>耶？有第二，受而不相應。無<anchor xml:id="nkr_note_orig_0235001" n="0235001"/>第二言，非爲定證。此但應言自
<lb ed="ZW" n="0235a05"/>體不與自體相應，義爲明顯。<anchor xml:id="nkr_note_orig_0235002" n="0235002"/></p>
<lb ed="ZW" n="0235a06"/><p xml:id="pZW01p0235a0601">今於此中不見有過，唯爲成立。別法與彼別法相應，彼聚之
<lb ed="ZW" n="0235a07"/>中無別尋故。故論主云無第二尋。有何過失？所言「有第二，受
<lb ed="ZW" n="0235a08"/>而不相應」者，雖有二，受非聚中。設一聚有，誰遮相應？是以一
<lb ed="ZW" n="0235a09"/>聚之中無有二故，故不相應。由是《論》善說此義：無第二尋。</p></cb:div>
<lb ed="ZW" n="0235a10"/><cb:div type="orig"><p xml:id="pZW01p0235a1001">論：餘十色界尋、伺俱無，常與尋、伺不相應故。</p></cb:div>
<lb ed="ZW" n="0235a11"/><cb:div type="commentary"><p xml:id="pZW01p0235a1101">釋曰：餘<anchor xml:id="nkr_note_orig_0235003" n="0235003"/>十色界，必定無伺。相應之義，在心、心所。此十
<lb ed="ZW" n="0235a12"/>是色，故不相應。是以論云「尋、伺俱無，常與尋、伺不相應故。」</p></cb:div>
<lb ed="ZW" n="0235a13"/><cb:div type="orig"><p xml:id="pZW01p0235a1301">論：若五識身有尋有伺，如何得說無分別耶？</p></cb:div>
<lb ed="ZW" n="0235a14"/><cb:div type="commentary"><p xml:id="pZW01p0235a1401">釋曰：此中尋是分別異名。五識決定與尋相應，如何說此爲
<lb ed="ZW" n="0235a15"/>無分別？又何處說爲分別，意識卽於餘處有，說爲有分別；義準五
<lb ed="ZW" n="0235a16"/>識，是無分別。未知有尋，何故有處名無分別，故有斯問。</p></cb:div>
<lb ed="ZW" n="0235a17"/><cb:div type="orig"><p xml:id="pZW01p0235a1701">論：頌曰：</p><lg type="regular" xml:id="lgZW01p0235a1704"><l>說五無分別，</l><l>由計度隨念，</l>
<lb ed="ZW" n="0235a18"/><l>以意地散慧，</l><l>意諸念爲體。</l></lg>
<lb ed="ZW" n="0235a19"/><p xml:id="pZW01p0235a1901">論曰：傳說分別略有三種：一自性分別，二計度分別，三隨念
<lb ed="ZW" n="0235a20"/>分別。由五識身雖有自性而無餘二，說無分別。如一足馬名爲無
<lb ed="ZW" n="0235a21"/>足。</p></cb:div>
<lb ed="ZW" n="0235a22"/><cb:div type="commentary"><p xml:id="pZW01p0235a2201">釋曰：此中何以爲傳說？言經部宗無自性分別，如《五蘊論》
<pb ed="ZW" xml:id="ZW01.0007.0236a" n="0236a"/>
<lb ed="ZW" n="0236a01"/>云：尋云何？謂心有尋求，是思慧之差別。此中意說，離心之外，
<lb ed="ZW" n="0236a02"/>無別尋體。三分別中，經部不許自性分別，由斯故置「傳說」之言。
<lb ed="ZW" n="0236a03"/>或餘處說八種分別，今此說三，論主不許，故云「傳說」。八種分別
<lb ed="ZW" n="0236a04"/>者，一自性，二差別，三總執，四義，五我所，六愛，七非愛，八彼俱
<lb ed="ZW" n="0236a05"/>相違。釋此名義，如《對法》第二、三分別中。五識唯有自性分別，
<lb ed="ZW" n="0236a06"/>而無計度、隨念分別。唯一分別，名無分別。如一匹<anchor xml:id="nkr_note_orig_0236001" n="0236001"/>馬，無其
<lb ed="ZW" n="0236a07"/>三足，唯有一足，無行步用，亦名無足。五識亦爾。</p>
<lb ed="ZW" n="0236a08"/><p xml:id="pZW01p0236a0801">問：若五識身唯一分別，故名無分別者，意識有時亦一分別，
<lb ed="ZW" n="0236a09"/>如二禪已上定中意識，彼中無尋，故彼無有自性分別；非散慧故，
<lb ed="ZW" n="0236a10"/>亦無計度。唯餘隨念一分別俱，是故亦應名無分別。</p>
<lb ed="ZW" n="0236a11"/><p xml:id="pZW01p0236a1101">答曰：雖有意識唯一分別，約意識類作如是說：意識有時具三
<lb ed="ZW" n="0236a12"/>分別，有時具二，有時有一。五識不爾，唯一非餘。是以意識名有
<lb ed="ZW" n="0236a13"/>分別，非五識也。</p></cb:div>
<lb ed="ZW" n="0236a14"/><cb:div type="orig"><p xml:id="pZW01p0236a1401">論：自性分別體唯是尋，後心所中自當辯釋。餘二分別，如其
<lb ed="ZW" n="0236a15"/>次第，意地散慧、諸念爲體。散謂非定，意識相應散慧，名爲計度
<lb ed="ZW" n="0236a16"/>分別。若定若散意識相應諸念，名爲隨念分別。</p></cb:div>
<lb ed="ZW" n="0236a17"/><cb:div type="commentary"><p xml:id="pZW01p0236a1701">釋曰：「散謂非定」者，是別別緣，非一境轉，此是聞慧<anchor xml:id="nkr_note_orig_0236002" n="0236002"/>、思
<lb ed="ZW" n="0236a18"/>慧、生得慧攝。此何以得計度之名？隨彼彼名計度而轉，謂隨色、
<lb ed="ZW" n="0236a19"/>受、想<anchor xml:id="nkr_note_orig_0236003" n="0236003"/>、行等名。定中修慧，此卽離名不隨名轉，所以不名計度
<lb ed="ZW" n="0236a20"/>分別。所以五識相應之慧不得計度分別之名，不緣名故。約心粗
<lb ed="ZW" n="0236a21"/>相自性分別，故名爲尋。</p>
<lb ed="ZW" n="0236a22"/><p xml:id="pZW01p0236a2201">阿闍梨衆賢云：夫分別者，推求行想，故說尋名<anchor xml:id="nkr_note_orig_0236004" n="0236004"/>自性分別。
<pb ed="ZW" xml:id="ZW01.0007.0237a" n="0237a"/>
<lb ed="ZW" n="0237a01"/>簡擇明記，行似順尋，故分別名亦通慧、念。由此三行差別攝持，
<lb ed="ZW" n="0237a02"/>皆令於境明了轉異。於已了境遮簡行生，故分別名不通於想；於
<lb ed="ZW" n="0237a03"/>未了境不能印持，故分別名不通勝解。<anchor xml:id="nkr_note_orig_0237001" n="0237001"/></p>
<lb ed="ZW" n="0237a04"/><p xml:id="pZW01p0237a0401">理未必然。諸心所法依緣、行相、時事等故，於境齊轉，甚難
<lb ed="ZW" n="0237a05"/>分別。今獨如何說尋名爲自性分別？理極難<anchor xml:id="nkr_note_orig_0237002" n="0237002"/>通。今於此中未
<lb ed="ZW" n="0237a06"/>釋心所，後至其次當卽廣明。故論主云「心所法中自當辯釋」。計
<lb ed="ZW" n="0237a07"/>度分別、隨念分別下無釋處，故此應明。慧有二種，謂五識俱及意
<lb ed="ZW" n="0237a08"/>識俱。意識俱者，復有二種，謂定與散。言意地者，卽簡五識；散
<lb ed="ZW" n="0237a09"/>者簡定。定中之慧不爲計度，如前已釋。念亦有二，謂二：五識俱
<lb ed="ZW" n="0237a10"/>及意識俱。此中意言，簡五識俱諸念，攝定、散二位。以定、散位
<lb ed="ZW" n="0237a11"/>於所緣境明記用同，不隨名轉，其義亦同，是以總名隨念分別。五
<lb ed="ZW" n="0237a12"/>識俱念以不明利，差別用微，故不得名隨念分別。</p>
<lb ed="ZW" n="0237a13"/><p xml:id="pZW01p0237a1301">若在欲界及初靜慮不定意識，具三分別；若初靜慮在定意識，
<lb ed="ZW" n="0237a14"/>及上散心，各二分別；上地意識若在定中，及五識身，各一分別。<anchor xml:id="nkr_note_orig_0237003" n="0237003"/></p></cb:div>
<lb ed="ZW" n="0237a15"/><cb:div type="orig"><p xml:id="pZW01p0237a1501">論：如是已說有尋、伺等。十八界中，幾有所緣，幾無所緣？
<lb ed="ZW" n="0237a16"/>幾有執受，幾無執受？</p>
<lb ed="ZW" n="0237a17"/><p xml:id="pZW01p0237a1701">頌曰：</p><lg type="regular" xml:id="lgZW01p0237a1703"><l>七心法界半，</l><l>有所緣餘無；</l>
<lb ed="ZW" n="0237a18"/><l>前八界及聲，</l><l>無執受餘二。</l></lg>
<lb ed="ZW" n="0237a19"/><p xml:id="pZW01p0237a1901">論曰：六識、意界及法界攝諸心所法，名有<anchor xml:id="nkr_note_orig_0237004" n="0237004"/>所緣，能取境
<pb ed="ZW" xml:id="ZW01.0007.0238a" n="0238a"/>
<lb ed="ZW" n="0238a01"/>故。餘十色界及法界攝不相應法，名無所緣，義準成故。</p></cb:div>
<lb ed="ZW" n="0238a02"/><cb:div type="commentary"><p xml:id="pZW01p0238a0201">釋曰：七心界及法界一分，決定皆是有所緣。「有所緣」者，有
<lb ed="ZW" n="0238a03"/>所緣故，名爲所緣。所緣者何？所緣、所行及與境，名雖差別，其
<lb ed="ZW" n="0238a04"/>義並同。言「法界半」者，謂卽此中法界所攝諸心所法。言「餘無」
<lb ed="ZW" n="0238a05"/>者，卽七心界及法界一分之餘，十色界及法界一分不相應法，定無
<lb ed="ZW" n="0238a06"/>所緣。</p>
<lb ed="ZW" n="0238a07"/><p xml:id="pZW01p0238a0701">阿闍梨室唎羅多云：五識依緣俱非實有，極微一一不成所依
<lb ed="ZW" n="0238a08"/>所緣事故，衆微合成所依所緣事故。猶如盲者一一亦住無見色
<lb ed="ZW" n="0238a09"/>用，衆盲集聚見用亦無。如是極微，一一亦住無依緣用，衆多和集
<lb ed="ZW" n="0238a10"/>此用亦無。故處是假，唯界是實。<anchor xml:id="nkr_note_orig_0238001" n="0238001"/></p>
<lb ed="ZW" n="0238a11"/><p xml:id="pZW01p0238a1101">此中意云：五識依緣，皆非實有，以一一微不成依緣。非但一
<lb ed="ZW" n="0238a12"/>一不成依緣，縱令衆多極微和集，亦非依緣。唯此和集極微之中
<lb ed="ZW" n="0238a13"/>和合，以爲五識依緣。此之和合，復是假有，是故五識依之與緣，
<lb ed="ZW" n="0238a14"/>俱非實有。</p>
<lb ed="ZW" n="0238a15"/><p xml:id="pZW01p0238a1501">毗婆沙師云：五識不緣非實有境，和集極微爲所緣故。又五
<lb ed="ZW" n="0238a16"/>識身無分別故，不緣衆微和合爲境。非和合名別目<anchor xml:id="nkr_note_orig_0238002" n="0238002"/>少法可離
<lb ed="ZW" n="0238a17"/>分別，所見乃至所觸事成，以彼和合無別法故，唯是計度分別所
<lb ed="ZW" n="0238a18"/>取。五識無有計度功能，是故不緣和合爲境。卽諸極微和集<anchor xml:id="nkr_note_orig_0238003" n="0238003"/>
<lb ed="ZW" n="0238a19"/>安佈，恒爲五識生起依緣，無有極微，不和集<anchor xml:id="nkr_note_orig_0238004" n="0238004"/>故。設有極微不
<lb ed="ZW" n="0238a20"/>合集者，是彼類故，亦屬依緣。然五識身唯依和集爲所緣故，不緣
<pb ed="ZW" xml:id="ZW01.0007.0239a" n="0239a"/>
<lb ed="ZW" n="0239a01"/>彼起。猶如雖有過去、未來色等境界，以五識身准現境故，不緣彼
<lb ed="ZW" n="0239a02"/>起，雖不緣彼而五境攝。又眼識身不緣和合爲境，以靑等顯色應
<lb ed="ZW" n="0239a03"/>非實故。若眼識緣和合爲境，靑黃等覺應決定無，靑等不應和合
<lb ed="ZW" n="0239a04"/>故。若是和合，應非實有，是則顯色亦假非眞，無容眼識不取靑
<lb ed="ZW" n="0239a05"/>等。<anchor xml:id="nkr_note_orig_0239001" n="0239001"/>如經說云：依眼緣色生於<anchor xml:id="nkr_note_orig_0239002" n="0239002"/>眼識<anchor xml:id="nkr_note_orig_0239003" n="0239003"/>，乃至依意緣法，生於<anchor xml:id="nkr_note_orig_0239004" n="0239004"/>
<lb ed="ZW" n="0239a06"/>意識。由是故知，和合非是色、聲等法，是故不能爲五識境。</p>
<lb ed="ZW" n="0239a07"/><p xml:id="pZW01p0239a0701">室唎羅多復云：若五識身了勝義境，何緣五識不斷結耶？彼
<lb ed="ZW" n="0239a08"/>難非理。了自相故，外門轉故，無等引故，無分別故，一墮境故，所
<lb ed="ZW" n="0239a09"/>緣少故，雖了勝義而不斷結。故說七半有所緣中，五界唯緣勝義
<lb ed="ZW" n="0239a10"/>爲境，餘緣勝義，亦緣世俗。<anchor xml:id="nkr_note_orig_0239005" n="0239005"/></p></cb:div>
<lb ed="ZW" n="0239a11"/><cb:div type="orig"><p xml:id="pZW01p0239a1101">論：如是已說有所緣等。十八界中，九無執受。前七心界及
<lb ed="ZW" n="0239a12"/>法界全，此八及聲，皆無執受。所餘九界，各通二門，謂有執受、無
<lb ed="ZW" n="0239a13"/>執受故。眼等五根住現在世，名有執受；過去、未來，名無執受。
<lb ed="ZW" n="0239a14"/>色、香、味、觸住現在世<anchor xml:id="nkr_note_orig_0239006" n="0239006"/>不離五根，名有執受；若住現在非不離
<lb ed="ZW" n="0239a15"/>根，過去、未來，名無執受。如在身內，除與根合髮毛爪齒大小便
<lb ed="ZW" n="0239a16"/>利洟唾血等，及在身外地、水等中色、香、味<anchor xml:id="nkr_note_orig_0239007" n="0239007"/>、觸，雖在現世而<anchor xml:id="nkr_note_orig_0239008" n="0239008"/>
<pb ed="ZW" xml:id="ZW01.0007.0240a" n="0240a"/>
<lb ed="ZW" n="0240a01"/>無執受。</p></cb:div>
<lb ed="ZW" n="0240a02"/><cb:div type="commentary"><p xml:id="pZW01p0240a0201">釋曰：十八界中九無執受。何等爲九？謂前所說七有所緣，
<lb ed="ZW" n="0240a03"/>並全法界，此八及聲，皆無執受。頌中「及」言，具含二義：一顯總
<lb ed="ZW" n="0240a04"/>集，謂八及聲總無執受；二顯異門，謂餘師說不離根聲亦有執受。
<lb ed="ZW" n="0240a05"/>餘九通二。<anchor xml:id="nkr_note_orig_0240001" n="0240001"/>此之二九，皆決定義。謂前九種定無執受，後之九
<lb ed="ZW" n="0240a06"/>界決定通二。後九者何？眼等五根、除聲四境，通有執受及無執
<lb ed="ZW" n="0240a07"/>受。頌云「前八界及聲無執受」。不言「餘二」，卽恐疑之後之九界
<lb ed="ZW" n="0240a08"/>唯有執受，是<anchor xml:id="nkr_note_orig_0240002" n="0240002"/>以故置「餘二」之言，令決定知通有執受及無執
<lb ed="ZW" n="0240a09"/>受。「眼等五根住現在世，名有執受」者，此與心、心所法展轉損益
<lb ed="ZW" n="0240a10"/>更相隨故，名有執受。「過去、未來，名無執受」者，不隨心等有損
<lb ed="ZW" n="0240a11"/>益故。「色、香、味、觸住現在世不離五根，名有執受」者，亦而五根
<lb ed="ZW" n="0240a12"/>種類而說。不離於根，義如根釋。「若住現在非不離根，過去、未
<lb ed="ZW" n="0240a13"/>來，名無執受」者，過去、未來，一向皆唯是無執受；現在離根，亦無
<lb ed="ZW" n="0240a14"/>執受。此類是何？如論自云：「如在身內，除與根合髮毛爪齒」，此
<lb ed="ZW" n="0240a15"/>之四界若與根合，剪拔之時，卽有苦受。「大小便利洟唾血」等者，
<lb ed="ZW" n="0240a16"/>取精汚痰癊「及在身外地、水等」。「等」者，取大風瓦石草木磚塊。
<lb ed="ZW" n="0240a17"/>如此等中，色、香、味、觸雖在現而無執受。</p></cb:div>
<lb ed="ZW" n="0240a18"/><cb:div type="orig"><p xml:id="pZW01p0240a1801">論：有執受者，此言何義？心、心所法共所執持，攝爲依處，名
<lb ed="ZW" n="0240a19"/>有執受，損益展轉更相隨故。卽諸世間說有覺觸衆緣，所觸覺樂
<lb ed="ZW" n="0240a20"/>等故。與此相違，名無執受。</p></cb:div>
<lb ed="ZW" n="0240a21"/><cb:div type="commentary"><p xml:id="pZW01p0240a2101">釋曰：何以起問？有爲之法無我、我所，無有主宰。眼等諸
<lb ed="ZW" n="0240a22"/>根，云何可得名有執受？故有斯問。問云「有執受者，此言何義？」
<pb ed="ZW" xml:id="ZW01.0007.0241a" n="0241a"/>
<lb ed="ZW" n="0241a01"/>本論中說：己身所攝名有執受。此復云何？論主釋云：「心、心所
<lb ed="ZW" n="0241a02"/>法共所執持，攝爲依處，名有執受，損益展轉更相隨故」等。心、心
<lb ed="ZW" n="0241a03"/>所法共所執持，攝爲依處，義應已備，何用更言「損益展轉更相隨
<lb ed="ZW" n="0241a04"/>故」等？心、心所法，非色，無有方所，依處難知，是故論主復言「損
<lb ed="ZW" n="0241a05"/>益展轉更相隨故」。如何名爲「損益展轉」？如眼等根，以安善那
<lb ed="ZW" n="0241a06"/>等藥塗之，眼根爽朗，發識明利，此卽名爲根益於識。翻此名損。
<lb ed="ZW" n="0241a07"/>若時識與樂受相應，能益於根，名識益根。翻此名損。此卽名爲
<lb ed="ZW" n="0241a08"/>「展轉損益」。「卽諸世間說有覺觸衆緣，所觸覺樂等故」者，以世
<lb ed="ZW" n="0241a09"/>間說，若所依損卽有苦受，以常妨護茅灰火刺霜雹等緣，及內貪瞋
<lb ed="ZW" n="0241a10"/>怖憂悲等。因如是事，卽便變異，因若火刺等煩惱所依，卽有苦
<lb ed="ZW" n="0241a11"/>受；若喜悅事意遍所依，卽有樂受。世間說此，名爲執受。</p>
<lb ed="ZW" n="0241a12"/><p xml:id="pZW01p0241a1201">問：前於聖敎已說執受，何用更依世俗說耶？</p>
<lb ed="ZW" n="0241a13"/><p xml:id="pZW01p0241a1301">答：眼等諸根是所執受，心、心所法是能執受。今有執義唯在
<lb ed="ZW" n="0241a14"/>諸根，非於心所。若更不依世俗說者，遇緣所依有苦樂等，同所依
<lb ed="ZW" n="0241a15"/>根，是有執受。是以更依世俗釋之，令其了知心、心所等非有執
<lb ed="ZW" n="0241a16"/>受。</p>
<lb ed="ZW" n="0241a17"/><p xml:id="pZW01p0241a1701">毗婆沙師說：若諸色法逼迫斷壞，便能生苦；與此相違，卽能
<lb ed="ZW" n="0241a18"/>生樂。是己身攝，名爲執受。<anchor xml:id="nkr_note_orig_0241001" n="0241001"/></p>
<lb ed="ZW" n="0241a19"/><p xml:id="pZW01p0241a1901">有餘師說：若我執執爲我所有，名爲執受苦。若爾，卽濫心、
<lb ed="ZW" n="0241a20"/>心所法爲有執受。以於心所亦執我故。</p>
<lb ed="ZW" n="0241a21"/><p xml:id="pZW01p0241a2101">此難不然，無如是失。以心、心所<anchor xml:id="nkr_note_orig_0241002" n="0241002"/>與我執俱執彼根等爲我
<lb ed="ZW" n="0241a22"/>所有，故唯九界通有執受。諸心、心所與我執俱爲能執，非能執法
<lb ed="ZW" n="0241a23"/>爲有執受我。復心所爲能、所執，義不定故，非有執受。</p>
<pb ed="ZW" xml:id="ZW01.0007.0242a" n="0242a"/>
<lb ed="ZW" n="0242a01"/><p xml:id="pZW01p0242a0101">復有餘云：不離身根名有執受。此應思擇<anchor xml:id="nkr_note_orig_0242001" n="0242001"/>前所說義，如言
<lb ed="ZW" n="0242a02"/>「心、心所法共所執持，攝爲依處」者，色等四法體非是根，不能與
<lb ed="ZW" n="0242a03"/>心、心所爲依處，應爲無執。</p>
<lb ed="ZW" n="0242a04"/><p xml:id="pZW01p0242a0401">答：無如是失。此色等四不離於根，雖不能與心、心所爲根
<lb ed="ZW" n="0242a05"/>依，然亦能爲依處，故無斯過。</p></cb:div>
<lb ed="ZW" n="0242a06"/><cb:div type="orig"><p xml:id="pZW01p0242a0601">論：如是已說有執受等。十八界中，幾大種性？幾所造性？
<lb ed="ZW" n="0242a07"/>幾可積集？幾非積集？</p>
<lb ed="ZW" n="0242a08"/><p xml:id="pZW01p0242a0801">頌曰：</p><lg type="regular" xml:id="lgZW01p0242a0803"><l>觸界中有二，</l><l>餘九色所造，</l>
<lb ed="ZW" n="0242a09"/><l>法一分亦然，</l><l>十色可積集。</l></lg>
<lb ed="ZW" n="0242a10"/><p xml:id="pZW01p0242a1001">論曰：觸界通二，謂大種及所造。大種有四，謂堅性等。所造
<lb ed="ZW" n="0242a11"/>有七，謂滑性等。依大種生，故名所造。餘九色界唯是所造，謂五
<lb ed="ZW" n="0242a12"/>色根、色等四境。法界一分無表業色，亦唯所造。餘七心界、法界
<lb ed="ZW" n="0242a13"/>一分除無表色，俱非二種。</p></cb:div>
<lb ed="ZW" n="0242a14"/><cb:div type="commentary"><p xml:id="pZW01p0242a1401">釋曰：此文之中有決定義，謂觸決定通大種及所造二種，餘九
<lb ed="ZW" n="0242a15"/>色界及法界半，決定是所造。無有一界唯是大種。義准知餘俱非
<lb ed="ZW" n="0242a16"/>二種。此類是何？謂七心界、法界一分除無表色。餘如論文。</p></cb:div>
<lb ed="ZW" n="0242a17"/><cb:div type="orig"><p xml:id="pZW01p0242a1701">論：尊者覺天作如是說：十種色處唯大種性。</p></cb:div>
<lb ed="ZW" n="0242a18"/><cb:div type="commentary"><p xml:id="pZW01p0242a1801">釋曰：此師意說：離能造外，無別所造。「唯」言是遮，造色有，
<lb ed="ZW" n="0242a19"/>無無表，故說色處定唯有十。</p></cb:div>
<lb ed="ZW" n="0242a20"/><cb:div type="orig"><p xml:id="pZW01p0242a2001">論：彼說不然。</p></cb:div>
<lb ed="ZW" n="0242a21"/><cb:div type="commentary"><p xml:id="pZW01p0242a2101">釋曰：此卽斥，斥彼計云：汝說離於能造無別所造，理定不然。
<lb ed="ZW" n="0242a22"/>彼師有云：非唯是言便爲定量。</p></cb:div>
<lb ed="ZW" n="0242a23"/><cb:div type="orig"><p xml:id="pZW01p0242a2301">論：契經唯說堅等<anchor xml:id="nkr_note_orig_0242002" n="0242002"/>四相爲大種故，此四大種唯觸攝故。</p></cb:div>
<pb ed="ZW" xml:id="ZW01.0007.0243a" n="0243a"/>
<lb ed="ZW" n="0243a01"/><cb:div type="commentary"><p xml:id="pZW01p0243a0101">釋曰：此論主引經以<anchor xml:id="nkr_note_orig_0243001" n="0243001"/>答。世尊唯說大種有四，謂地界等，
<lb ed="ZW" n="0243a02"/>不說有十。又堅等性現可得故，若離大種無別所造，有色之處應
<lb ed="ZW" n="0243a03"/>唯有四，不應有十。或唯一處，所謂觸處，以諸大種觸處攝故。又
<lb ed="ZW" n="0243a04"/>世尊說堅、濕等法謂大種故，非眼等處有如是相。量云：非諸所造
<lb ed="ZW" n="0243a05"/>唯大種性（宗），與堅、濕等相各別故（因），如受性（喩）。</p>
<lb ed="ZW" n="0243a06"/><p xml:id="pZW01p0243a0601">彼云：如何得知眼等所造，與堅等性相各別耶？</p></cb:div>
<lb ed="ZW" n="0243a07"/><cb:div type="orig"><p xml:id="pZW01p0243a0701">論：非堅、濕等眼等所取，非色、聲等身根所覺。</p></cb:div>
<lb ed="ZW" n="0243a08"/><cb:div type="commentary"><p xml:id="pZW01p0243a0801">釋曰：以諸大種觸處所攝，唯身根境；眼等色等非觸處攝，非
<lb ed="ZW" n="0243a09"/>身根覺。色等四處是所見、聞及所嗅、嚐，眼等五根是能見、聞及
<lb ed="ZW" n="0243a10"/>嗅、嚐、覺，非是所觸。若唯大種，應一切根取一切境。然無是事，
<lb ed="ZW" n="0243a11"/>故論言「非堅、濕等眼等所取」。由此故知，地、水等性非色、聲性，
<lb ed="ZW" n="0243a12"/>非色、聲等身根所取。由是故知，色、聲、香、味，非大<anchor xml:id="nkr_note_orig_0243002" n="0243002"/>種性，其理
<lb ed="ZW" n="0243a13"/>極成。</p></cb:div>
<lb ed="ZW" n="0243a14"/><cb:div type="orig"><p xml:id="pZW01p0243a1401">論：是故彼說理定不然。</p></cb:div>
<lb ed="ZW" n="0243a15"/><cb:div type="commentary"><p xml:id="pZW01p0243a1501">釋曰：此結成也。</p></cb:div>
<lb ed="ZW" n="0243a16"/><cb:div type="orig"><p xml:id="pZW01p0243a1601">論：又契經說：苾蒭當知，眼謂內處四大種所造淨色，有色、無
<lb ed="ZW" n="0243a17"/>見、有對，乃至身處廣說亦爾；苾蒭當知，色謂外處四大種所造，有
<lb ed="ZW" n="0243a18"/>色、有見、有對；聲謂外處四大種所造，有色、無見、有對；香、味二
<lb ed="ZW" n="0243a19"/>處廣說亦爾；觸謂外處，是四大種及四大種所造，有色、無見、有
<lb ed="ZW" n="0243a20"/>對。如是經中唯說觸處攝四大種，分明顯示餘有色處皆非大種。</p></cb:div>
<lb ed="ZW" n="0243a21"/><cb:div type="commentary"><p xml:id="pZW01p0243a2101">釋曰：此論主引經重成。經中世尊不說眼等爲境，爲顯自性
<lb ed="ZW" n="0243a22"/>是其內處及別顯境。由此故知，根境體相所顯各異。卽此經說大
<lb ed="ZW" n="0243a23"/>種唯四，觸處所攝，是身根取；異色外處，是別外處。由此故說，有
<pb ed="ZW" xml:id="ZW01.0007.0244a" n="0244a"/>
<lb ed="ZW" n="0244a01"/>色處非唯能造。雖此大種觸處所攝，然不遍攝一切觸處。以經<anchor xml:id="nkr_note_orig_0244001" n="0244001"/>
<lb ed="ZW" n="0244a02"/>中說「觸謂外處，是四大種及四大種所造」。「四大種」言，攝根性
<lb ed="ZW" n="0244a03"/>等；「所造」之言，攝滑性等。故四大種唯能彼觸處少分，故決定知
<lb ed="ZW" n="0244a04"/>餘有色處皆非大種。若一切色皆大種者，何故世尊唯說觸處分爲
<lb ed="ZW" n="0244a05"/>二類，餘眼等處卽不如是？以能造色與所造色，其性各異，故佛世
<lb ed="ZW" n="0244a06"/>尊作如是說，更無異因。若說色處唯大種性，是則此說與經相違。</p></cb:div>
<lb ed="ZW" n="0244a07"/><cb:div type="orig"><p xml:id="pZW01p0244a0701">論：若爾，何故契經中言：謂於眼肉團中，若內各<anchor xml:id="nkr_note_orig_0244002" n="0244002"/>別堅性堅
<lb ed="ZW" n="0244a08"/>類，乃至廣說。</p></cb:div>
<lb ed="ZW" n="0244a09"/><cb:div type="commentary"><p xml:id="pZW01p0244a0901">釋曰：覺天又云：若眼等根非大種者，何故契經作如是說：眼
<lb ed="ZW" n="0244a10"/>肉團中堅性堅類卽是地界，乃至廣說？世尊意說，地等大種聚集
<lb ed="ZW" n="0244a11"/>爲根，故於經中置肉團言。若不爾者，此言何用？</p></cb:div>
<lb ed="ZW" n="0244a12"/><cb:div type="orig"><p xml:id="pZW01p0244a1201">論：彼說<anchor xml:id="nkr_note_orig_0244003" n="0244003"/>不離眼根肉團有堅性等，無相違過。</p></cb:div>
<lb ed="ZW" n="0244a13"/><cb:div type="commentary"><p xml:id="pZW01p0244a1301">釋曰：此經所言，約意趣說，不離眼根所依肉團。作如是說，
<lb ed="ZW" n="0244a14"/>非約眼根極微，此約所依能然依故。非此肉團，卽名眼根，而是淨
<lb ed="ZW" n="0244a15"/>色。</p>
<lb ed="ZW" n="0244a16"/><p xml:id="pZW01p0244a1601">有餘師說：佛隨世想，故有此言。世間相，彼所依肉團大種造
<lb ed="ZW" n="0244a17"/>色；而眼想非想淨色。若不爾<anchor xml:id="nkr_note_orig_0244004" n="0244004"/>者，卽但應言眼堅性堅類，何用
<lb ed="ZW" n="0244a18"/>更說肉團之言？所依肉團，聲第七轉。卽約此釋，顯彼根微所依
<lb ed="ZW" n="0244a19"/>大種及眼依肉團大種，皆攝在此。</p>
<lb ed="ZW" n="0244a20"/><p xml:id="pZW01p0244a2001">覺天云：又云若眼等根及色等境非大種者，是則便與聖敎相
<lb ed="ZW" n="0244a21"/>違。《入胎經》說：苾蒭當知，地等六界卽是士夫。若離大種有眼
<lb ed="ZW" n="0244a22"/>等相、色等境者，不應唯說地等六界，有體之法，非應秘匿而不盡
<pb ed="ZW" xml:id="ZW01.0007.0245a" n="0245a"/>
<lb ed="ZW" n="0245a01"/>說。</p></cb:div>
<lb ed="ZW" n="0245a02"/><cb:div type="orig"><p xml:id="pZW01p0245a0201">論：《入胎經》中唯說六界爲士夫者，爲<anchor xml:id="nkr_note_orig_0245001" n="0245001"/>顯能成士夫本事，
<lb ed="ZW" n="0245a03"/>非唯爾<anchor xml:id="nkr_note_orig_0245002" n="0245002"/>所。</p></cb:div>
<lb ed="ZW" n="0245a04"/><cb:div type="commentary"><p xml:id="pZW01p0245a0401">釋曰：此論依主令彼覺天所引契經。此《入<anchor xml:id="nkr_note_orig_0245003" n="0245003"/>胎經》約引主
<lb ed="ZW" n="0245a05"/>起，彼約本事，明依最初羯羅藍位，唯此六界爲士夫體。眼、耳、
<lb ed="ZW" n="0245a06"/>鼻、舌，彼然非有，雖有言根，未能覺觸；縱有色等，未能爲境。此
<lb ed="ZW" n="0245a07"/>之六界，從續生心至故終心，任持相續，非無其用。</p>
<lb ed="ZW" n="0245a08"/><p xml:id="pZW01p0245a0801">有餘師說：唯四大種爲所造依，更無餘法。非此所造爲大種
<lb ed="ZW" n="0245a09"/>依，三界縛脫皆因相識，非由相我。受等心所，皆依心王。空界之
<lb ed="ZW" n="0245a10"/>義，已如前說。故此六界是極本事。</p>
<lb ed="ZW" n="0245a11"/><p xml:id="pZW01p0245a1101">問：何大種爲所造依，色等非能爲大種依？</p>
<lb ed="ZW" n="0245a12"/><p xml:id="pZW01p0245a1201">答：以四大種遍諸色，諸色聚中有堅等性。靑等不爾，以示無
<lb ed="ZW" n="0245a13"/>故。</p>
<lb ed="ZW" n="0245a14"/><p xml:id="pZW01p0245a1401">覺天又云：何得知契經之言如仁所說，異我所言？</p></cb:div>
<lb ed="ZW" n="0245a15"/><cb:div type="orig"><p xml:id="pZW01p0245a1501">論：彼經復說<anchor xml:id="nkr_note_orig_0245004" n="0245004"/>六觸處故。</p></cb:div>
<lb ed="ZW" n="0245a16"/><cb:div type="commentary"><p xml:id="pZW01p0245a1601">釋曰：此論主通彼《入胎經》說六界已，無間又說六觸處故，謂
<lb ed="ZW" n="0245a17"/>眼觸處至意觸處。所說觸處，具攝根境，三和生故。由此應知，非
<lb ed="ZW" n="0245a18"/>如汝說無生造色。若不爾者，世尊但應說無六界，不應復說此六
<lb ed="ZW" n="0245a19"/>觸處。說六觸言，應來無用。復有餘過。</p></cb:div>
<lb ed="ZW" n="0245a20"/><cb:div type="orig"><p xml:id="pZW01p0245a2001">論：又<anchor xml:id="nkr_note_orig_0245005" n="0245005"/>諸心所應非有故。</p></cb:div>
<lb ed="ZW" n="0245a21"/><cb:div type="commentary"><p xml:id="pZW01p0245a2101">釋曰：此論主重以理證。如是經中唯說堅等，不說眼等，故撥
<pb ed="ZW" xml:id="ZW01.0007.0246a" n="0246a"/>
<lb ed="ZW" n="0246a01"/>無造色。又此經中唯說於識，不說受等，應無心所<anchor xml:id="nkr_note_orig_0246001" n="0246001"/>。</p>
<lb ed="ZW" n="0246a02"/><p xml:id="pZW01p0246a0201">覺天又云：如離<anchor xml:id="nkr_note_orig_0246002" n="0246002"/>大種，無別所<anchor xml:id="nkr_note_orig_0246003" n="0246003"/>造；如是離心，無別心
<lb ed="ZW" n="0246a03"/>所<anchor xml:id="nkr_note_orig_0246004" n="0246004"/>，斯有何過？</p></cb:div>
<lb ed="ZW" n="0246a04"/><cb:div type="orig"><p xml:id="pZW01p0246a0401">論：亦不應執心所卽心。</p></cb:div>
<lb ed="ZW" n="0246a05"/><cb:div type="commentary"><p xml:id="pZW01p0246a0501">釋曰：此論引餘經證。雖不與《胎經》相違，然違解經。</p>
<lb ed="ZW" n="0246a06"/><p xml:id="pZW01p0246a0601">覺天又云：我違何經？</p></cb:div>
<lb ed="ZW" n="0246a07"/><cb:div type="orig"><p xml:id="pZW01p0246a0701">論：以<anchor xml:id="nkr_note_orig_0246005" n="0246005"/>契經言：想、受等心
<lb ed="ZW" n="0246a08"/>所法，依止心故。</p></cb:div>
<lb ed="ZW" n="0246a09"/><cb:div type="commentary"><p xml:id="pZW01p0246a0901">釋曰：論主引經，若唯有心，無心所者，然但應言想、受等心，
<lb ed="ZW" n="0246a10"/>卽不應言想等心所。又此經言「依止心故」，非心自體還依止心，
<lb ed="ZW" n="0246a11"/>能依、所依，相各異故。量云：想等心所，離自所依，定有別體
<lb ed="ZW" n="0246a12"/>（宗），依彼轉故（因），如壁持畫（喩）。又違餘經。</p></cb:div>
<lb ed="ZW" n="0246a13"/><cb:div type="orig"><p xml:id="pZW01p0246a1301">論：又，亦說有貪心等故。</p></cb:div>
<lb ed="ZW" n="0246a14"/><cb:div type="commentary"><p xml:id="pZW01p0246a1401">釋曰：論主又引餘經<anchor xml:id="nkr_note_orig_0246006" n="0246006"/>，如契經言：有貪心、有瞋心、有癡心
<lb ed="ZW" n="0246a15"/>等，乃至廣說。如此經言：有貪心者，有彼貪心，名有貪心；心對貪
<lb ed="ZW" n="0246a16"/>等，方名有貪，非獨自體而言有彼。由此故知，貪等心所，離心別
<lb ed="ZW" n="0246a17"/>有。</p></cb:div>
<lb ed="ZW" n="0246a18"/><cb:div type="orig"><p xml:id="pZW01p0246a1801">論：由此如前所說諸界大種、所造差別義成。</p></cb:div>
<lb ed="ZW" n="0246a19"/><cb:div type="commentary"><p xml:id="pZW01p0246a1901">釋曰：此論主結成正義。</p></cb:div>
<lb ed="ZW" n="0246a20"/><cb:div type="orig"><p xml:id="pZW01p0246a2001">論：如是已說大種性等。十八界中，五根、五境十有色界是
<pb ed="ZW" xml:id="ZW01.0007.0247a" n="0247a"/>
<lb ed="ZW" n="0247a01"/>所<anchor xml:id="nkr_note_orig_0247001" n="0247001"/>積集，極微聚故。義準餘八非所<anchor xml:id="nkr_note_orig_0247002" n="0247002"/>積集，非極微故。</p></cb:div>
<lb ed="ZW" n="0247a02"/><cb:div type="commentary"><p xml:id="pZW01p0247a0201">釋曰：此有準<anchor xml:id="nkr_note_orig_0247003" n="0247003"/>義十有色界是所積集，頌雖不說，義準可知；
<lb ed="ZW" n="0247a03"/>餘之八界非所<anchor xml:id="nkr_note_orig_0247004" n="0247004"/>積集。積集之義，唯在極微，極微衆聚積名積
<lb ed="ZW" n="0247a04"/>集。故十色界是所積集。餘如論文。</p></cb:div>
<lb ed="ZW" n="0247a05"/><cb:div type="orig"><p xml:id="pZW01p0247a0501">論：如是已說所<anchor xml:id="nkr_note_orig_0247005" n="0247005"/>積集等。十八界中，幾能斫？幾所斫？幾
<lb ed="ZW" n="0247a06"/>能燒？幾所燒？幾能稱<anchor xml:id="nkr_note_orig_0247006" n="0247006"/>？幾所稱<anchor xml:id="nkr_note_orig_0247007" n="0247007"/>？</p>
<lb ed="ZW" n="0247a07"/><p xml:id="pZW01p0247a0701">頌曰：</p><lg type="regular" xml:id="lgZW01p0247a0703"><l>謂唯外四界，</l><l>能斫及所斫，</l>
<lb ed="ZW" n="0247a08"/><l>亦所燒能稱，</l><l>能燒所稱諍。</l></lg>
<lb ed="ZW" n="0247a09"/><p xml:id="pZW01p0247a0901">論曰：色、香、味、觸，成斧、薪等，此卽名爲能斫、所斫。</p></cb:div>
<lb ed="ZW" n="0247a10"/><cb:div type="commentary"><p xml:id="pZW01p0247a1001">釋曰：頌言「謂唯外四界能斫及所斫」者，論言遮內四者，簡去
<lb ed="ZW" n="0247a11"/>外六界中聲、法二界。言「斧、薪等」者，「等」言通斧及薪二處。
<lb ed="ZW" n="0247a12"/>「斧等」等取刀劍，此爲能斫；「薪等」等取諸草木等，此爲所斫。論
<lb ed="ZW" n="0247a13"/>中從勝作如是釋。理實此等少分互通能斫、所斫：亦有刀斧能斫
<lb ed="ZW" n="0247a14"/>刀斧，亦有堅硬草木之類能斫刀斧。</p></cb:div>
<lb ed="ZW" n="0247a15"/><cb:div type="orig"><p xml:id="pZW01p0247a1501">論：何法名斫？</p></cb:div>
<lb ed="ZW" n="0247a16"/><cb:div type="commentary"><p xml:id="pZW01p0247a1601">釋曰：此問也。何以有斯問起？有爲之法生已卽滅，不得至
<lb ed="ZW" n="0247a17"/>於所斫之用，刹那之中生便滅故。若就刹那，亦不可斫。一刹那
<lb ed="ZW" n="0247a18"/>中時極促故。若別刹那，義亦不可<anchor xml:id="nkr_note_orig_0247008" n="0247008"/>，前後刹那不相待故。若得
<lb ed="ZW" n="0247a19"/>徑停至第二念，卽應是常。是以問云：何法名斫。</p></cb:div>
<pb ed="ZW" xml:id="ZW01.0007.0248a" n="0248a"/>
<lb ed="ZW" n="0248a01"/><cb:div type="orig"><p xml:id="pZW01p0248a0101">論：薪等色聚相逼續生，斧等分隔令各續起，此法名<anchor xml:id="nkr_note_orig_0248001" n="0248001"/>斫。</p></cb:div>
<lb ed="ZW" n="0248a02"/><cb:div type="commentary"><p xml:id="pZW01p0248a0201">釋曰：此答也。故不應執此更別有能、所斫。言「色聚」者，如
<lb ed="ZW" n="0248a03"/>一極微，定不可分爲之二分。此無斫義，多微聚集方名所斫。「相
<lb ed="ZW" n="0248a04"/>逼續生」者，如一事中相續、相離，二義不並，相離法中，亦無斫義，
<lb ed="ZW" n="0248a05"/>故所斫義在相續中。聚相續中，斧等分隔，得名爲斫。刹那之法，
<lb ed="ZW" n="0248a06"/>不假刀斧，自然斷絕，故不名斫。是相續法，斧等分隔令各續起，
<lb ed="ZW" n="0248a07"/>卽名爲斫。且如有法，一類續起，中有異因，隔爲二分。以異因
<lb ed="ZW" n="0248a08"/>故，有異果生，異類續起。是以色等四外種界，名爲能斫。離此非
<lb ed="ZW" n="0248a09"/>餘。</p>
<lb ed="ZW" n="0248a10"/><p xml:id="pZW01p0248a1001">問：若唯聚集及聚相續生，名能、所斫。眼等諸根亦是聚集，
<lb ed="ZW" n="0248a11"/>亦相續生，應名斫等。何以說言離色等四餘無斫義？爲對此問，</p></cb:div>
<lb ed="ZW" n="0248a12"/><cb:div type="orig"><p xml:id="pZW01p0248a1201">論：身等色根不名所斫，非可全<anchor xml:id="nkr_note_orig_0248002" n="0248002"/>斷，令成二故。非身根等
<lb ed="ZW" n="0248a13"/>可成二分，支分離身則無根故。</p></cb:div>
<lb ed="ZW" n="0248a14"/><cb:div type="commentary"><p xml:id="pZW01p0248a1401">釋曰：離身支分，卽無身根，不覺觸故。由此義知，眼等諸根，
<lb ed="ZW" n="0248a15"/>不名所斫。</p>
<lb ed="ZW" n="0248a16"/><p xml:id="pZW01p0248a1601">問：若如是者，如見劓鼻，雖被劓已，卻安本處，封藥附之，後
<lb ed="ZW" n="0248a17"/>復如本亦能覺觸。故前所言支分離身便不覺觸。此義如何？</p>
<lb ed="ZW" n="0248a18"/><p xml:id="pZW01p0248a1801">答：彼異熟根旣被截已，更不相續。彼卻續者，是長養根還能
<lb ed="ZW" n="0248a19"/>覺觸。</p>
<lb ed="ZW" n="0248a20"/><p xml:id="pZW01p0248a2001">又問：若說身根不可斷者，現見蜥蜴被截尾已，其尾跳動。若
<lb ed="ZW" n="0248a21"/>無身根，動者是何？</p>
<lb ed="ZW" n="0248a22"/><p xml:id="pZW01p0248a2201">答：彼跳動者，非是身根，唯是風界。動是風用，身根之用，但
<lb ed="ZW" n="0248a23"/>是能觸。是故動者不名身根。</p></cb:div>
<lb ed="ZW" n="0248a24"/><cb:div type="orig"><p xml:id="pZW01p0248a2401">論：又身根等亦非能斫，以淨妙故，如珠寶光。</p></cb:div>
<pb ed="ZW" xml:id="ZW01.0007.0249a" n="0249a"/>
<lb ed="ZW" n="0249a01"/><cb:div type="commentary"><p xml:id="pZW01p0249a0101">釋曰：如說身根不爲所斫，亦非能斫，以淨妙故，猶如珠光，不
<lb ed="ZW" n="0249a02"/>可斫之分爲二分。旣非所斫，亦非能斫。聲界亦非能斫、所斫。
<lb ed="ZW" n="0249a03"/>非常相續自間斷故，非與色等常相續轉故，無能斫及所斫義。如
<lb ed="ZW" n="0249a04"/>能、所斫，能燒、所燒，能稱、所稱，如是六義，七心、法界，六義皆
<lb ed="ZW" n="0249a05"/>無。非有質故，非聚故。</p></cb:div>
<lb ed="ZW" n="0249a06"/><cb:div type="orig"><p xml:id="pZW01p0249a0601">論：如能斫、所斫，體唯外四界。「所燒……能稱」，其體亦爾。</p></cb:div>
<lb ed="ZW" n="0249a07"/><cb:div type="commentary"><p xml:id="pZW01p0249a0701">釋曰：燒者是何？相續色中，火等因緣起於作用，令此變異，
<lb ed="ZW" n="0249a08"/>異相續起，名之爲燒。眼等諸根非是所燒，以淨妙故，遇火等緣卽
<lb ed="ZW" n="0249a09"/>便滅盡，非所變異，異相續起。相續起，方名爲燒。諸根旣無，故
<lb ed="ZW" n="0249a10"/>不名燒。</p></cb:div>
<lb ed="ZW" n="0249a11"/><cb:div type="orig"><p xml:id="pZW01p0249a1101">論：謂唯外四界名「所燒……能稱」，身等色根亦非二事，以淨
<lb ed="ZW" n="0249a12"/>妙故，如珠寶光。聲界總非，不相續故。「能燒……所稱」，有異諍
<lb ed="ZW" n="0249a13"/>論。謂或有說「能燒……所稱」體亦如前，唯外四界。或復有說唯
<lb ed="ZW" n="0249a14"/>有火界可名能燒，所稱爲重。</p></cb:div>
<lb ed="ZW" n="0249a15"/><cb:div type="commentary"><p xml:id="pZW01p0249a1501">釋曰：此二師中，前師意云：火界雖卽以爲能燒，非獨能燒，亦
<lb ed="ZW" n="0249a16"/>不離於色、香、味、觸。後師之意就增勝說，雖火界與色、香、味、觸
<lb ed="ZW" n="0249a17"/>俱時而有，然能燒用，火界遍增，所稱亦爾，其性遍增。</p>
<lb ed="ZW" n="0249a18"/><p xml:id="pZW01p0249a1801">問：旣六種用唯外四界，有何因故，爲能、所斫乃至「能燒……
<lb ed="ZW" n="0249a19"/>所稱」差別？</p>
<lb ed="ZW" n="0249a20"/><p xml:id="pZW01p0249a2001">答：是四界中，火種作用有勝劣義，堅等用勝則爲能斫，堅等
<lb ed="ZW" n="0249a21"/>用劣則爲所斫。「能燒……所稱」，義亦如是。現見斧等猛風濬水
<lb ed="ZW" n="0249a22"/>烈火等中堅等增盛，而能壞<anchor xml:id="nkr_note_orig_0249001" n="0249001"/>於木山薪等。如麥豆等，鹽合味，
<lb ed="ZW" n="0249a23"/>隨味強盛，舌卽先覺。如是色等四界之中，隨大種用有勝劣故，有
<lb ed="ZW" n="0249a24"/>能、所斫等。此中能斫、所斫等作用，應知皆是彼外四界，非謂大
<lb ed="ZW" n="0249a25"/>種。若言「遍以火界增盛爲能燒」者，卽應斧等能斫義中，地界遍
<pb ed="ZW" xml:id="ZW01.0007.0250a" n="0250a"/>
<lb ed="ZW" n="0250a01"/>增。如是一切，皆應唯是大種作用。由此義故，不應執言唯有火
<lb ed="ZW" n="0250a02"/>界可爲能燒，所稱唯其性。應知一切，皆外四界，隨應勝劣，卽爲
<lb ed="ZW" n="0250a03"/>能斫、所斫。「能燒……所稱」，義亦如是。</p>
<lb ed="ZW" n="0250a04"/><p xml:id="pZW01p0250a0401">問：若如是者，論主何以不遮後師所說之義？</p>
<lb ed="ZW" n="0250a05"/><p xml:id="pZW01p0250a0501">答：論主但約增盛聚義，故不令遮。以此師云：能燒之中，火
<lb ed="ZW" n="0250a06"/>界增盛；所稱之中，其性增盛；此二之中，二性稍增。論主微許能
<lb ed="ZW" n="0250a07"/>斫之中雖地性增，增非唯地，世間現見正斫之時，斧等刃熱，如彼
<lb ed="ZW" n="0250a08"/>亦有火界等增，不同前二，唯火唯其彼中遍盛。其所遮者，遮彼唯
<lb ed="ZW" n="0250a09"/>火，不兼外界；其所許者，許彼增盛。故不令遮止。</p>
<lb ed="ZW" n="0250a10"/><p xml:id="pZW01p0250a1001">上來大門分別十八界有見、無見，及能所稱燒等義竟<anchor xml:id="nkr_note_orig_0250001" n="0250001"/>。</p></cb:div>
<lb ed="ZW" n="0250a11"/>
<lb ed="ZW" n="0250a12"/><cb:juan fun="close" n="3"><cb:jhead>阿毗達磨俱舍論實義疏　卷第三<anchor xml:id="nkr_note_orig_0250002" n="0250002"/></cb:jhead></cb:juan>
<lb ed="ZW" n="0250a13"/><p xml:id="pZW01p0250a1301">〔錄文完〕</p></cb:div>
</body>
<back>
<cb:div type="apparatus">
<head>校注</head>
<p>
<app from="#beg0229a1701" to="#end0229a1701"><lem wit="#wit.cbeta" resp="#resp4">醜</lem><rdg wit="#wit.orig">丑</rdg></app>
</p>
</cb:div>
<cb:div type="zangwai-notes">
<head>方廣錩 校注</head>
<p>
<note n="0170001" resp="#resp2" place="foot text" type="orig" target="#nkr_note_orig_0170001">「蘊」，底本無，據《俱舍論》補。</note>
<note n="0171001" resp="#resp2" place="foot text" type="orig" target="#nkr_note_orig_0171001">「義」字下，原卷殘，有一裱補紙，裱補紙的紙質、筆跡與原卷同，但內容不相銜接，應爲《實義疏》其它卷的殘部，錄以備考。<p>正面文字二行。第一行爲「識故卽根境合□□」，第二行全殘。</p><p>裱補紙背面有五行文字，錄文如下：</p><p>「□…□說蘊處因，論主不聞，所以□…□</p><p>□…□者，有一類有情於受、想、行相卽雖別□□</p><p>□…□心，所以爲三蘊。唯有受、想、行，實無有我，或</p><p>□…□總攝諸色以爲一聚，共執爲我，爲除彼</p><p>□…□聚以爲十處，但是諸色，實無爲我。」</p></note>
<note n="0171002" resp="#resp2" place="foot text" type="orig" target="#nkr_note_orig_0171002">「釋曰」，底本殘，據行文體例補。</note>
<note n="0171003" resp="#resp2" place="foot text" type="orig" target="#nkr_note_orig_0171003">「諸所有」，底本殘，據《俱舍論》補。</note>
<note n="0171004" resp="#resp2" place="foot text" type="orig" target="#nkr_note_orig_0171004">「外若粗若細」，底本殘，據《俱舍論》補。</note>
<note n="0171005" resp="#resp2" place="foot text" type="orig" target="#nkr_note_orig_0171005">「中」，底本作「等」，據《俱舍論》改。</note>
<note n="0171006" resp="#resp2" place="foot text" type="orig" target="#nkr_note_orig_0171006">「來」，底本作「生」，據《俱舍論》改。</note>
<note n="0172001" resp="#resp2" place="foot text" type="orig" target="#nkr_note_orig_0172001">「不」，底本殘，據殘存字形補。</note>
<note n="0172002" resp="#resp2" place="foot text" type="orig" target="#nkr_note_orig_0172002">「未」，底本無，據文意補。</note>
<note n="0172003" resp="#resp2" place="foot text" type="orig" target="#nkr_note_orig_0172003">「生」，底本不淸，據文意補。</note>
<note n="0172004" resp="#resp2" place="foot text" type="orig" target="#nkr_note_orig_0172004">「法」，底本無，據文意補。</note>
<note n="0172005" resp="#resp2" place="foot text" type="orig" target="#nkr_note_orig_0172005">「云」，底本作「之」，據文意改。</note>
<note n="0173001" resp="#resp2" place="foot text" type="orig" target="#nkr_note_orig_0173001">北新1440號自此始。</note>
<note n="0173002" resp="#resp2" place="foot text" type="orig" target="#nkr_note_orig_0173002">「論：此難不然」……「猶如父子、苦集諦等」，底本殘，據《俱舍論》補。</note>
<note n="0173003" resp="#resp2" place="foot text" type="orig" target="#nkr_note_orig_0173003">「釋曰」，底本殘，據行文體例補。</note>
<note n="0173004" resp="#resp2" place="foot text" type="orig" target="#nkr_note_orig_0173004">「染」，底本殘，據《俱舍論》補。</note>
<note n="0173005" resp="#resp2" place="foot text" type="orig" target="#nkr_note_orig_0173005">「無」，底本殘，據文意補。</note>
<note n="0174001" resp="#resp2" place="foot text" type="orig" target="#nkr_note_orig_0174001">「若」，底本無，據文意補。</note>
<note n="0174002" resp="#resp2" place="foot text" type="orig" target="#nkr_note_orig_0174002">「劣勝」，底本殘，據文意及殘存字形補。</note>
<note n="0174003" resp="#resp2" place="foot text" type="orig" target="#nkr_note_orig_0174003">「待」，底本殘，據文意補。</note>
<note n="0174004" resp="#resp2" place="foot text" type="orig" target="#nkr_note_orig_0174004">「欲」，底本作「色」，據文意改。</note>
<note n="0175001" resp="#resp2" place="foot text" type="orig" target="#nkr_note_orig_0175001">「依」，底本難辨，據《俱舍論》錄文。</note>
<note n="0175002" resp="#resp2" place="foot text" type="orig" target="#nkr_note_orig_0175002">「前」，底本作「故」，據《俱舍論》改。</note>
<note n="0175003" resp="#resp2" place="foot text" type="orig" target="#nkr_note_orig_0175003">「法救」，底本殘，據文意及殘存字形補。</note>
<note n="0175004" resp="#resp2" place="foot text" type="orig" target="#nkr_note_orig_0175004">「稱」，底本殘，據文意及殘存字形補。</note>
<note n="0175005" resp="#resp2" place="foot text" type="orig" target="#nkr_note_orig_0175005">「遠」，疑爲「違」字之誤。</note>
<note n="0175006" resp="#resp2" place="foot text" type="orig" target="#nkr_note_orig_0175006">「劣勝」，底本殘，據文意及殘存字形補。</note>
<note n="0175007" resp="#resp2" place="foot text" type="orig" target="#nkr_note_orig_0175007">「色所餘」，底本殘，據文意補。</note>
<note n="0175008" resp="#resp2" place="foot text" type="orig" target="#nkr_note_orig_0175008">「愛」，底本作「受」，據文意改。</note>
<note n="0176001" resp="#resp2" place="foot text" type="orig" target="#nkr_note_orig_0176001">「爲遠」，底本殘，據文意補。</note>
<note n="0176002" resp="#resp2" place="foot text" type="orig" target="#nkr_note_orig_0176002">「見」，底本無，據文意補。</note>
<note n="0176003" resp="#resp2" place="foot text" type="orig" target="#nkr_note_orig_0176003">「所依力」，底本殘，據文意補。</note>
<note n="0176004" resp="#resp2" place="foot text" type="orig" target="#nkr_note_orig_0176004">「以訓釋詞故」，衆賢《阿毗達磨順正理論》卷三有「由訓詞故」一句，見《大正藏》第29卷第343頁下。</note>
<note n="0177001" resp="#resp2" place="foot text" type="orig" target="#nkr_note_orig_0177001">「如契經說」……「起受想思」，引自衆賢《阿毗達磨順正理論》卷三，文字略有差異，見《大正藏》第29卷第343頁下。又見衆賢《阿毗達磨藏顯宗論》卷二，見《大正藏》第29卷第784頁下。</note>
<note n="0177002" resp="#resp2" place="foot text" type="orig" target="#nkr_note_orig_0177002">「名」，底本作「名爲」，據《俱舍論》刪。</note>
<note n="0177003" resp="#resp2" place="foot text" type="orig" target="#nkr_note_orig_0177003">「與世種族義相似故」，出自衆賢《阿毗達磨順正理論》卷三，見《大正藏》第29卷第343頁下。</note>
<note n="0177004" resp="#resp2" place="foot text" type="orig" target="#nkr_note_orig_0177004">「名多界」，底本殘，據文意及殘存字形補。</note>
<note n="0177005" resp="#resp2" place="foot text" type="orig" target="#nkr_note_orig_0177005">「乃」，底本作「及」，據文意改。</note>
<note n="0178001" resp="#resp2" place="foot text" type="orig" target="#nkr_note_orig_0178001">「之」，底本作「之之」，據文意刪。</note>
<note n="0178002" resp="#resp2" place="foot text" type="orig" target="#nkr_note_orig_0178002">「此處」，底本殘，據文意及衆賢《阿毗達磨順正理論》卷三擬補，參見《大正藏》第29卷第343頁下。</note>
<note n="0178003" resp="#resp2" place="foot text" type="orig" target="#nkr_note_orig_0178003">「以此處界」……「轉復釋云」，出自衆賢《阿毗達磨順正理論》卷三，文字略有差異，見《大正藏》第29卷第343頁下。</note>
<note n="0178004" resp="#resp2" place="foot text" type="orig" target="#nkr_note_orig_0178004">「如是眼等展轉相望，體類不同，故名種族」，出自衆賢《阿毗達磨順正理論》卷三，見《大正藏》第29卷第343頁下。</note>
<note n="0179001" resp="#resp2" place="foot text" type="orig" target="#nkr_note_orig_0179001">「六」，底本作「亦」，據衆賢《阿毗達磨順正理論》卷三改。</note>
<note n="0179002" resp="#resp2" place="foot text" type="orig" target="#nkr_note_orig_0179002">「若爾，意界」……「六先意後」，出自衆賢《阿毗達磨順正理論》卷三，見《大正藏》第29卷第343頁下。</note>
<note n="0179003" resp="#resp2" place="foot text" type="orig" target="#nkr_note_orig_0179003">「若爾，不應」……「有聚義故」，底本無，據《俱舍論》補。</note>
<note n="0179004" resp="#resp2" place="foot text" type="orig" target="#nkr_note_orig_0179004">「慧」，底本作「惠」，此處「惠」、「慧」相通，故正作「慧」。下同。</note>
<note n="0180001" resp="#resp2" place="foot text" type="orig" target="#nkr_note_orig_0180001">「此難不然」……「故蘊非假」，出自衆賢《阿毗達磨順正理論》卷三，見《大正藏》第29卷第343頁下～344頁上。又見衆賢《阿毗達磨藏顯宗論》卷二，見《大正藏》第29卷第784頁中～下。</note>
<note n="0180002" resp="#resp2" place="foot text" type="orig" target="#nkr_note_orig_0180002">「若」，底本無，據文意補。</note>
<note n="0181001" resp="#resp2" place="foot text" type="orig" target="#nkr_note_orig_0181001">「果」，《大正藏》本正文中無，見於校記中。</note>
<note n="0181002" resp="#resp2" place="foot text" type="orig" target="#nkr_note_orig_0181002">「此」，底本無，據《俱舍論》補。</note>
<note n="0181003" resp="#resp2" place="foot text" type="orig" target="#nkr_note_orig_0181003">「舌」，底本作「舌舌」，據文意刪。</note>
<note n="0182001" resp="#resp2" place="foot text" type="orig" target="#nkr_note_orig_0182001">「諸有爲法有三段，謂過去、未來、現在」，出自衆賢《阿毗達磨順正理論》卷三，文字略異，見《大正藏》第29卷第344頁上。</note>
<note n="0182002" resp="#resp2" place="foot text" type="orig" target="#nkr_note_orig_0182002">「經」，底本作「云」，據《俱舍論》改。</note>
<note n="0182003" resp="#resp2" place="foot text" type="orig" target="#nkr_note_orig_0182003">「經主決判」……「據理無違」，出自衆賢《阿毗達磨順正理論》卷三，見《大正藏》第29卷第344頁上。</note>
<note n="0183001" resp="#resp2" place="foot text" type="orig" target="#nkr_note_orig_0183001">「許」，底本無，據《俱舍論》補。</note>
<note n="0184001" resp="#resp2" place="foot text" type="orig" target="#nkr_note_orig_0184001">「論：然毗婆沙作如是說」……「世尊爲說蘊處界三」，底本無，據《俱舍論》補。</note>
<note n="0184002" resp="#resp2" place="foot text" type="orig" target="#nkr_note_orig_0184002">「釋曰」，底本無，據行文體例補。此前之釋文當有脫漏。</note>
<note n="0184003" resp="#resp2" place="foot text" type="orig" target="#nkr_note_orig_0184003">「上」，底本作「六」，據文意改。</note>
<note n="0184004" resp="#resp2" place="foot text" type="orig" target="#nkr_note_orig_0184004">「故」，底本無，據文意補。</note>
<note n="0184005" resp="#resp2" place="foot text" type="orig" target="#nkr_note_orig_0184005">「下」，底本作「六」，據文意改。</note>
<note n="0185001" resp="#resp2" place="foot text" type="orig" target="#nkr_note_orig_0185001">「滅」，底本作「減」，據文意改。</note>
<note n="0185002" resp="#resp2" place="foot text" type="orig" target="#nkr_note_orig_0185002">「二」，底本作「三」，據《俱舍論》改。</note>
<note n="0186001" resp="#resp2" place="foot text" type="orig" target="#nkr_note_orig_0186001">「想」，底本作「相」，據《俱舍論》改。</note>
<note n="0186002" resp="#resp2" place="foot text" type="orig" target="#nkr_note_orig_0186002">「想」，底本作「相」，據《俱舍論》改。</note>
<note n="0186003" resp="#resp2" place="foot text" type="orig" target="#nkr_note_orig_0186003">「云」，底本作「之」，據文意改。</note>
<note n="0187001" resp="#resp2" place="foot text" type="orig" target="#nkr_note_orig_0187001">「說」，底本作「現」，據《俱舍論》改。</note>
<note n="0187002" resp="#resp2" place="foot text" type="orig" target="#nkr_note_orig_0187002">「下」，底本作「六」，據文意改。</note>
<note n="0187003" resp="#resp2" place="foot text" type="orig" target="#nkr_note_orig_0187003">「說」，底本作「現」，據《俱舍論》改。</note>
<note n="0187004" resp="#resp2" place="foot text" type="orig" target="#nkr_note_orig_0187004">「攝」，底本作「說」，據《俱舍論》改。</note>
<note n="0188001" resp="#resp2" place="foot text" type="orig" target="#nkr_note_orig_0188001">「謂」，底本作「爲」，據《俱舍論》改。</note>
<note n="0188002" resp="#resp2" place="foot text" type="orig" target="#nkr_note_orig_0188002">「類」，底本無，據《俱舍論》補。</note>
<note n="0188003" resp="#resp2" place="foot text" type="orig" target="#nkr_note_orig_0188003">「智慧」，底本作「知惠」，據文意改。</note>
<note n="0188004" resp="#resp2" place="foot text" type="orig" target="#nkr_note_orig_0188004">「染依」，底本無，據文意補。</note>
<note n="0189001" resp="#resp2" place="foot text" type="orig" target="#nkr_note_orig_0189001">「此之『息』言」……「義善相符」，出自衆賢《阿毗達磨順正理論》卷三，文字略有差異，見《大正藏》第29卷第345頁上。</note>
<note n="0189002" resp="#resp2" place="foot text" type="orig" target="#nkr_note_orig_0189002">「有」，底本作「爲」，據文意改。</note>
<note n="0190001" resp="#resp2" place="foot text" type="orig" target="#nkr_note_orig_0190001">「想」，底本作「相」，據文意改。</note>
<note n="0190002" resp="#resp2" place="foot text" type="orig" target="#nkr_note_orig_0190002">「故」，疑爲「於」之誤。</note>
<note n="0190003" resp="#resp2" place="foot text" type="orig" target="#nkr_note_orig_0190003">「相」，底本作「想」，據文意改。</note>
<note n="0190004" resp="#resp2" place="foot text" type="orig" target="#nkr_note_orig_0190004">「想」，底本作「相」，據《俱舍論》改。</note>
<note n="0191001" resp="#resp2" place="foot text" type="orig" target="#nkr_note_orig_0191001">「有說……故受喩食」，出自衆賢《阿毗達磨順正理論》卷三，文字略有差異，見《大正藏》第29卷第345頁中。又見衆賢《阿毗達磨藏顯宗論》卷二，見《大正藏》第29卷第785頁中。</note>
<note n="0191002" resp="#resp2" place="foot text" type="orig" target="#nkr_note_orig_0191002">「有說由取」……「相助生受故」，出自衆賢《阿毗達磨順正理論》卷三，見《大正藏》第29卷第345頁中。又見衆賢《阿毗達磨藏顯宗論》卷二，見《大正藏》第29卷第785頁中。</note>
<note n="0191003" resp="#resp2" place="foot text" type="orig" target="#nkr_note_orig_0191003">「由思、貪等」……「異熟生故」，出自衆賢《阿毗達磨順正理論》卷三，見《大正藏》第29卷第345頁中。又見衆賢《阿毗達磨藏顯宗論》卷二，見《大正藏》第29卷第785頁中。</note>
<note n="0191004" resp="#resp2" place="foot text" type="orig" target="#nkr_note_orig_0191004">「上」，底本作「六」，據衆賢《阿毗達磨順正理論》改。</note>
<note n="0191005" resp="#resp2" place="foot text" type="orig" target="#nkr_note_orig_0191005">「復有說云」……「故識喩食者」，出自衆賢《阿毗達磨順正理論》卷三，見《大正藏》第29卷第345頁中。又見衆賢《阿毗達磨藏顯宗論》卷二，見《大正藏》第29卷第785頁中。</note>
<note n="0192001" resp="#resp2" place="foot text" type="orig" target="#nkr_note_orig_0192001">「相」，底本作「想」，據《俱舍論》改。</note>
<note n="0192002" resp="#resp2" place="foot text" type="orig" target="#nkr_note_orig_0192002">「以欲界中」……「皆具有故」，出自衆賢《阿毗達磨順正理論》卷三，文字略有不同，見《大正藏》第29卷第345頁中。又見衆賢《阿毗達磨藏顯宗論》卷二，見《大正藏》第29卷第785頁中。</note>
<note n="0192003" resp="#resp2" place="foot text" type="orig" target="#nkr_note_orig_0192003">「諸勝妙受，具可得故」，出自衆賢《阿毗達磨順正理論》卷三，見《大正藏》第29卷第345頁中。又見衆賢《阿毗達磨藏顯宗論》卷二，見《大正藏》第29卷第785頁中。</note>
<note n="0192004" resp="#resp2" place="foot text" type="orig" target="#nkr_note_orig_0192004">「彼地取相最分明故」，出自衆賢《阿毗達磨順正理論》卷三，見《大正藏》第29卷第345頁中。又見衆賢《阿毗達磨藏顯宗論》卷二，見《大正藏》第29卷第785頁中。</note>
<note n="0193001" resp="#resp2" place="foot text" type="orig" target="#nkr_note_orig_0193001">「相」，底本作「想」，據文意改。</note>
<note n="0193002" resp="#resp2" place="foot text" type="orig" target="#nkr_note_orig_0193002">「彼中卽是思之大果」，出自衆賢《阿毗達磨順正理論》卷三，文字略有不同，見《大正藏》第29卷第345頁中。又見衆賢《阿毗達磨藏顯宗論》卷二，見《大正藏》第29卷第785頁中。</note>
<note n="0193003" resp="#resp2" place="foot text" type="orig" target="#nkr_note_orig_0193003">「相」，底本作「想」，據文意改。</note>
<note n="0193004" resp="#resp2" place="foot text" type="orig" target="#nkr_note_orig_0193004">「三」，底本作「二」，據文意改。</note>
<note n="0193005" resp="#resp2" place="foot text" type="orig" target="#nkr_note_orig_0193005">「想」，底本作「相」，據文意改。</note>
<note n="0193006" resp="#resp2" place="foot text" type="orig" target="#nkr_note_orig_0193006">「色」，底本作「生」，據文意改。</note>
<note n="0193007" resp="#resp2" place="foot text" type="orig" target="#nkr_note_orig_0193007">「粗」，底本作「廣」，據《俱舍論》改。</note>
<note n="0193008" resp="#resp2" place="foot text" type="orig" target="#nkr_note_orig_0193008">「離」，底本無，據文意補。</note>
<note n="0193009" resp="#resp2" place="foot text" type="orig" target="#nkr_note_orig_0193009">「粗」，底本作「廣」，據文意改。</note>
<note n="0194001" resp="#resp2" place="foot text" type="orig" target="#nkr_note_orig_0194001">「辯」，底本作「弁」，據《俱舍論》改。</note>
<note n="0194002" resp="#resp2" place="foot text" type="orig" target="#nkr_note_orig_0194002">「先」，底本無，據文意補。</note>
<note n="0194003" resp="#resp2" place="foot text" type="orig" target="#nkr_note_orig_0194003">「所」，底本無，據《俱舍論》補。</note>
<note n="0194004" resp="#resp2" place="foot text" type="orig" target="#nkr_note_orig_0194004">「或取大種」，底本無，據《俱舍論》補。</note>
<note n="0195001" resp="#resp2" place="foot text" type="orig" target="#nkr_note_orig_0195001">「根」，底本作「境」，據文意改。</note>
<note n="0195002" resp="#resp2" place="foot text" type="orig" target="#nkr_note_orig_0195002">「速」，底本作「速遠」，據文意刪。</note>
<note n="0196001" resp="#resp2" place="foot text" type="orig" target="#nkr_note_orig_0196001">「中」，底本作「等」，據《俱舍論》改。</note>
<note n="0196002" resp="#resp2" place="foot text" type="orig" target="#nkr_note_orig_0196002">「根」，底本無，據文意補。</note>
<note n="0196003" resp="#resp2" place="foot text" type="orig" target="#nkr_note_orig_0196003">「有餘頌云」……「則不如是」，出自衆賢《阿毗達磨順正理論》卷三，見《大正藏》第29卷第346頁上。又見衆賢《阿毗達磨藏顯宗論》卷三，見《大正藏》第29卷第786頁上～中。</note>
<note n="0196004" resp="#resp2" place="foot text" type="orig" target="#nkr_note_orig_0196004">「若色等識」……「亦應取色」，出自衆賢《阿毗達磨順正理論》卷三，見《大正藏》第29卷第346頁上。</note>
<note n="0197001" resp="#resp2" place="foot text" type="orig" target="#nkr_note_orig_0197001">「如定境色，淸潔分明，無所障礙，如空界色」，出自衆賢《阿毗達磨順正理論》卷三，見《大正藏》第29卷第346頁中。</note>
<note n="0197002" resp="#resp2" place="foot text" type="orig" target="#nkr_note_orig_0197002">「彩」，底本作「才」，據文意改。</note>
<note n="0197003" resp="#resp2" place="foot text" type="orig" target="#nkr_note_orig_0197003">「徵」，底本作「微」，據文意改。</note>
<note n="0197004" resp="#resp2" place="foot text" type="orig" target="#nkr_note_orig_0197004">「於」，底本作「依」，據《俱舍論》改。</note>
<note n="0197005" resp="#resp2" place="foot text" type="orig" target="#nkr_note_orig_0197005">「五」，底本無，據文意補。</note>
<note n="0197006" resp="#resp2" place="foot text" type="orig" target="#nkr_note_orig_0197006">「擇」，底本作「釋」，據《俱舍論》改。</note>
<note n="0197007" resp="#resp2" place="foot text" type="orig" target="#nkr_note_orig_0197007">「處」，底本作「明」，據文意改。</note>
<note n="0197008" resp="#resp2" place="foot text" type="orig" target="#nkr_note_orig_0197008">「不」，底本作「不不」，據文意刪。</note>
<note n="0198001" resp="#resp2" place="foot text" type="orig" target="#nkr_note_orig_0198001">「增」，底本作「憎」，據《俱舍論》改。</note>
<note n="0198002" resp="#resp2" place="foot text" type="orig" target="#nkr_note_orig_0198002">「無」，底本無，據《俱舍論》補。</note>
<note n="0198003" resp="#resp2" place="foot text" type="orig" target="#nkr_note_orig_0198003">「想」，底本作「相」，據《俱舍論》改。</note>
<note n="0198004" resp="#resp2" place="foot text" type="orig" target="#nkr_note_orig_0198004">「有三義勝」……「立色名故」，出自衆賢《阿毗達磨順正理論》卷三，文句略有差異，見《大正藏》第29卷第346頁中。又見衆賢《阿毗達磨藏顯宗論》卷三，見《大正藏》第29卷第786頁中。</note>
<note n="0199001" resp="#resp2" place="foot text" type="orig" target="#nkr_note_orig_0199001">「槃」，底本作「盤」，據文意改，下同。</note>
<note n="0199002" resp="#resp2" place="foot text" type="orig" target="#nkr_note_orig_0199002">「擇」，底本作「釋」，據文意改。</note>
<note n="0199003" resp="#resp2" place="foot text" type="orig" target="#nkr_note_orig_0199003">「擇法、覺支」，底本無，據衆賢《阿毗達磨順正理論》卷三補。</note>
<note n="0199004" resp="#resp2" place="foot text" type="orig" target="#nkr_note_orig_0199004">「智」，底本作「知」，據衆賢《阿毗達磨順正理論》卷三改。</note>
<note n="0199005" resp="#resp2" place="foot text" type="orig" target="#nkr_note_orig_0199005">「增」，底本作「憎」，據文意改。</note>
<note n="0199006" resp="#resp2" place="foot text" type="orig" target="#nkr_note_orig_0199006">「且如擇法」……「獨得此名」，出自衆賢《阿毗達磨順正理論》卷三，文句略異，見《大正藏》第29卷第346頁中～下。又見衆賢《阿毗達磨藏顯宗論》卷三，見《大正藏》第29卷第786頁中。</note>
<note n="0199007" resp="#resp2" place="foot text" type="orig" target="#nkr_note_orig_0199007">「智」，底本作「知」，據《俱舍論》改。</note>
<note n="0199008" resp="#resp2" place="foot text" type="orig" target="#nkr_note_orig_0199008">「智」，底本作「知」，據文意改。</note>
<note n="0200001" resp="#resp2" place="foot text" type="orig" target="#nkr_note_orig_0200001">「諸」，底本無，據《俱舍論》補。</note>
<note n="0200002" resp="#resp2" place="foot text" type="orig" target="#nkr_note_orig_0200002">「數」，底本作「敎」，據《俱舍論》改。</note>
<note n="0201001" resp="#resp2" place="foot text" type="orig" target="#nkr_note_orig_0201001">「色」，底本作「名」，據《俱舍論》改。</note>
<note n="0201002" resp="#resp2" place="foot text" type="orig" target="#nkr_note_orig_0201002">「故」，底本作「如」，據衆賢《阿毗達磨順正理論》卷三改。</note>
<note n="0201003" resp="#resp2" place="foot text" type="orig" target="#nkr_note_orig_0201003">「敎」，底本無，據文意補。</note>
<note n="0202001" resp="#resp2" place="foot text" type="orig" target="#nkr_note_orig_0202001">「問：語、敎異名」……「以攝句、文」，出自衆賢《阿毗達磨順正理論》卷三，見《大正藏》第29卷第346頁下。又見衆賢《阿毗達磨藏顯宗論》卷三，見《大正藏》第29卷第786頁下。</note>
<note n="0202002" resp="#resp2" place="foot text" type="orig" target="#nkr_note_orig_0202002">「聞」，底本作「問」，據文意改。</note>
<note n="0202003" resp="#resp2" place="foot text" type="orig" target="#nkr_note_orig_0202003">「問」，底本無，據文意補。</note>
<note n="0202004" resp="#resp2" place="foot text" type="orig" target="#nkr_note_orig_0202004">「論」，底本無，據行文體例補。</note>
<note n="0202005" resp="#resp2" place="foot text" type="orig" target="#nkr_note_orig_0202005">「如」，《俱舍論》作「隨」。</note>
<note n="0202006" resp="#resp2" place="foot text" type="orig" target="#nkr_note_orig_0202006">「智」，底本作「知」，據《俱舍論》改。</note>
<note n="0202007" resp="#resp2" place="foot text" type="orig" target="#nkr_note_orig_0202007">「擧」，底本難認，據文意及字形認作「擧」。</note>
<note n="0203001" resp="#resp2" place="foot text" type="orig" target="#nkr_note_orig_0203001">「礙」，底本無，據文意補。</note>
<note n="0203002" resp="#resp2" place="foot text" type="orig" target="#nkr_note_orig_0203002">「瞋」，底本作「味」，據《俱舍論》改。</note>
<note n="0203003" resp="#resp2" place="foot text" type="orig" target="#nkr_note_orig_0203003">「所化有情」……「諸對治門」，出自衆賢《阿毗達磨順正理論》卷三，見《大正藏》第29卷第346頁下。又見衆賢《阿毗達磨藏顯宗論》卷三，見《大正藏》第29卷第786頁下。</note>
<note n="0203004" resp="#resp2" place="foot text" type="orig" target="#nkr_note_orig_0203004">「捐」，底本作「損」，據文意改。</note>
<note n="0203005" resp="#resp2" place="foot text" type="orig" target="#nkr_note_orig_0203005">「此卽順顯」……「唐捐而說」，出自衆賢《阿毗達磨順正理論》卷三，見《大正藏》第29卷第346頁下～347頁上。又見衆賢《阿毗達磨藏顯宗論》卷三，見《大正藏》第29卷第786頁下。</note>
<note n="0204001" resp="#resp2" place="foot text" type="orig" target="#nkr_note_orig_0204001">「萬」，底本無，據文意補。</note>
<note n="0204002" resp="#resp2" place="foot text" type="orig" target="#nkr_note_orig_0204002">「智」，底本作「知」，據《俱舍論》改。</note>
<note n="0204003" resp="#resp2" place="foot text" type="orig" target="#nkr_note_orig_0204003">「餘」，底本作「謂」，據《俱舍論》改。</note>
<note n="0204004" resp="#resp2" place="foot text" type="orig" target="#nkr_note_orig_0204004">「戒等五蘊中」……「於行蘊攝」，出自衆賢《阿毗達磨順正理論》卷三，文句略有不同，見《大正藏》第29卷第347頁上。又見衆賢《阿毗達磨藏顯宗論》卷三，見《大正藏》第29卷第787頁上。</note>
<note n="0204005" resp="#resp2" place="foot text" type="orig" target="#nkr_note_orig_0204005">「智」，底本作「知」，據文意改。</note>
<note n="0205001" resp="#resp2" place="foot text" type="orig" target="#nkr_note_orig_0205001">「處」，《俱舍論》無。</note>
<note n="0205002" resp="#resp2" place="foot text" type="orig" target="#nkr_note_orig_0205002">「餘」，底本作「謂」，據文意改。</note>
<note n="0205003" resp="#resp2" place="foot text" type="orig" target="#nkr_note_orig_0205003">「想」，底本作「相」，據文意改。</note>
<note n="0205004" resp="#resp2" place="foot text" type="orig" target="#nkr_note_orig_0205004">「餘」，底本作「謂」，據文意改。</note>
<note n="0205005" resp="#resp2" place="foot text" type="orig" target="#nkr_note_orig_0205005">「意」，底本作「處」，據《俱舍論》改。</note>
<note n="0205006" resp="#resp2" place="foot text" type="orig" target="#nkr_note_orig_0205006">「爲」，底本作「謂」，據文意改。</note>
<note n="0206001" resp="#resp2" place="foot text" type="orig" target="#nkr_note_orig_0206001">「生」，底本作「生生」，據文意刪。</note>
<note n="0206002" resp="#resp2" place="foot text" type="orig" target="#nkr_note_orig_0206002">「尼」，底本作「居」，據文意改。</note>
<note n="0206003" resp="#resp2" place="foot text" type="orig" target="#nkr_note_orig_0206003">「知」，底本作「斯」，據文意改。</note>
<note n="0206004" resp="#resp2" place="foot text" type="orig" target="#nkr_note_orig_0206004">「說」，底本作「諸」，據文意改。</note>
<note n="0207001" resp="#resp2" place="foot text" type="orig" target="#nkr_note_orig_0207001">「如經說云」……「第五解脫處」等五自然段引文，出自《阿毗達磨集異門足論》卷十三～卷十四，文句有所省略，見《大正藏》第26卷第44頁上～下。</note>
<note n="0207002" resp="#resp2" place="foot text" type="orig" target="#nkr_note_orig_0207002">「智慧」，底本作「知惠」，據文意改。</note>
<note n="0207003" resp="#resp2" place="foot text" type="orig" target="#nkr_note_orig_0207003">「餘」，底本作「謂」，據文意改。</note>
<note n="0207004" resp="#resp2" place="foot text" type="orig" target="#nkr_note_orig_0207004">「如」，疑爲「名」。</note>
<note n="0208001" resp="#resp2" place="foot text" type="orig" target="#nkr_note_orig_0208001">「又」，底本作「有」，據《俱舍論》改。</note>
<note n="0208002" resp="#resp2" place="foot text" type="orig" target="#nkr_note_orig_0208002">「六」，底本無，據文意補。</note>
<note n="0209001" resp="#resp2" place="foot text" type="orig" target="#nkr_note_orig_0209001">「六」，底本作「之」，據文意改。</note>
<note n="0209002" resp="#resp2" place="foot text" type="orig" target="#nkr_note_orig_0209002">「自」，底本無，據文意補。</note>
<note n="0210001" resp="#resp2" place="foot text" type="orig" target="#nkr_note_orig_0210001">「識」，《俱舍論》無。</note>
<note n="0210002" resp="#resp2" place="foot text" type="orig" target="#nkr_note_orig_0210002">「色」，底本無，據《俱舍論》補。</note>
<note n="0210003" resp="#resp2" place="foot text" type="orig" target="#nkr_note_orig_0210003">「此空界」，《俱舍論》作「卽阿伽」。</note>
<note n="0210004" resp="#resp2" place="foot text" type="orig" target="#nkr_note_orig_0210004">「明」，底本作「名」，據文意改。</note>
<note n="0210005" resp="#resp2" place="foot text" type="orig" target="#nkr_note_orig_0210005">「集」，底本作「聚」，據文意改。</note>
<note n="0210006" resp="#resp2" place="foot text" type="orig" target="#nkr_note_orig_0210006">「阿伽」，底本作「鄰阿伽」，據文意刪。</note>
<note n="0211001" resp="#resp2" place="foot text" type="orig" target="#nkr_note_orig_0211001">「空」，底本作「外」，據文意改。</note>
<note n="0211002" resp="#resp2" place="foot text" type="orig" target="#nkr_note_orig_0211002">「別」，底本無，據文意補。</note>
<note n="0211003" resp="#resp2" place="foot text" type="orig" target="#nkr_note_orig_0211003">「離虛空外」……「曾未轉故」，出自衆賢《阿毗達磨順正理論》卷三，見《大正藏》第29卷第347頁中。</note>
<note n="0211004" resp="#resp2" place="foot text" type="orig" target="#nkr_note_orig_0211004">「過」，底本作「果」，據文意改。</note>
<note n="0212001" resp="#resp2" place="foot text" type="orig" target="#nkr_note_orig_0212001">「以」，底本作「收」，據文意改。</note>
<note n="0212002" resp="#resp2" place="foot text" type="orig" target="#nkr_note_orig_0212002">「身根」，底本作「根身」，據文意改。</note>
<note n="0212003" resp="#resp2" place="foot text" type="orig" target="#nkr_note_orig_0212003">「如契經說」……「入母胎故」，出自衆賢《阿毗達磨順正理論》卷三，見《大正藏》第29卷第347頁下。</note>
<note n="0212004" resp="#resp2" place="foot text" type="orig" target="#nkr_note_orig_0212004">「有」，底本無，據《俱舍論》補。</note>
<note n="0212005" resp="#resp2" place="foot text" type="orig" target="#nkr_note_orig_0212005">「第五卽此色界所攝」，底本無，據《俱舍論》補。</note>
<note n="0212006" resp="#resp2" place="foot text" type="orig" target="#nkr_note_orig_0212006">「餘」，底本作「謂」，據《俱舍論》改。</note>
<note n="0213001" resp="#resp2" place="foot text" type="orig" target="#nkr_note_orig_0213001">「如契經說：六界爲緣入母胎故」，出自衆賢《阿毗達磨順正理論》卷三，見《大正藏》第29卷第347頁下。</note>
<note n="0213002" resp="#resp2" place="foot text" type="orig" target="#nkr_note_orig_0213002">「生」，底本無，據文意補。</note>
<note n="0213003" resp="#resp2" place="foot text" type="orig" target="#nkr_note_orig_0213003">「如是六界……容受生故」，出自衆賢《阿毗達磨順正理論》卷三，見《大正藏》第29卷第347頁下。又見衆賢《阿毗達磨藏顯宗論》卷三，見《大正藏》第29卷第787頁上～中。</note>
<note n="0213004" resp="#resp2" place="foot text" type="orig" target="#nkr_note_orig_0213004">「由」，底本作「相」，據衆賢《阿毗達磨順正理論》及《阿毗達磨藏顯宗論》改。</note>
<note n="0213005" resp="#resp2" place="foot text" type="orig" target="#nkr_note_orig_0213005">「由有情生……非生所依」，出自衆賢《阿毗達磨順正理論》卷三，見《大正藏》第29卷第347頁下。又見衆賢《阿毗達磨藏顯宗論》卷三，見《大正藏》第29卷第787頁上。</note>
<note n="0214001" resp="#resp2" place="foot text" type="orig" target="#nkr_note_orig_0214001">「餘」，底本作「謂」，據文意改。</note>
<note n="0214002" resp="#resp2" place="foot text" type="orig" target="#nkr_note_orig_0214002">「此除色聲八」，底本作「此八除色聲」，據《俱舍論》改。</note>
<note n="0214003" resp="#resp2" place="foot text" type="orig" target="#nkr_note_orig_0214003">「餘」，底本作「謂」，據《俱舍論》改。</note>
<note n="0214004" resp="#resp2" place="foot text" type="orig" target="#nkr_note_orig_0214004">「准」，底本作「唯」，據《俱舍論》改。</note>
<note n="0214005" resp="#resp2" place="foot text" type="orig" target="#nkr_note_orig_0214005">「餘」，底本作「謂」，據《俱舍論》改。</note>
<note n="0214006" resp="#resp2" place="foot text" type="orig" target="#nkr_note_orig_0214006">「釋曰」，底本無，據行文體例補。</note>
<note n="0214007" resp="#resp2" place="foot text" type="orig" target="#nkr_note_orig_0214007">「準」，底本作「唯」，據文意改。</note>
<note n="0214008" resp="#resp2" place="foot text" type="orig" target="#nkr_note_orig_0214008">「餘」，底本作「謂」，據文意改。</note>
<note n="0214009" resp="#resp2" place="foot text" type="orig" target="#nkr_note_orig_0214009">「問」，底本作「釋曰問」，據文意刪。</note>
<note n="0215001" resp="#resp2" place="foot text" type="orig" target="#nkr_note_orig_0215001">「此色定與見俱」……「義準已成」，出自衆賢《阿毗達磨順正理論》卷四，見《大正藏》第29卷第347頁上。又見衆賢《阿毗達磨藏顯宗論》卷三，見《大正藏》第29卷第787頁中。</note>
<note n="0215002" resp="#resp2" place="foot text" type="orig" target="#nkr_note_orig_0215002">「是」，底本作「是如」，據《俱舍論》刪。</note>
<note n="0215003" resp="#resp2" place="foot text" type="orig" target="#nkr_note_orig_0215003">「唯」，底本作「別」，據《俱舍論》改。</note>
<note n="0215004" resp="#resp2" place="foot text" type="orig" target="#nkr_note_orig_0215004">「畢舍遮」，底本作「草舍遮」，據《俱舍論》改，下同。</note>
<note n="0215005" resp="#resp2" place="foot text" type="orig" target="#nkr_note_orig_0215005">「有眼」，底本無，據《俱舍論》補。</note>
<note n="0216001" resp="#resp2" place="foot text" type="orig" target="#nkr_note_orig_0216001">「礙」，底本無，據文意補。</note>
<note n="0216002" resp="#resp2" place="foot text" type="orig" target="#nkr_note_orig_0216002">「手」，底本無，據文意補。</note>
<note n="0216003" resp="#resp2" place="foot text" type="orig" target="#nkr_note_orig_0216003">「餘」，底本作「謂」，據文意改。</note>
<note n="0216004" resp="#resp2" place="foot text" type="orig" target="#nkr_note_orig_0216004">「故於餘」，底本作「謂故於」，據文意改。</note>
<note n="0216005" resp="#resp2" place="foot text" type="orig" target="#nkr_note_orig_0216005">「夭」，底本作「要」，據文意改。</note>
<note n="0217001" resp="#resp2" place="foot text" type="orig" target="#nkr_note_orig_0217001">「餘」，底本作「謂」，據文意改。</note>
<note n="0217002" resp="#resp2" place="foot text" type="orig" target="#nkr_note_orig_0217002">「云」，底本作「之」，據文意改。</note>
<note n="0217003" resp="#resp2" place="foot text" type="orig" target="#nkr_note_orig_0217003">「相」，底本無，據文意補。</note>
<note n="0217004" resp="#resp2" place="foot text" type="orig" target="#nkr_note_orig_0217004">「心」，底本無，據文意補。</note>
<note n="0217005" resp="#resp2" place="foot text" type="orig" target="#nkr_note_orig_0217005">「有」，底本作「爲」，據《俱舍論》改。</note>
<note n="0217006" resp="#resp2" place="foot text" type="orig" target="#nkr_note_orig_0217006">「準」，底本作「唯」，據《俱舍論》改。</note>
<note n="0218001" resp="#resp2" place="foot text" type="orig" target="#nkr_note_orig_0218001">「杖」，底本作「仗」，據文意改。</note>
<note n="0218002" resp="#resp2" place="foot text" type="orig" target="#nkr_note_orig_0218002">「之」，底本作「知」，據文意改。</note>
<note n="0218003" resp="#resp2" place="foot text" type="orig" target="#nkr_note_orig_0218003">「餘」，底本作「謂」，據文意改。</note>
<note n="0218004" resp="#resp2" place="foot text" type="orig" target="#nkr_note_orig_0218004">「以不與」，底本作「與不以」，據文意改。</note>
<note n="0219001" resp="#resp2" place="foot text" type="orig" target="#nkr_note_orig_0219001">「恚」，原字如此。</note>
<note n="0219002" resp="#resp2" place="foot text" type="orig" target="#nkr_note_orig_0219002">「有雖境界有對」，底本無，據《俱舍論》補。</note>
<note n="0219003" resp="#resp2" place="foot text" type="orig" target="#nkr_note_orig_0219003">「界」，底本無，據文意補。</note>
<note n="0220001" resp="#resp2" place="foot text" type="orig" target="#nkr_note_orig_0220001">「處」，底本作「愛」，據《俱舍論》改。</note>
<note n="0220002" resp="#resp2" place="foot text" type="orig" target="#nkr_note_orig_0220002">「餘」，底本作「謂」，據《俱舍論》改。</note>
<note n="0220003" resp="#resp2" place="foot text" type="orig" target="#nkr_note_orig_0220003">「性」，底本無，據《俱舍論》補。</note>
<note n="0220004" resp="#resp2" place="foot text" type="orig" target="#nkr_note_orig_0220004">「餘」，底本作「謂」，據《俱舍論》改。</note>
<note n="0220005" resp="#resp2" place="foot text" type="orig" target="#nkr_note_orig_0220005">「表」，底本作「意」，據《俱舍論》改。</note>
<note n="0220006" resp="#resp2" place="foot text" type="orig" target="#nkr_note_orig_0220006">「餘」，底本作「謂」，據《俱舍論》改。</note>
<note n="0221001" resp="#resp2" place="foot text" type="orig" target="#nkr_note_orig_0221001">「性」，底本作「生」，據文意改。</note>
<note n="0221002" resp="#resp2" place="foot text" type="orig" target="#nkr_note_orig_0221002">「餘」，底本作「謂」，據文意改。</note>
<note n="0221003" resp="#resp2" place="foot text" type="orig" target="#nkr_note_orig_0221003">「應贊毀法……名無記法」，出自衆賢《阿毗達磨順正理論》卷四，見《大正藏》第29卷第348頁中～下。又見衆賢《阿毗達磨藏顯宗論》卷三，見《大正藏》第29卷第787頁下。</note>
<note n="0221004" resp="#resp2" place="foot text" type="orig" target="#nkr_note_orig_0221004">「所言善者……如吉祥草」，出自衆賢《阿毗達磨順正理論》卷四，見《大正藏》第29卷第348頁下。又見衆賢《阿毗達磨藏顯宗論》卷三，見《大正藏》第29卷第787頁下。</note>
<note n="0221005" resp="#resp2" place="foot text" type="orig" target="#nkr_note_orig_0221005">「無」，底本作「無無」，據文意刪。</note>
<note n="0222001" resp="#resp2" place="foot text" type="orig" target="#nkr_note_orig_0222001">「餘」，底本作「謂」，據文意改。</note>
<note n="0222002" resp="#resp2" place="foot text" type="orig" target="#nkr_note_orig_0222002">「表」，底本作「意」，據文意改。</note>
<note n="0222003" resp="#resp2" place="foot text" type="orig" target="#nkr_note_orig_0222003">「餘」，底本作「謂」，據文意改。</note>
<note n="0222004" resp="#resp2" place="foot text" type="orig" target="#nkr_note_orig_0222004">「其五識身」……「善、不善性」，出自衆賢《阿毗達磨順正理論》卷四，見《大正藏》第29卷第348頁下。</note>
<note n="0222005" resp="#resp2" place="foot text" type="orig" target="#nkr_note_orig_0222005">「若謂五識」……「義相違故」，出自衆賢《阿毗達磨順正理論》卷四，見《大正藏》第29卷第348頁下。</note>
<note n="0222006" resp="#resp2" place="foot text" type="orig" target="#nkr_note_orig_0222006">「如彼經說」……「名眼觸生」，出自衆賢《阿毗達磨順正理論》卷四，見《大正藏》第29卷第348頁下。</note>
<note n="0222007" resp="#resp2" place="foot text" type="orig" target="#nkr_note_orig_0222007">「此釋非理……受想思等」，出自衆賢《阿毗達磨順正理論》卷四，見《大正藏》第29卷第348頁下。</note>
<note n="0222008" resp="#resp2" place="foot text" type="orig" target="#nkr_note_orig_0222008">「受」，底本作「愛」，據文意改。</note>
<note n="0223001" resp="#resp2" place="foot text" type="orig" target="#nkr_note_orig_0223001">「然諸衆生」……「染汚餘識」，出自衆賢《阿毗達磨順正理論》卷四，見《大正藏》第29卷第349頁上～中。</note>
<note n="0223002" resp="#resp2" place="foot text" type="orig" target="#nkr_note_orig_0223002">「三」，底本作「二」，據文意改。</note>
<note n="0223003" resp="#resp2" place="foot text" type="orig" target="#nkr_note_orig_0223003">「等」，底本無，據《俱舍論》補。</note>
<note n="0223004" resp="#resp2" place="foot text" type="orig" target="#nkr_note_orig_0223004">「中」，底本無，據《俱舍論》補。</note>
<note n="0223005" resp="#resp2" place="foot text" type="orig" target="#nkr_note_orig_0223005">「幾」，底本作「或」，據《俱舍論》改。</note>
<note n="0223006" resp="#resp2" place="foot text" type="orig" target="#nkr_note_orig_0223006">「幾無色界繫」，底本無，據《俱舍論》補。</note>
<note n="0223007" resp="#resp2" place="foot text" type="orig" target="#nkr_note_orig_0223007">「曰」，底本作「云」，據《俱舍論》改。</note>
<note n="0223008" resp="#resp2" place="foot text" type="orig" target="#nkr_note_orig_0223008">「被」，底本作「彼」，據《俱舍論》改。</note>
<note n="0223009" resp="#resp2" place="foot text" type="orig" target="#nkr_note_orig_0223009">「衣」，底本作「依」，據《俱舍論》改。</note>
<note n="0223010" resp="#resp2" place="foot text" type="orig" target="#nkr_note_orig_0223010">「衣」，底本作「依」，據《俱舍論》改。</note>
<note n="0224001" resp="#resp2" place="foot text" type="orig" target="#nkr_note_orig_0224001">「被」，底本作「彼」，據《俱舍論》改。</note>
<note n="0224002" resp="#resp2" place="foot text" type="orig" target="#nkr_note_orig_0224002">「欲」，底本無，據文意補。</note>
<note n="0224003" resp="#resp2" place="foot text" type="orig" target="#nkr_note_orig_0224003">「觸」，底本作「約」，據文意改。</note>
<note n="0224004" resp="#resp2" place="foot text" type="orig" target="#nkr_note_orig_0224004">「有」，底本作「無」，據文意改。</note>
<note n="0224005" resp="#resp2" place="foot text" type="orig" target="#nkr_note_orig_0224005">「有」，底本作「無」，據文意改。</note>
<note n="0225001" resp="#resp2" place="foot text" type="orig" target="#nkr_note_orig_0225001">「露」，底本作「路」，據文意改。</note>
<note n="0225002" resp="#resp2" place="foot text" type="orig" target="#nkr_note_orig_0225002">「彼」，底本作「故」，據《俱舍論》改。</note>
<note n="0226001" resp="#resp2" place="foot text" type="orig" target="#nkr_note_orig_0226001">「二」，底本無，據文意補。</note>
<note n="0227001" resp="#resp2" place="foot text" type="orig" target="#nkr_note_orig_0227001">「如」，底本作「而」，據《俱舍論》改。</note>
<note n="0227002" resp="#resp2" place="foot text" type="orig" target="#nkr_note_orig_0227002">「如」，底本作「而」，據文意改。</note>
<note n="0227003" resp="#resp2" place="foot text" type="orig" target="#nkr_note_orig_0227003">「論」，底本無，據文意補。</note>
<note n="0227004" resp="#resp2" place="foot text" type="orig" target="#nkr_note_orig_0227004">「色界定無」，底本作「色界界定」，據文意改。</note>
<note n="0228001" resp="#resp2" place="foot text" type="orig" target="#nkr_note_orig_0228001">「芽」，底本作「牙」，據文意改。</note>
<note n="0228002" resp="#resp2" place="foot text" type="orig" target="#nkr_note_orig_0228002">「喩」，底本無，據文意補。</note>
<note n="0228003" resp="#resp2" place="foot text" type="orig" target="#nkr_note_orig_0228003">「主」，底本作「云」，據文意改。</note>
<note n="0228004" resp="#resp2" place="foot text" type="orig" target="#nkr_note_orig_0228004">「舌依」，底本無，據《阿毗達磨順正理論》補。</note>
<note n="0228005" resp="#resp2" place="foot text" type="orig" target="#nkr_note_orig_0228005">「色界之中」……「理如前說」，出自衆賢《阿毗達磨順正理論》卷四，見《大正藏》第29卷第349頁下。</note>
<note n="0229001" resp="#resp2" place="foot text" type="orig" target="#nkr_note_orig_0229001">「又，眼等根」……「色界定有」，出自衆賢《阿毗達磨順正理論》卷四，見《大正藏》第29卷第349頁下。</note>
<note n="0229002" resp="#resp2" place="foot text" type="orig" target="#nkr_note_orig_0229002">「於」，底本作「依」，據《俱舍論》改。</note>
<note n="0229003" resp="#resp2" place="foot text" type="orig" target="#nkr_note_orig_0229003">「設許有因」，底本作「設有用因」，據《俱舍論》改。</note>
<note n="0229004" resp="#resp2" place="foot text" type="orig" target="#nkr_note_orig_0229004">「根」，底本無，據文意補。</note>
<note n="0229005" resp="#resp2" place="foot text" type="orig" target="#nkr_note_orig_0229005">「天」，底本無，據文意補。</note>
<note n="0230001" resp="#resp2" place="foot text" type="orig" target="#nkr_note_orig_0230001">「如」，底本作「而」，據文意改。</note>
<note n="0230002" resp="#resp2" place="foot text" type="orig" target="#nkr_note_orig_0230002">「跛」，底本作「路」，據文意改。</note>
<note n="0230003" resp="#resp2" place="foot text" type="orig" target="#nkr_note_orig_0230003">「違」，底本作「爲」，據《俱舍論》改。</note>
<note n="0230004" resp="#resp2" place="foot text" type="orig" target="#nkr_note_orig_0230004">「根」，底本無，據《俱舍論》補。</note>
<note n="0230005" resp="#resp2" place="foot text" type="orig" target="#nkr_note_orig_0230005">「言」，底本無，據文意補。</note>
<note n="0230006" resp="#resp2" place="foot text" type="orig" target="#nkr_note_orig_0230006">「彼」，底本無，據《俱舍論》補。</note>
<note n="0230007" resp="#resp2" place="foot text" type="orig" target="#nkr_note_orig_0230007">「理」，底本無，據文意補。</note>
<note n="0230008" resp="#resp2" place="foot text" type="orig" target="#nkr_note_orig_0230008">「伽」，底本作「珈」，據文意改。</note>
<note n="0230009" resp="#resp2" place="foot text" type="orig" target="#nkr_note_orig_0230009">「依」，底本作「於」，據《俱舍論》改。</note>
<note n="0230010" resp="#resp2" place="foot text" type="orig" target="#nkr_note_orig_0230010">「依」，底本作「於」，據《俱舍論》改。</note>
<note n="0230011" resp="#resp2" place="foot text" type="orig" target="#nkr_note_orig_0230011">「故」，底本無，據《俱舍論》補。</note>
<note n="0231001" resp="#resp2" place="foot text" type="orig" target="#nkr_note_orig_0231001">「以」，底本作「如」，據文意改。</note>
<note n="0231002" resp="#resp2" place="foot text" type="orig" target="#nkr_note_orig_0231002">「餘」，底本無，據文意補。</note>
<note n="0231003" resp="#resp2" place="foot text" type="orig" target="#nkr_note_orig_0231003">「而」，底本作「如」，據文意改。</note>
<note n="0231004" resp="#resp2" place="foot text" type="orig" target="#nkr_note_orig_0231004">「伽」，底本作「珈」，據文意改。</note>
<note n="0231005" resp="#resp2" place="foot text" type="orig" target="#nkr_note_orig_0231005">「界」，《俱舍論》無。</note>
<note n="0231006" resp="#resp2" place="foot text" type="orig" target="#nkr_note_orig_0231006">「界」，《俱舍論》無。</note>
<note n="0231007" resp="#resp2" place="foot text" type="orig" target="#nkr_note_orig_0231007">「餘」，底本空缺，據《俱舍論》補。</note>
<note n="0231008" resp="#resp2" place="foot text" type="orig" target="#nkr_note_orig_0231008">「餘」，底本空缺，據《俱舍論》補。</note>
<note n="0231009" resp="#resp2" place="foot text" type="orig" target="#nkr_note_orig_0231009">「餘」，底本空缺，據《俱舍論》補。</note>
<note n="0231010" resp="#resp2" place="foot text" type="orig" target="#nkr_note_orig_0231010">「餘」，底本空缺，據《俱舍論》補。</note>
<note n="0232001" resp="#resp2" place="foot text" type="orig" target="#nkr_note_orig_0232001">「其」，底本作「或」，據文意改。</note>
<note n="0232002" resp="#resp2" place="foot text" type="orig" target="#nkr_note_orig_0232002">「論」，底本無，據文意補。</note>
<note n="0232003" resp="#resp2" place="foot text" type="orig" target="#nkr_note_orig_0232003">「漏」，底本作「界」，據文意改。</note>
<note n="0232004" resp="#resp2" place="foot text" type="orig" target="#nkr_note_orig_0232004">「無漏」，底本殘失，據文意補。</note>
<note n="0232005" resp="#resp2" place="foot text" type="orig" target="#nkr_note_orig_0232005">「有」，底本作「無」，據文意改。</note>
<note n="0233001" resp="#resp2" place="foot text" type="orig" target="#nkr_note_orig_0233001">「於欲」，底本無，據文意補。</note>
<note n="0233002" resp="#resp2" place="foot text" type="orig" target="#nkr_note_orig_0233002">「此五識身」……「爲因簡別」，出自衆賢《阿毗達磨順正理論》卷四，見《大正藏》第29卷第350頁上。又見衆賢《阿毗達磨藏顯宗論》卷三，見《大正藏》第29卷第788頁上。</note>
<note n="0233003" resp="#resp2" place="foot text" type="orig" target="#nkr_note_orig_0233003">「相」，底本作「想」，據文意改。</note>
<note n="0233004" resp="#resp2" place="foot text" type="orig" target="#nkr_note_orig_0233004">「有」，底本無，據文意補。</note>
<note n="0233005" resp="#resp2" place="foot text" type="orig" target="#nkr_note_orig_0233005">「以」，底本作「已」，據《俱舍論》改。</note>
<note n="0234001" resp="#resp2" place="foot text" type="orig" target="#nkr_note_orig_0234001">「二」，底本無，據文意補。</note>
<note n="0234002" resp="#resp2" place="foot text" type="orig" target="#nkr_note_orig_0234002">「有」，底本無，據文意補。</note>
<note n="0235001" resp="#resp2" place="foot text" type="orig" target="#nkr_note_orig_0235001">「無」，底本無，據衆賢《阿毗達磨順正理論》補。</note>
<note n="0235002" resp="#resp2" place="foot text" type="orig" target="#nkr_note_orig_0235002">「豈不經主」……「義爲明顯」，出自衆賢《阿毗達磨順正理論》卷四，見《大正藏》第29卷第350頁上。</note>
<note n="0235003" resp="#resp2" place="foot text" type="orig" target="#nkr_note_orig_0235003">「餘」，底本作「有」，據文意改。</note>
<note n="0236001" resp="#resp2" place="foot text" type="orig" target="#nkr_note_orig_0236001">「匹」，底本作「疋」，據文意改。</note>
<note n="0236002" resp="#resp2" place="foot text" type="orig" target="#nkr_note_orig_0236002">「慧」，底本無，據文意補。</note>
<note n="0236003" resp="#resp2" place="foot text" type="orig" target="#nkr_note_orig_0236003">「想」，底本作「相」，據文意改。</note>
<note n="0236004" resp="#resp2" place="foot text" type="orig" target="#nkr_note_orig_0236004">「尋名」，底本作「名尋」，據衆賢《阿毗達磨順正理論》改。</note>
<note n="0237001" resp="#resp2" place="foot text" type="orig" target="#nkr_note_orig_0237001">「夫分別者」……「不通勝解」，出自衆賢《阿毗達磨順正理論》卷四，見《大正藏》第29卷第350頁中。又見衆賢《阿毗達磨藏顯宗論》卷三，見《大正藏》第29卷第788頁中～下。</note>
<note n="0237002" resp="#resp2" place="foot text" type="orig" target="#nkr_note_orig_0237002">「難」，底本無，據文意補。</note>
<note n="0237003" resp="#resp2" place="foot text" type="orig" target="#nkr_note_orig_0237003">「若在欲界」……「各一分別」，出自衆賢《阿毗達磨順正理論》卷四，見《大正藏》第29卷第350頁中。又見衆賢《阿毗達磨藏顯宗論》卷三，見《大正藏》第29卷第788頁下。</note>
<note n="0237004" resp="#resp2" place="foot text" type="orig" target="#nkr_note_orig_0237004">「有」，底本作「爲」，據《俱舍論》改。</note>
<note n="0238001" resp="#resp2" place="foot text" type="orig" target="#nkr_note_orig_0238001">「五識依緣」……「爲界是實」，引自衆賢《阿毗達磨順正理論》卷四，其中沒有點明「室唎羅多」的名字，僅作「此中上座作如是言」。見《大正藏》第29卷第359頁下。</note>
<note n="0238002" resp="#resp2" place="foot text" type="orig" target="#nkr_note_orig_0238002">「別目」，底本作「利自」，據衆賢《阿毗達磨順正理論》改。</note>
<note n="0238003" resp="#resp2" place="foot text" type="orig" target="#nkr_note_orig_0238003">「集」，底本作「合」，據衆賢《阿毗達磨順正理論》改。</note>
<note n="0238004" resp="#resp2" place="foot text" type="orig" target="#nkr_note_orig_0238004">「集」，底本作「合」，據衆賢《阿毗達磨順正理論》改。</note>
<note n="0239001" resp="#resp2" place="foot text" type="orig" target="#nkr_note_orig_0239001">「五識不緣」……「眼識不取靑等」，出自衆賢《阿毗達磨順正理論》卷四，見《大正藏》第29卷第350頁下～351頁上。</note>
<note n="0239002" resp="#resp2" place="foot text" type="orig" target="#nkr_note_orig_0239002">「於」，底本作「依」，據文意改。</note>
<note n="0239003" resp="#resp2" place="foot text" type="orig" target="#nkr_note_orig_0239003">「依眼緣色，生於眼識」，衆賢《阿毗達磨順正理論》作「眼色爲緣，生於眼識」，見《大正藏》第29卷第351頁下。</note>
<note n="0239004" resp="#resp2" place="foot text" type="orig" target="#nkr_note_orig_0239004">「於」，底本作「依」，據文意改。</note>
<note n="0239005" resp="#resp2" place="foot text" type="orig" target="#nkr_note_orig_0239005">「若五識身」……「亦緣世俗」，出自衆賢《阿毗達磨順正理論》卷四，文句有所不同，見《大正藏》第29卷第352頁上。</note>
<note n="0239006" resp="#resp2" place="foot text" type="orig" target="#nkr_note_orig_0239006">「名有執受」……「住現在世」，底本無，據《俱舍論》補。</note>
<note n="0239007" resp="#resp2" place="foot text" type="orig" target="#nkr_note_orig_0239007">「味」，底本無，據《俱舍論》補。</note>
<note n="0239008" resp="#resp2" place="foot text" type="orig" target="#nkr_note_orig_0239008">「雖在現世而」，底本作「須在世如」，據《俱舍論》改。</note>
<note n="0240001" resp="#resp2" place="foot text" type="orig" target="#nkr_note_orig_0240001">「十八界中，……餘九通二」，出自衆賢《阿毗達磨順正理論》卷四，見《大正藏》第29卷第352頁中～下。又見衆賢《阿毗達磨藏顯宗論》卷三，見《大正藏》第29卷第788頁下。</note>
<note n="0240002" resp="#resp2" place="foot text" type="orig" target="#nkr_note_orig_0240002">「是」，底本作「但」，據文意改。</note>
<note n="0241001" resp="#resp2" place="foot text" type="orig" target="#nkr_note_orig_0241001">「若諸色法」……「名爲執受」，出自衆賢《阿毗達磨順正理論》卷四，見《大正藏》第29卷第352頁中。</note>
<note n="0241002" resp="#resp2" place="foot text" type="orig" target="#nkr_note_orig_0241002">「所」，底本無，據文意補。</note>
<note n="0242001" resp="#resp2" place="foot text" type="orig" target="#nkr_note_orig_0242001">「擇」，底本作「釋」，據文意改。</note>
<note n="0242002" resp="#resp2" place="foot text" type="orig" target="#nkr_note_orig_0242002">「等」，底本無，據《俱舍論》補。</note>
<note n="0243001" resp="#resp2" place="foot text" type="orig" target="#nkr_note_orig_0243001">「以」，底本此處原空，據文意補。</note>
<note n="0243002" resp="#resp2" place="foot text" type="orig" target="#nkr_note_orig_0243002">「大」，底本作「大大」，據文意刪。</note>
<note n="0244001" resp="#resp2" place="foot text" type="orig" target="#nkr_note_orig_0244001">「經」，底本作「性」，據文意改。</note>
<note n="0244002" resp="#resp2" place="foot text" type="orig" target="#nkr_note_orig_0244002">「各」，底本作「外」，據《俱舍論》改。</note>
<note n="0244003" resp="#resp2" place="foot text" type="orig" target="#nkr_note_orig_0244003">「彼說」，底本無，據《俱舍論》補。</note>
<note n="0244004" resp="#resp2" place="foot text" type="orig" target="#nkr_note_orig_0244004">「爾」，底本作「示」，據文意改。</note>
<note n="0245001" resp="#resp2" place="foot text" type="orig" target="#nkr_note_orig_0245001">「爲」，底本無，據《俱舍論》補。</note>
<note n="0245002" resp="#resp2" place="foot text" type="orig" target="#nkr_note_orig_0245002">「爾」，底本作「示」，據《俱舍論》改。</note>
<note n="0245003" resp="#resp2" place="foot text" type="orig" target="#nkr_note_orig_0245003">「入」，底本作「人」，據文意改。</note>
<note n="0245004" resp="#resp2" place="foot text" type="orig" target="#nkr_note_orig_0245004">「說」，底本無，據《俱舍論》補。</note>
<note n="0245005" resp="#resp2" place="foot text" type="orig" target="#nkr_note_orig_0245005">「又」，底本作「有」，據《俱舍論》改。</note>
<note n="0246001" resp="#resp2" place="foot text" type="orig" target="#nkr_note_orig_0246001">「所」，底本作「何」，據文意改。</note>
<note n="0246002" resp="#resp2" place="foot text" type="orig" target="#nkr_note_orig_0246002">「離」，底本作「雖」，據文意改。</note>
<note n="0246003" resp="#resp2" place="foot text" type="orig" target="#nkr_note_orig_0246003">「所」，底本作「何」，據文意改。</note>
<note n="0246004" resp="#resp2" place="foot text" type="orig" target="#nkr_note_orig_0246004">「所」，底本作「何」，據文意改。</note>
<note n="0246005" resp="#resp2" place="foot text" type="orig" target="#nkr_note_orig_0246005">「以」，底本無，據《俱舍論》補。</note>
<note n="0246006" resp="#resp2" place="foot text" type="orig" target="#nkr_note_orig_0246006">「經」，底本作「性」，據文意改。</note>
<note n="0247001" resp="#resp2" place="foot text" type="orig" target="#nkr_note_orig_0247001">「所」，《俱舍論》作「可」。</note>
<note n="0247002" resp="#resp2" place="foot text" type="orig" target="#nkr_note_orig_0247002">「所」，《俱舍論》作「可」。</note>
<note n="0247003" resp="#resp2" place="foot text" type="orig" target="#nkr_note_orig_0247003">「准」，底本作「唯」，據文意改。</note>
<note n="0247004" resp="#resp2" place="foot text" type="orig" target="#nkr_note_orig_0247004">「所」，底本作「可」，據文意改。</note>
<note n="0247005" resp="#resp2" place="foot text" type="orig" target="#nkr_note_orig_0247005">「所」，《俱舍論》作「可」。</note>
<note n="0247006" resp="#resp2" place="foot text" type="orig" target="#nkr_note_orig_0247006">「稱」，底本作「秤」，據《俱舍論》改。</note>
<note n="0247007" resp="#resp2" place="foot text" type="orig" target="#nkr_note_orig_0247007">「稱」，底本作「秤」，據《俱舍論》改。</note>
<note n="0247008" resp="#resp2" place="foot text" type="orig" target="#nkr_note_orig_0247008">「可」，底本作「所」，據文意改。</note>
<note n="0248001" resp="#resp2" place="foot text" type="orig" target="#nkr_note_orig_0248001">「法名」，底本作「名法」，據《俱舍論》改。</note>
<note n="0248002" resp="#resp2" place="foot text" type="orig" target="#nkr_note_orig_0248002">「全」，底本作「令」，據《俱舍論》改。</note>
<note n="0249001" resp="#resp2" place="foot text" type="orig" target="#nkr_note_orig_0249001">「壞」，底本作「懷」，據文意改。</note>
<note n="0250001" resp="#resp2" place="foot text" type="orig" target="#nkr_note_orig_0250001">「竟」，底本作「意」，據文意改。</note>
<note n="0250002" resp="#resp2" place="foot text" type="orig" target="#nkr_note_orig_0250002">底本卷末有題記：「釋門法律法嚴奉寫記」。</note>
</p>
</cb:div>
<cb:div type="add-notes">
<head>新增校注</head>
<p>
<note n="0229a1701" resp="#resp3" type="add" target="#nkr_note_add_0229a1701">醜【CB】，丑【藏外】</note>
</p>
</cb:div>
</back></text></TEI>